Scientias Podcast

Van herhaling tot echt programmeren: computers - Scientias Podcast 69

Fri, 08 May 2026 05:15:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot moderne AI. Ze besteden bijzondere aandacht aan pioniers als Kathleen Booth, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Karen Spärck Jones en Fei-Fei Li, ofwel de vrouwen die programmeren mogelijk maakten. Een aflevering over schakelaars, bugs, compilers, zoekmachines en de ideeën die uiteindelijk de basis legden voor de AI van nu.

Een relais-computer: https://www.youtube.com/shorts/KpFzga-bDtI

00:00:00 Intro: van programmeren naar AI
00:00:49 Terugblik op vrouwen in de softwaregeschiedenis
00:04:12 Kathleen Booth en het probleem van machinecode
00:06:14 De ARC en computers met relais
00:10:07 Van binaire code naar assembler
00:13:12 Wie was Kathleen Booth?
00:16:16 De volgende stap: herhaling automatiseren
00:20:20 Subroutines als recepten voor computers
00:22:38 Grace Hopper: van wekkers naar Harvard Mark I
00:25:16 Grace Hopper na de oorlog: UNIVAC en standaardcode
00:31:39 Wat doet een compiler?
00:34:31 COBOL en de onzichtbare motor van banken
00:36:13 De eerste echte bug
00:37:40 Margaret Hamilton en software engineering
00:40:14 Apollo 11, fouttolerantie en priority scheduling
00:41:29 Waarom vaste regels tekortschieten
00:43:47 Karen Spärck Jones en de statistiek van zoeken
00:45:41 Inverse document frequency uitgelegd
00:47:28 Van regels naar waarschijnlijkheid en machine learning
00:49:18 Fei-Fei Li en de doorbraak van computer vision
00:52:11 ImageNet: miljoenen voorbeelden voor AI
00:53:11 Geoffrey Hinton, neurale netwerken en de AI-revolutie
00:54:21 Samenvatting: van schakelaars naar kunstmatige intelligentie
00:55:25 Afsluiting en vooruitblik

Beeld thumbnail: CODASYL - https://ia801604.us.archive.org/3/items/bitsavers_codasylCOB_6843924/COBOL_Report_Apr60.djvu, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35899805

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De belangrijkste vrouwen achter je computer en Apollo en Artemis - Scientias Podcast 68

Fri, 01 May 2026 05:15:00 +0000

In deze aflevering neemt Diederik Jekel ons mee naar de oude Apollo-missie en waarom de Artemis-missies zoveel moeilijker lijken. Daarna gaan we diep in op de belangrijkste vrouwen in de wereld van de computer en dan met name het programmeren: eerst letterlijk met fysieke kabels en later in code.

00:00:00 Intro: Apollo, Artemis en de computersaga
00:01:12 Luisteraarsvraag: Apollo versus Artemis
00:01:52 Waarom heten de missies Apollo en Artemis?
00:06:26 De hitteschildproblemen van Artemis
00:09:51 Apollo was touch-and-go, Artemis wil blijven
00:11:00 Space Shuttle en herbruikbare hitteschilden
00:12:07 Hoe risicovol was Apollo echt?
00:17:52 Terug naar de computersaga
00:19:02 Waarom programmeren via vrouwen uitleggen?
00:21:34 De vrouwen achter de geschiedenis van programmeren
00:21:56 Terugblik: van rekenmachine naar computer
00:24:13 ENIAC en programmeren met kabels
00:25:39 John von Neumann en opgeslagen programma's
00:28:40 De enorme ENIAC in cijfers
00:32:04 Programmeren als handwerk
00:37:30 De vergeten rol van de ENIAC Girls
00:38:41 Ada Lovelace: de eerste programmeur
00:41:10 Lord Byron, Ada's moeder en de angst voor gekte
00:47:01 Charles Babbage en mechanisch rekenen
00:51:07 Ada ontmoet Babbage
00:52:03 De Analytical Engine: computer op stoom
00:55:04 Bernoulli-getallen en het eerste computerprogramma
00:56:05 Wat programmeren eigenlijk is
00:59:04 Machinecode: 5 + 5 in nullen en enen
01:00:01 Hoe binair tellen werkt
01:02:47 Machinecode, assembler en de vooruitblik
01:03:34 Volgende week: de volgende heldinnen en AI

See omnystudio.com/listener for privacy information.

GPS in je huis en Tsjernobyl deel 2 - Scientias Podcast 67

Fri, 24 Apr 2026 05:15:00 +0000

In deze aflevering deel twee van het verhaal over Tsjernobyl, of Tsjornoby in het Oekraïns. De afloop is iedereen bekend, het verhaal er naartoe misschien minder. Maar voor we verdergaan met de ramp van 26 april 1986 eerst over GPS in je huis en hoe dat werkt.

Fragment Russisch nieuws: https://youtu.be/SFugxoT-OCE?is=meWwbrloKGcZt-bC
Fragment NOS Journaal: https://youtu.be/hXNdZOSpEIE?is=6pgMWlwrklwxEfR8

00:00:00 Intro en onderwerpen van de aflevering
00:01:07 Wetenschapsnieuws: gps in je huis
00:02:50 Waarom Celeste anders is dan gewone gps
00:05:49 Hoe werkt gps eigenlijk?
00:09:54 Het nieuws rond ESA's Celeste-missie
00:11:20 Tsjernobyl: terug naar de nacht van de ramp
00:12:56 De veiligheidstest die alles veranderde
00:17:18 Xenonvergiftiging uitgelegd
00:24:05 De fatale test begint
00:25:14 De verborgen ontwerpfout van de RBMK-reactor
00:31:12 AZ-5 en de explosie van reactor 4
00:32:36 Waarom Tsjernobyl zo'n enorme ramp werd
00:35:48 De radioactieve wolk over Europa
00:37:05 Wanneer Nederland de fallout merkte
00:38:20 Hoe gevaarlijk was Tsjernobyl echt?
00:40:58 Angst, perceptie en de erfenis van de ramp
00:43:25 Kernenergie nu: veiligheid, kosten en keuzes
00:47:00 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tsjernobyl deel 1 en hoe selecteren we wetenschapsnieuws? - Scientias Podcast 66

Fri, 17 Apr 2026 05:15:00 +0000

In deze aflevering van de Scientias Podcast nemen Diederik Jekel en Krijn Soeteman je mee in het indrukwekkende verhaal van Tsjernobyl, veertig jaar na de kernramp die de wereld veranderde. Ze staan stil bij wat er gebeurde, hoe de gevolgen nog altijd voelbaar zijn en waarom dit verhaal relevant blijft. Ook praten ze over een artikel over long covid naar aanleiding van reacties van lezers.

00:00:00 Intro en vooruitblik
00:01:37 Reacties op het long-covid-artikel
00:06:02 Wat is long covid precies?
00:13:21 De fluvoxamine-studie uitgelegd
00:15:37 Waarom dit soort medische berichtgeving gevoelig ligt
00:19:34 De ontdekking in Forsmark
00:23:35 De avond voor de ramp
00:25:44 De veiligheidstest van reactor 4
00:27:26 Zo werkt de reactor van Tsjernobyl
00:30:58 Hoe kernsplijting en kettingreacties werken
00:35:11 Prompte en vertraagde neutronen
00:37:03 Wat is een RBMK-reactor?
00:39:48 Pripyat en de opmaat naar volgende week

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe de ondergang van bepaalde wiskunde de redding van computers werd - Scientias Podcast 65

Fri, 10 Apr 2026 05:15:00 +0000

Een lijst die zichzelf moet bevatten als hij zichzelf niet bevat en zichzelf niet mag bevatten als hij zichzelf wel bevat. Het klinkt als een flauwe woordgrap, maar rond 1900 stortte de hele wiskunde er bijna door in. En uitgerekend die ineenstorting leverde ons, via een omweg langs Kurt Gödel en John von Neumann, de moderne computer op. Eerst hebben Diederik en Krijn het over de Artemis II-missie en dan in het bijzonder de wonderlijke manier hoe de capsule rond de Aarde en de Maan vliegt.

00:00:00 Intro
00:00:46 Artemis-missie en vervolg van computers
00:01:42 De inbound coast phase
00:25:54 Recap van vorige computer-afleveringen
00:26:48 Wie maakte de wiskunde kapot?
01:10:17 Mensen en computers zijn meer hetzelfde dan je voor deze podcast dacht

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Teylers Museum en waarom het zo'n belangrijke plek is voor de wetenschap - Scientias Podcast 64

Fri, 03 Apr 2026 05:15:00 +0000

Diederik en Krijn zijn in Teylers Museum te gast. Ze spreken met Trienke van der Spek over het zijn van conservator op zo'n mooie plek. Voordat ze daaraan beginnen vertelt Diederik het verhaal van Pieter Teylers en vele andere oude bekenden uit de Nederlandse wetenschapsgeschiedenis passeren de revue.

Aan het eind nog even een kleine shoutout naar de huidige tentoonstelling over Gevaarlijke Boeken. https://teylersmuseum.nl/nl/zien-en-doen/gevaarlijke-boeken

Shownotes:

https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001819 de iguandodon die Trienke noemde van de toverlantaarn
https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001799 prehistorisch landschap
https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/collectie/wetenschap de hele collectie van Teylers

https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/verhalen?d7001cc8f963=d7ef1aa3-4c94-48ee-89df-c93b2d2325a0 Geschiedenis van het museum

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Antarctica en hoe maak je een computer deel 5 - Scientias Podcast 63

Fri, 27 Mar 2026 06:15:00 +0000

Het vierde deel over ASML en hoe nu chips gebouwd worden. Daarnaast een belangrijk onderzoek over Antarctica en waarom het daar ineens zoveel sneller opwarmt...

Shownotes:

Waarom Antarctica zo snel smelt: https://scientias.nl/onderzoekers-snappen-eindelijk-waarom-het-zee-ijs-op-antarctica-zo-snel-smelt/

http://dx.doi.org/10.1038/s41558-026-02601-4

00:00:00 Intro
00:00:54 Antarctica en waarom het zo'n belangrijk continent is bij klimaatverandering
00:33:56 ASML en hoe ze nú die ongelofelijk kleine chips kan bouwen
00:55:00 Hoe kwamen we bij het verschil tussen hardware en software? We gaan verder bij 1947!
01:05:15 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bijzondere planeet ontdekt en hoe ASML de wereld maakt, computers deel 4 | Scientias Podcast 62

Fri, 20 Mar 2026 06:15:00 +0000

In deze aflevering van de Scientias Podcast duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in twee totaal verschillende, maar even fascinerende werelden. Eerst reizen we de ruimte in, naar een bizarre exoplaneet die mogelijk een compleet nieuw type planeet vertegenwoordigt. Een wereld met een waterstofrijke atmosfeer, zwaveldioxide en temperaturen die eerder aan de hel doen denken dan aan een plek waar leven mogelijk is.

Daarna keren we terug naar de aarde voor deel 4 van onze serie over computers. Want hoe maken we chips eigenlijk zo ongelooflijk klein? En waarom is een Nederlands bedrijf uit Veldhoven daarbij onmisbaar geworden? Van de allereerste experimenten met fotolithografie tot de technologische revolutie van ASML: dit is het verhaal van hoe we computers bouwden en hoe Nederland daarin een sleutelrol kreeg.

Een aflevering over verre planeten, gesmolten oceanen, slimme lenzen en de machines die de moderne wereld mogelijk maken.

Shownotes:

Planeet: https://scientias.nl/deze-vreemde-planeet-ruikt-naar-rotte-eieren/
http://dx.doi.org/10.1038/s41550-026-02815-8
Eerste foto ooit van Joseph Nicéphore Niépce: https://nl.wikipedia.org/wiki/Uitzicht_vanuit_het_raam_in_Le_Gras uit ~1827 en https://www.hrc.utexas.edu/niepce-heliograph/
NASA L98-59 d https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/l-98-59-d/
Officiële TESS-pagina: https://science.nasa.gov/mission/tess/
ESPRESSO-pagina ESO: https://www.eso.org/sci/facilities/paranal/instruments/espresso.html
ASML-geschiedenis: https://www.asml.com/en/company/about-asml/history
En Philips NatLab: https://www.philips.nl/a-w/philips-museum/verhalen/130-years-of-philips.html

00:00:00 Intro aflevering 62
00:01:00 Recap vorige week
00:02:20 Exoplaneten waarom deze wel interessant is
00:33:10 ASML! De geschiedenis van chiplithografie
01:07:35 Einde: wat gaan we volgende week doen?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

AI en de taal van het leven en hoe maak je een computer deel 3 | Scientias Podcast 61

Fri, 13 Mar 2026 06:15:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over het schrijven van het boek van leven. DNA, met behulp van taalmodellen. Verder hebben ze het over het ontstaan van de computer en duiken nu diep in het ontstaan van de transistor, de halfgeleider.

Aflevering 58 en 59 nog niet geluisterd? Check die dan eerst:

58: https://scientias.nl/het-verhaal-van-de-computer-deel-1-en-zwaartekracht-meten-in-de-ruimte-scientias-podcast-58/

59: https://scientias.nl/kamerlingh-onnes-en-de-computer-deep-dive-deel-2-scientias-podcast-59/

Shownotes:

EvO 2, het ‘taalmodel’ voor DNA https://scientias.nl/ai-kan-nu-de-genetische-code-van-al-het-leven-op-aarde-lezen-en-schrijven/

http://dx.doi.org/10.1038/s41586-026-10176-5

Relais-computer:

https://youtu.be/_j544ELauus?si=MEdwTUn_s5vdbS29&t=738

IBM 604 (1948)

https://www.youtube.com/watch?v=n58bu4CMSb8

IBM 650 (1954)

https://www.youtube.com/watch?v=x7nq-rxYHXk

00:00:00 DNA, AI en de toekomst van wetenschap
00:02:25 Hoe AI leert lezen in ons DNA
00:04:19 Van het Human Genome Project naar junk-DNA
00:09:31 De verborgen laag boven op het DNA
00:13:31 Spreekt DNA echt een taal?
00:18:41 Wat evolutie wel en niet bewaart
00:22:18 Evo 2: sleutelen aan de bouwcode van het leven
00:25:01 Terug naar de oorsprong van de computer
00:26:57 Waarom de eerste computers vastliepen
00:31:24 De race naar de transistor
00:39:17 De verrassende rol van de kristalradio
00:44:42 De onzichtbare muur in halfgeleiders: de Schottky-barrière
00:48:27 Wat energieniveaus met chips te maken hebben
00:57:57 Hoe de transistor de wereld veranderde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de schatkamer van Boerhaave | Scientias Podcast 60

Fri, 06 Mar 2026 06:15:00 +0000

Diederik en Krijn zijn in het depot van Rijksmuseum Boerhaave. Ze hebben het over wie Herman Boerhaave eigenlijk was. Uiteraard ontbreken zijn tijdgenoten ook niet, zoals Antoni van Leeuwenhoek en Carl Linnaeus. Maar ook Claude Auguste Crommelin en ze spreken met Bart Grob, conservator hedendaagse wetenschap van het museum.

Rijksmuseum Boerhaave: https://www.rijksmuseumboerhaave.nl/
Depot/collectie: https://mmb-web.adlibhosting.com/search/simple

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kamerlingh Onnes en de Computer-deep dive, deel 2 | Scientias Podcast 59

Fri, 27 Feb 2026 06:15:00 +0000

Een gloeilamp werd de belangrijkste basis van onze hedendaagse computer. Hoe dat zit hoor je in het tweede deel van deze podcast. We beginnen met een ode aan Heike Kamerlingh Onnes die ooit als eerste het koudste stukje in het hele heelal wist te creëren. En daarna dus waar transistors vandaan komen en hoe we als mens ooit bedachten dat het zo werkt. En dat is echt een gaaf verhaal.

Shownotes:

Kamerlingh Onnes op Scientias https://scientias.nl/dankzij-de-ontdekking-van-kamerlingh-onnes-meer-dan-100-jaar-geleden-hebben-we-nu-de-mri-scanner/

0:00:00 Intro
0:01:41 Volgende week naar Boerhaave! Voor een podcast én voor nieuwe shorts.
0:04:40 Heike Kamerlingh Onnes: het koudste stukje op aarde en veel meer
0:34:51 De computer, deel 2: transistors! Of eigenlijk gloeilampen?
1:15:00 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het verhaal van de computer, deel 1 en zwaartekracht meten in de ruimte? | Scientias Podcast 58

Fri, 20 Feb 2026 06:15:00 +0000

Het verhaal van... LISA, het plan om een zwaartekrachtgolvendetector in de ruimte te bouwen. En een nieuwe deep dive in het verhaal achter de computer. Achter eigenlijk alles wat we gebruiken. Onze levens beheerst en beheert. Maar zoals je van ons gewend bent beginnen we bij het begin. Rekenlinialen, de eerste echt mechanische rekenmachines (check zeker de shownotes) en dat wij ooit zelf het brein waren van een 'computer'. En veel meer.

Shownotes:

Curta https://nl.wikipedia.org/wiki/Curta
Rekenliniaal https://nl.wikipedia.org/wiki/Rekenliniaal
Annie Jump Cannon https://nl.wikipedia.org/wiki/Annie_Cannon

0:00 Intro
2:00 LISA, zwaartekrachtsdetector in de ruimte? Komt ie er? Hoe werkt dat?
27:40 Wat zijn computers? Deel 1! Geschiedenis, rekenmachines, etc.
58:00 Afsluiting en komende afleveringen (wat zit er ín een computer, hoe bouw je dat?)

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waarom brandwonden beter genezen bij mensen en laatste deel over Einstein telescoop | Scientias Podcast 57

Fri, 13 Feb 2026 06:15:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over waarom brandwonden bij mensen vermoedelijk beter genezen dan bij dieren. En deel drie in de zwaartekrachtgolvendetectorserie: is het het waard om zoveel geld te betalen voor de Einstein Telescoop?

Shownotes:

https://scientias.nl/gek-genoeg-hebben-brandwonden-een-belangrijke-rol-gespeeld-in-de-evolutie/
Tsjirp: https://www.youtube.com/watch?v=TWqhUANNFXw
Brandwonden en mensen: https://doi.org/10.1002/bies.70109

0:00:00 Intro
0:01:03 Wat brandwonden met de menselijke evolutie maken hebben
0:17:44 De Einstein Telescope: hoe zit het ook weer? En mag het zoveel kosten?
1:12:02 Nog 14 jaar! Of niet. Afsluiting van 3-delige serie

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe bouw je een zwaartekrachtgolvendetector? | Scientias Podcast 56

Fri, 06 Feb 2026 06:15:00 +0000

In deze aflevering legt Diederik uit hoe je een zwaartekrachtgolfdetector bouwt. Voor hij dat doet legt hij uit hoe je aan de hand van tandglazuur kunt bepalen waar iemand geboren is. Allebei supervette onderwerpen!

Shownotes:

Kortingscode voor https://www.highlightdelft.nl/ is SCIENTIAS10 (alleen voor dagtickets)
Einstein Telescoop: https://www.einsteintelescope-emr.eu/

00:00:00 Start
00:00:55 Luisteraarsvraag! Hoe weten we waar iemand geboren is, ook als je verder niets weet?
00:30:50 Highlight Delft!
00:32:28 Hoe bouw je een zwaartekrachtgolvendetector?
01:03:58 Einde van deel 2 over zwaartekrachtsgolven en meer
01:04:10 Volgende week: hoe zit het met het Einstein Telescoop-project in Limburg?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maanmissie Artemis II en de Einstein Telescoop | Scientias Podcast 55

Fri, 30 Jan 2026 06:15:00 +0000

In de categorie: grootse projecten hebben Diederik en Krijn het deze week over de aanstaande ruimtemissie (Artemis II) naar de maan. Of beter: om de maan heen. En dan vooral: waarom ga je eerst om de maan heen en dan weer terug zonder te landen?

Daarna gaan ze van start met een nieuwe deep dive, namelijk eentje een bad vol zwaartekrachtsgolven in. Hoe we dat kunnen meten, hoe de beoogde Einstein Telescoop dat moet gaan doen, maar eerst: wat zijn zwaartekrachtsgolven eigenlijk? Einstein wist zelfs niet zeker of ze er nou zouden zijn of niet.

Shownotes:

Artemis II-missie: De maan lonkt en Het lichaam als lab
De iconische foto met 'Earth rise' (wat eigenlijk niet kan)
De Einstein Telescope

00:00:00 Start
00:01:00 Intro Einstein Telescoop en Artemis II
00:02:00 De Artemis II-missie
00:28:20 De Einstein Telescoop: wat zijn zwaartekrachtsgolven?
01:06:07 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Over fononen, evolutie, stikstof én de oerknal | Scientias Podcast 54

Fri, 23 Jan 2026 06:15:00 +0000

Diederik legt in deze podcast heel veel uit over elektronica die overal inzit, maar waar je nooit van gehoord hebt. MEMS, of Micro Electro Mechanical Systems. Fononen, ja, met een n. Fotonen komen ook even langs.

Daarnaast gaan we enkele luisteraarsvragen beantwoorden, onder andere over stikstof, de oerknal en evolutie van vissen.

00:00:00 Intro
00:03:06 Piepkleine bevinkjes op een chip: surface accoustic waves (fononen :) )
00:28:46 MEMS: Micro Electro Mechanical Systems
00:40:25 Luisteraars/kijkersvragen: eerste vraag over evolutie en vissen
00:46:40 Wat gebeurt met vitaminepillen als ze over datum zijn? (en medicijnen)
00:49:35 Zouden alle dingen dezelfde kant op moeten draaien sinds de oerknal?
00:52:43 Kun je met zeoliet het stikstofprobleem oplossen?
01:05:25 Afsluiting en stel je vragen!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Evolutie deel 8: Abiogenese en hoe een defibrillator niets met een hartstilstand te maken heeft | Scientias Podcast 53

Fri, 16 Jan 2026 06:15:00 +0000

Hoe kan leven ontstaan uit... dode dingen? Het is de grote vraag en in deze podcast legt Diederik Jekel uit hoe we daar nu over denken. Dit is voorlopig de laatste aflevering in de evolutiereeks. We hopen dat jullie er net zoveel plezier aan beleefd hebben.

Daarnaast hebben Diederik en Krijn het over het falen van de defibrillator in films!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Evolutie deel 7: Waar komt de aarde vandaan | Scientias Podcast 52

Fri, 09 Jan 2026 06:15:00 +0000

In aflevering 52 duiken Krijn Soeteman en Diederik Jekel in twee grote vragen. Eerst: wat zijn PFAS precies en waarom zijn ze zo hardnekkig? PFAS is een verzamelnaam voor duizenden fluorhoudende koolstofketens met een extreem sterke koolstof-fluor-binding. Daardoor zijn ze water- en vetafstotend en zitten ze in onder meer anti aanbaklagen, textiel en verpakkingen, maar ze breken ook nauwelijks af en kunnen zich ophopen in mens en milieu. Een Japans team laat zien hoe zinkoxide-nanokristallen met UV-licht zelfs PFOS voor een groot deel kunnen afbreken. Daarna gaat het over het ontstaan van aarde en zonnestelsel: een instortende gaswolk, waarschijnlijk getriggerd door een nabije supernova, vormt een draaiende schijf waar stof via “pebble accretion” uitgroeit tot planeten. De jonge aarde koelt sneller af dan lang gedacht en krijgt al vroeg oceanen.

00:00:00 Intro
00:01:10 PFAS! Kunnen we het toch oplossen?
00:29:03 Evolutie deel 7: de aarde, waar komt die vandaan?
01:01:10 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Evolutie deel 6: Maar waar komen de deeltjes dan vandaan? | Scientias Podcast 51

Fri, 02 Jan 2026 06:15:00 +0000

In aflevering 51 gaat Diederik diep in op het ontstaan van het... ontstaan. Vanaf de oerknal naar het moment dat de elementen ontstonden tot ongeveer nu. Verder nog iets over waterstof en waarom we die stof misschien extra goed in de gaten moeten gaan houden qua broeikasgas.

Dit is deel 6 over evolutie! Deel 5 is podcast 49 want nummer 50 was even een kerstspecial.

Shownotes:
- Scientias-artikel: Waterstof als groene redden? https://scientias.nl/waterstof-als-groene-redder-laten-we-toch-maar-voorzichtig-zijn-zeggen-onderzoekers/
- The Global Hydrogen Budget https://doi.org/10.1038/s41586-025-09806-1

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kerst-mis 2025 | Scientias Podcast 50

Fri, 26 Dec 2025 06:15:00 +0000

In de 50ste Scientias Podcast vertelt Krijn het verhaal van onze imaginaire beestenboel met een plekje voor Baudolino. Diederik heeft het over de voor hem grootste wetenschappelijke doorbraak én hij spreekt een heuse kerstrede uit.

Shownotes:
Baudolino, Umberto Eco: https://nl.wikipedia.org/wiki/Baudolino
Blog van Jona Lendering met verhaal van Hans Overduin: https://mainzerbeobachter.com/2025/12/11/middeleeuwse-monsters/
Voor het hele kerstverhaal, zie ook het transcript bij de losse video:

Hoofdstukken:

00:00 Intro
00:54 De zonnestand
01:27 Favoriete wetenschapsnieuws van het jaar van Diederik
06:09 Fabeldieren en het doorzien van nieuwe dingen: wat is echt en wat niet?
18:06 De wetenschappelijke kerstmis van Diederik
35:48 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Evolutie deel 5: Moderne Evolutie | Scientias Podcast 49

Fri, 19 Dec 2025 06:15:00 +0000

Deze aflevering gaat over de moderne evolutietheorie. Darwin en de zijnen wisten veel, maar ook heel veel niet. Wil je alles weten over de moderne theorie? Luister deze aflevering of begin bij aflevering 45 voor alles over Darwin.

00:00:00 Intro
00:00:55 Terugblik evolutie
00:05:57 Francis Colton
00:10:26 Men geloofde wel in evolutie, niet in het mechanisme erachter
00:13:06 Evolutie is niet voorspelbaar
00:13:36 Er bleven wel een paar ongemakkelijke vragen over:
00:16:13 Waarom zijn mensen eigenlijk saai?
00:20:23 Waarom was men aan het gokken naar de hoeveelheid genen? Hoe zat het ook alweer met DNA?
00:27:59 De ‘onnuttige’ delen dan?
00:30:55 Wat bepaalt welk ‘recept’ er wordt gebruikt
00:34:54 Bladgroenkorrels als kleine blauwalgen die in een plant leven
00:37:15 Waarom was het zo lastig om dat te accepteren?
00:39:46 Dat dingen op elkaar lijken betekent niet dat ze hetzelfde zijn: de walvis
00:42:38 Endosymbiose en Carl Woese
00:44:15 Great Oxidation Event
00:47:51 Hoe kan het nou dat bacteriën in ons doorgegeven worden aan de volgende generatie?
00:51:54 Het verhaal over longontsteking bij muizen
00:54:44 Resistentie tegen antibiotica
00:58:59 Samenvattend, nu heb je hopelijk een redelijk beeld van hoe evolutie werkt
01:01:07 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Evolutie deel 4: We Are Family Filogenetica | Scientias Podcast 48

Fri, 12 Dec 2025 06:15:00 +0000

We Are Family van Sister Sledge uit 1979 schalt misschien nu door je hoofd, want ja, eigenlijk zijn we allemaal een beetje familie van elkaar. Diederik legt uit hoe dat allemaal kan en vooral: hóe we dat eigenlijk weten. Weer een heel spannend stukje van de puzzel rond evolutie.

Shownotes

Shoutout naar Cees en Mijn Biologie: https://mijnbiologie.nl/n-12-3-soorten-veranderen/
Pagina van Pierre Belon met de baanbrekende afbeelding: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8608302w/f74

00:00:00 Intro
00:00:56 We are family
00:01:42 Luisteraarsvraag: waarom is er bij de dinosauriërs geen intelligentie ontstaan?
00:03:00 Van welke dieren zijn er het meeste?
00:07:53 Nog een reden waarom onze intelligentie lastig is
00:10:31 Mail van Cees Mulder, mijnbiologie.nl
00:11:35 Terugblik aflevering vorige week
00:15:15 Het idee dat wij voort zijn gekomen uit dieren is helemaal niet recent
00:18:04 Pierre Belon: 1555, een baanbrekende afbeelding
00:24:32 Karl Ernst von Baer
00:26:01 Maar dan weet je nog steeds niet echt iets over de volgorde?
00:36:43 Wat is nou een oplossing?
00:40:31 Het echte bewijs zit dus in het DNA?
00:42:33 Een nieuwe vorm van leven in 1977
00:45:06 Hoe heeft men dit allemaal ontdekt
00:47:18 Filogenetica en het lezen van DNA
00:52:50 Hoe werkt dat in de praktijk: Human Genome Project
00:57:01 Aan de hand van hemoglobine verbanden leggen
00:59:06 Hoe nauwkeurig is het dan?
01:03:05 En hoe zijn ze hier dan allemaal achter gekomen?
01:03:05 Verschillen in hemoglobine
01:10:37 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Evolutie deel 3: DNA et cetera | Scientias Podcast 47

Fri, 05 Dec 2025 06:15:00 +0000

Dit is deel 3 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman.

Het is een prachtig verhaal en in de vorige aflevering, nr 46, hadden we het over fossielen en die zijn echt superbelangrijk in het hele verhaal rond de kennis van leven op aarde. Deze aflevering gaat over hoe we het bestaan van DNA ontdekt hebben. Daarna volgt nog filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoet het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie.

Ga lekker zitten voor deel 3, want DNA is een prachtige ontdekking en hoe we dat gedaan hebben.. nou!

Shownotes:

We hadden het over Mijn Biologie in het begin en die site kun je hier vinden: https://mijnbiologie.nl/n-12-3-soorten-veranderen/
De Double Helix-foto kun je hier vinden: https://doi.org/10.1096/fj.202000119

Hoofdstukken:

00:00:00 Intro
00:00:45 De Scientias Podcast op de derde plek!
00:01:33 Luisteraarsvraag: haaientanden
00:05:34 Luisteraarsvraag: evolutietheorie & geloof
00:09:14 Hoe erfelijkheid werkt wisten we niet, maar dat erfelijkheid een ding was wisten we al even
00:12:35 Hoe bewijs je de erfelijkheid? Het zilvervos-experiment.
00:24:16 Hoe dacht men er in de tijd van Darwin over?
00:26:22 Maar in 1868 was DNA nog niet bekend, toch?
00:32:47 Erfelijkheid in eiwitten in plaats van DNA
00:34:33 Hoe zijn we nu achter de erfelijkheid gekomen
00:40:40 Hoe werkt DNA ook alweer?
00:48:28 Door naar James Watson, Francis Crick, Rosalind Franklin en Maurice Wilkins.
00:59:00 Volgende week hebben we het hier uitgebreid over
01:00:43 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Evolutie deel 2: Diepgravende fossielen | Scientias Podcast 46

Fri, 28 Nov 2025 06:15:00 +0000

Dit is deel 2 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman.

Het is een prachtig verhaal en in de vorige aflevering, nr 45, hadden we het over Darwin en hoe hij op zijn idee kwam. Deze aflevering staat helemaal in het teken van fossielen en die zijn echt superbelangrijk in het hele verhaal rond de kennis van leven op aarde. Daarna volgen nog wat DNA zegt over evolutie en filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoet het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie.

Ga lekker zitten voor deel 2, want er is echt veel over fossielen dat je nog niet wist!

Shownotes:

00:00:00 Intro
00:00:49 Reactie op de podcast van vorige week
00:05:50 Gevoel van antiwetenschap op het internet
00:11:17 Door naar fossielen!
00:17:59 Zijstapje Shen Kuo, theorie uit de 11e eeuw over klimaatverandering
00:20:03 Terug naar fossielen: Niels Steensen
00:27:07 Giovanni Arduino, wat heeft die ontdekt?
00:32:07 Terug naar Niels Steensen
00:33:37 De Britse vader van de geologie, William Smith
00:38:21 Naar het verhaal van Georges Cuvier
00:45:02 Mary Anning
00:51:18 Kan alles fossiliseren, wat zijn Diederik’s favoriete fossielen en hoe dateer je ze?
00:59:10 Hoe nu verder?
01:00:34 Shout-out naar Naturalis & Teylers Museum
01:01:44 Afsluiting

Beeld: Credited to 'Mr. Grey' in Crispin Tickell's book 'Mary Anning of Lyme Regis' (1996), Public domain, via Wikimedia Commons

#scientias #wetenschap #science #evolutie #darwin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Evolutie deel 1: Darwin en hoe kwam hij tot zijn idee? | Scientias Podcast 45

Fri, 21 Nov 2025 06:15:00 +0000

Dit is deel 1 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman.

Het is een prachtig verhaal en we beginnen bij Darwin en hoe hij op zijn idee kwam. Daarna volgen nog verhalen over fossielen, wat DNA zegt over evolutie en filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoe het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie.

Ga lekker zitten voor deel 1, want het is heel cool.

Shownotes:
Pagina 36 van Notebook B van Charles Darwin: https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-DAR-00121/38

00:00 Intro
00:42 Vooruitblik: we duiken de komende weken de evolutie in
04:30 Wat is de moderne evolutietheorie?
08:00 Verschillende evolutietheorieën
23:21 Wie was Charles Darwin?
25:33 Zijstap, de uitvinding van het kopieerapparaat
30:49 Waarom hebben we het nu over Erasmus Darwin?
32:22 Waarom denken we bij evolutie aan Charles Darwin?
44:17 Het verhaal van de vinken & survival of the fittest
46:02 Na vijf jaar op reis:
52:06 Hoe kan het dat dieren zich aanpassen? Hoe reageerde de wereld daarop?
53:14 Hoe hielp het hele ‘konijnenverhaal’ hem dan?
57:27 Waarom wachtte hij zo lang met publiceren?
58:25 Hoe wist Darwin dat iets erfelijk kon zijn?
1:01:52 Volgende week: de fossielen
1:02:39 Het verschil tussen evolutie en evolutietheorie
1:04:05 Afsluiting

Beeld special artwork: Door Herbert Rose Barraud - https://www.taringa.net/+info/charles-darwin-argentina-fue-y-sera-una_136c2o, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=106193486

#scientias #wetenschap #science #evolutie #darwin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een uitdijend heelal, uitdijende mensen en Ozempic | Scientias Podcast 44

Fri, 14 Nov 2025 06:15:00 +0000

In de 44ste aflevering van de Scientias Podcast hebben Diederik en Krijn het over de vraag hoe snel het heelal eigenlijk uitdijt. Daarnaast is het Wereld Diabetesdag en vertelt Diederik over deze vervelende ziekte. Verder gaat het over Ozempic en vergelijkbare medicijnen, ooit bedoeld voor diabetes, inmiddels populair als afvalmedicijn.

Er ging even wat mis met het geluid van Krijn, dat is hoorbaar in het midden van de podcast.

Het universum dijt misschien steeds trager uit: https://scientias.nl/het-universum-dijt-misschien-steeds-trager-uit-niet-sneller/
Paper: http://dx.doi.org/10.1093/mnras/staf1685

00:00 Intro00:42 14 November, het is Wereld Diabetesdag02:24 Groot nieuws in de kosmologische wereld07:07 Men kwam daar achter door metingen naar supernova’s12:44 Wat gebeurde er dan in 1998?18:07 Terug naar diabetes, allereerst een kijkersvraag26:05 Wereld Diabetesdag, wat is het en hoe werkt het precies? Hoe zit het bij Diederik?44:52 Diabetes type 246:33 Een deep dive: Ozempic57:04 Voor- en nadelen van zo’n medicijn01:01:45 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De regenmakers of smog! | Scientias Podcast 43

Fri, 07 Nov 2025 06:15:00 +0000

Shownotes:

Cloud seeding in New Delhi is mislukt: een domme stunt of kan het wel werken? https://scientias.nl/cloud-seeding-in-new-delhi-is-mislukt-een-domme-stunt-of-kan-het-wel-werken/

00:00 Intro
00:50 Aanvulling op het getal 42 van de Hitchhiker's Guide to the Galaxy
04:40 Experiment in Delhi om regen te maken, smog en een portmanteau
25:55 Luisteraarsvraag: misser rond perslucht, nee geen zuurstoffles dus!
37:25 Nitrox dan?
39:30 Luisteraarsvraag: albedo en donkere zonnepanelen, hoe zit dat?
52:19 Afsluiting

Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hommage aan een van de leukste scifi-boeken ooit geschreven | Scientias Podcast 42

Fri, 31 Oct 2025 06:15:00 +0000

In deze aflevering hebben Diederik en Krijn het onder andere over de ruimtevlucht van Wubbo Ockels, inmiddels al weer 40 jaar geleden. Ook behandelen ze het iconische getal 42 en behandelt Diederik enkele luisteraarsvragen van de afgelopen tijd!

Shownotes:

https://www.youtube.com/watch?v=hFq8qiU7IUs Fragment van het aftellen van de space shuttle met Wubbo Ockels erin.
Wubbo Ockels 40 jaar geleden in de ruimte: https://scientias.nl/wubbo-ockels-40-jaar-na-de-vlucht-van-de-eerste-nederlander-in-de-ruimte/

00:00 Intro

00:53 The Hitchhiker's Guide to the Galaxy

05:26 Maar wat heeft de handdoek dan met het boek en 42 ta maken?

08:56 Inmiddels 40 jaar terug: Wubbo Ockels aan boord van de Challenger

15:25 Kijkers- of luisteraarsvragen

16:01 Reactie 1: Duiding over de ‘carbon sink’ en ‘carbon source’, de wet van Henry

25:56 Reactie 2: Uranus, zonnevlekken en de cyclus van de zon

32:46 Reactie 3: De wetenschappelijke consensus rondom klimaatverandering

50:37 Afsluiting

Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hardnekkige klimaatmythes en wantsen met voetschimmel | Scientias Podcast 41

Fri, 24 Oct 2025 05:15:00 +0000

In deze aflevering van de Scientias Podcast verdiepen Diederik Jekel en Krijn Soeteman zich in de complexiteit van klimaatverandering. Ze onderzoeken de wetenschappelijke grondslagen ervan, de rol van menselijke activiteit en het belang van het ontkrachten van gangbare mythes.

Ze bespreken ook recente ontdekkingen in de insectenbiologie en hoe deze schildwants zich weet te wapenen tegen bepaalde wespen. https://doi.org/10.1126/science.adp6699

00:00 Intro op onder andere klimaatdiscussie en nieuwsbericht
03:03 Schimmels in de oksels van Japanse wantsen
08:50 24 video's over klimaatmythes en waarom we dat doen op scientias.nl
12:12 De rol van politiek in klimaatwetenschap
19:24 Maar klimaat verandert toch altijd?
33:28 De Milankovitch-cyclus
37:27 Invloed stand van de aarde ten opzichte van de zon
39:55 De as van een planeet wijst eigenlijk altijd dezelfde richting op
42:00 Periodiciteit in ijstijden
45:35 Rol van andere planeten bij klimaat
57:20 Outtro

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het mysterie achter kruipend droogijs op Mars | Scientias Podcast 40

Fri, 17 Oct 2025 05:00:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over Mars, hoe we weten wat we weten en uiteindelijk het nieuws dat ontdekt is hoe bepaalde geulen 'gegraven' zijn.

Verder duiken ze eens dieper de wetenschapscommunicatie in, niet in de laatste plaats omdat Diederik én Anna Gimbère op donderdag 16 oktober 2025 de Irispenning in ontvangst mochten nemen voor hun excellente bijdrage aan het Nederlandstalige wetenschapscommunicatielandschap.

Geulen op Mars! https://scientias.nl/nederlandse-wetenschapper-vindt-verklaring-voor-mysterieuze-geulen-in-de-duinen-op-mars/
Video van droogijs dat geulen 'graaft': https://www.youtube.com/watch?v=PVCU6_5hl-0
Link naar originele onderzoek: https://doi.org/10.1029/2024GL112860

00:00 Intro
00:51 Diederik en Anna winnaars van de Irispenning!
02:53 Waarom heet de Irispenning eigenlijk zo?
05:45 Mars, het nieuws (bijna)
07:11 Fantaseren over buitenaardse beschavingen, al heel lang!
07:47 Christiaan Huygens: het lijkt onwaarschijnlijk dat de aarde de enige bewoonde planeet is
17:36 Geulen op Mars: hoe vormen die zich?
29:54 Een grote omweg, wetenschapscommunicatie. Hoe werkt dat nou eigenlijk?
48:07 Afsluiting

Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Neutronensterren en hoe buitenaards leven er eigenlijk uitziet | Scientias Podcast 39

Fri, 10 Oct 2025 05:15:00 +0000

Diederik en Krijn nemen je mee in de wereld van neutronensterren naar aanleiding van een vinding van een Japanse ruimtetelescoop:

https://scientias.nl/japanse-ruimtetelescoop-ontdekt-iets-merkwaardigs-bij-een-neutronenster-een-gelukstreffer (zie ook: https://doi.org/10.1038/s41586-025-09495-w )

Daarnaast vervolgt Diederik zijn verhaal over buitenaards leven. In deze aflevering gaat het over hoe dat er mogelijk uit zou kunnen zien en hoe zo'n planeet eruit moet zien.

00:09 Intro
00:51 Terugblikje Podcastfestival met Nicos
01:12 Wat is een neutronenster eigenlijk?
11:06 Een Japanse ruimtetelescoop heeft iets onverwachts ontdekt bij een neutronenster die zich op zo’n 7.000 lichtjaar van de aarde bevindt
14:45 SRON-instrument (XRISM) dat heel behulpzaam bleek
19:16 Terugblik naar vorige aflevering over buitenaards leven: hoe kan dat leven eruit zien? Koolstofchemie!
22:27 Identificatie van buitenaards leven?
35:00 Dikte van de atmosfeer is van groot belang
37:11 Wat hebben we er eigenlijk aan?
38:40 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Chaos! Hoe zit dat nou eigenlijk? | Scientias Podcast 38

Fri, 03 Oct 2025 05:15:00 +0000

Deze aflevering is wat anders dan anders: dit is de eerste opname van de podcast voor een live publiek tijdens het Podcastfestival op zondag 28 september 2025.

Krijn interviewt wiskundige Nicos Starreveld,wiskundige en verantwoordelijk voor wetenschapscommunicatie en outreach bij Platform Wiskunde Nederland en de Universiteit van Amsterdam, over chaos en meer.

00:10 Intro
00:43 Intro Nicos, start van opname voor live publiek!
02:59 Uitleg dubbeleslingerexperiment (skippable voor mensen die weten hoe het eruit ziet)
04:45 Krijn doet experiment; Nicos legt uit wat we zien
10:23 Chaos: de weersvoorspellingen
26:30 Faseplots, een denkexperiment met vossen en konijnen
31:30 Wat gebeurt bij een dubbele slinger (chaotisch gedrag, 4 dimensies)
36:55 Waarom kunnen we het weer niet voorspellen, maar klimaat wel?
41:14 Publieksvragen
41:28 Is er een verschil tussen chaos en onvoorspelbaarheid?
43:42 Quantumcomputers, analoog rekenen, gaat dat verschil maken? Of kwantumcomputers
46:42 Wortel 2, het bestaat in theorie. Maar...
48:53 Games, kun je geen savegame maken van het universum? Komt er dan steeds hetzelfde uit? Is het random?
52:14 Mandelbrot, is daar een link met chaos?
53:53 Afsluiting, wiskunde, kunst

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diamanten die processen bevriezen en majoranadeeltjes | Scientias Podcast 37

Fri, 26 Sep 2025 05:15:00 +0000

In de 37ste Scientias Podcast duiken Diederik en Krijn naar grote diepte in de aarde, tot wel 350 kilometer, ze bespreken een boek met de titel 'De race om het majoranadeeltje' van Gerard Janssen én ze leggen uit hoe we nou eigenlijk weten hoe het binnenste van de aarde eruitziet.

https://scientias.nl/meer-dan-mooi-diamanten-blijken-chemische-processen-te-bevriezen/ (en de link naar het onderzoek: http://dx.doi.org/10.1038/s41561-025-01791-4 )
https://podcastfestival.nl/

00:00 Intro
01:00 Chaos op het podcastfestival met wiskundige Nicos Starreveld
02:23 Boekbespreking: De race om het majoranadeeltje van Gerard Janssen
08:27 2012 zou het majoranadeeltje gevonden zijn door de onderzoeksgroep van Leo Kouwenhoven
15:14 Diamanten uit de krochten van de aarde: hoe kunnen geologen vertellen wat er diep in de aarde gebeurt?
33:03 Inge Lehman ontdekte golven in de aarde in 1936 en dat de kern vast is
34:27 De samenstelling van magma en het ontstaan van een diamant
37:22 Koolstof, de verschillende mineralen in het zonnestelsel en platentektoniek
45:03 Diamanten uit de Voorspoedmijn
49:21 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Buitenaards leven, mastodonten en mtDNA | Scientias Podcast 36

Fri, 19 Sep 2025 05:15:00 +0000

Diederik en Krijn hebben het over mastodonten en hoe mitochondriaal DNA gebruikt wordt om afstamming te bepalen. Ook gaat het over de zoektocht naar buitenaards leven, als deep dive na de ontdekkingen op Mars waar Diederik onlangs nog een short over maakte.

00:00 Intro
00:47 Podcastfestival, we staan er op 28 september 2025 in Amsterdam in de Tolhuistuin met het thema 'Chaos'
01:34 Dino's? Nee! Vliegende reptielen, een rectificatie
03:32 Mastodonten en hoe mitochondriaal DNA (mtDNA) een nieuw verhaal vertelt
13:59 40 jaar geleden: Carl Sagans boek Contact kwam uit
17:28 Hoe is het leven ontstaan?
24:00 Hoe suiker karamelliseren te maken heeft met leven of juist niet
29:43 Eisen aan een ster voor het ontstaan van leven
35:02 Aardbevingen en vulkanen
36:18 Waar kan je leven dan wél vinden? Op exoplaneten!
43:14 Wat zegt een exoplaneet over buitenaards leven? Zuurstof?
49:08 Stel je draait het om: hoe zou buitenaards leven weten of er leven is op aarde
52:37 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

CRISPR, Genen editten en dino’s | Scientias Podcast 35

Fri, 12 Sep 2025 05:15:00 +0000

Altijd al willen weten hoe CRISPR nou werkt? Hoe knippen we genen heel precies? Diederik legt het uitgebreid uit in de 35ste Scientias Podcast. Daarnaast heeft Krijn het over hoe we weten hoe twee dinofossielen aan hun einde kwamen.

00:00 Intro
00:54 Nieuwe muziek: Lara, geen AI!
01:11 Hoe weet je nou hoé een dino aan z'n einde kwam? Nou zo..
06:25 Hoe weet je dan dat het een storm was waardoor ze aan hun einde kwamen?
11:31 CRISPR, hoe werkt dat nou?
17:45 Voorbeeld verkeerde eiwitten: sikkelcelanemie
21:15 Wat is een gen precies?
21:46 Hoe gaat het ‘knippen’ in zijn werk?
30:25 Waarom gebruiken we dit niet overal
37:34 Snelle Nobelprijs voor Jennifer Dounda en Emmanuelle Charpentier en waarom het zo lang duurt voordat er meer vrouwen een Nobelprijs krijgen
40:25 Afsluiting

De linkjes naar de onderzoeken zelf:

https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2426094122

http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2025.08.006

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Schedels op z'n Grieks en elektrisch is het beste! | Scientias Podcast 34

Fri, 05 Sep 2025 05:15:00 +0000

In de 34ste Scientias Podcast gaan Krijn en Diederik in op onderzoek naar een heel oude schedel uit Griekenland en hoe je nou bepaalt hoe oud iets is. En nee, dat is niet zo makkelijk.

Daarna duikt Diederik in de vraag wat er nou van klopt van het nieuwsbericht over de klimaatvriendelijkheid van elektrische auto's.

00:00 Intro
01:33 Schedel van mensachtige: hoe oud is ie nou eigenlijk?
17:55 Elektrische auto's zijn beter, minder CO2, etc. Hoe is dat laatste Amerikaanse onderzoek nou gedaan?
36:04 Aanprijzing voor benzine-auto
43:23 Transport van fossiele brandstoffen over de oceanen: wel 40 procent van alle bewegingen van vrachtschepen
45:46 Afsluiting

Links naar onderzoeken:

https://dx.doi.org/10.1016/j.jhevol.2025.103732

http://dx.doi.org/10.1021/acs.est.5c05406

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Van lichtvervuiling naar fotosynthese in het donker | Scientias Podcast 33

Fri, 29 Aug 2025 05:15:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik en Krijn over lichtvervuiling en wat dat voor vogels doet én over fotosynthese en waarom het zo lastig is dat na te maken.

Vogels en lichtvervuiling: https://scientias.nl/vogels-staan-eerder-op-en-gaan-later-naar-bed-door-lichtvervuiling/ (link naar onderzoek: http://dx.doi.org/10.1126/science.adv9472 )
Kunstmatige fotosynthese? https://scientias.nl/we-zijn-nu-een-stapje-dichter-bij-kunstmatige-fotosynthese/ (link naar onderzoek: http://dx.doi.org/10.1038/s41557-025-01912-x )
https://scientias.nl/jij-bestaat-omdat-water-op-mickey-mouse-lijkt-short/

00:00 Intro
02:22 Lichtvervuiling
08:13 Kunnen wij fotosynthese nadoen
10:46 Deep dive fotosynthese
20:47 Hoe werken je spieren
23:34 Wat heeft dit met energie te maken
42:13 Concluderend:
43:12 Als het zo efficiënt is, waarom willen we fotosynthese dan nabootsen?
45:57 Mickey Mouse & afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eindelijk naar oneindig! | Scientias Podcast 32

Fri, 22 Aug 2025 05:15:00 +0000

In deze 32ste aflevering van de Scientias Podcast komen we aan bij oneindig en hoe dat nou zit in de wiskunde. Heel interessant en misschien duizelingwekkend, maar wel op een fijne manier!

Poepende pijlstromvogel (het ondezoek zelf: http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2025.06.058 )

00:00 Intro Scientias Podcast 32
00:58 Tipje van de sluier over oneindigheid
02:36 Nieuwtje over gestreepte pijlstormvogel en opstijgend poepen
07:42 Oneindigheid
08:51 Is het universum oneindig?
11:37 Hoe jong was Diederik toen hij na ging denken over grote getallen?
14:54 Hoe gaat dit rijtje verder?: 1, 2, 4, 8, 16, ...
26:14 Hilberts Hotel
39:28 De kardinaliteit van de verzameling is gelijk
44:39 Wat hebben we hier nou eigenlijk aan?
51:42 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Heel Erg Grote Getallen en hoe doe je iets dat altijd uniek zal zijn? | Scientias Podcast 31

Fri, 15 Aug 2025 05:15:00 +0000

Shownotes:

Cacaoproductie: https://scientias.nl/die-lekkere-reep-chocola-veroorzaakt-een-hoop-co2-uitstoot-gelukkig-is-er-een-simpele-oplossing/ (het onderzoek zelf: https://doi.org/10.1038/s41893-025-01608-7 )
De link waar Diederik het over heeft, de berekening achter de Fermi-papiertjes voor de Trinity-test: https://arxiv.org/pdf/2103.05784

00:00 Intro
00:20 Diederik: we gaan echt ooit naar oneindigheid toe!
00:40 Getalintuïtie, daar werken we nu eerst aan
02:10 Die lekkere reep chocola veroorzaakt een hoop CO2-uitstoot. Gelukkig is er een simpele oplossing
05:40 Nog steeds geen oneindigheid, maar waarom zijn grote getallen zo interessant?
08:42 Interessante getallen, bestaan die eigenlijk wel?
15:20 Grote getallen die we in het dagelijks leven gebruiken (zoveel miljard, etc)
27:40 Enrico Fermi, Manhattan-project, en meer
34:14 Wat doen we zelf met grote getallen? In het dagelijks leven?
40:12 Mediaan, gemiddelde, hoe zit het ook weer?
49:20 Hoeveel deeltjes zijn er in het universum?
52:44 De opmaat naar het meest unieke dat je kunt doen
01:06:26 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Getallen en wiskundig bewijs | Scientias Podcast 30

Fri, 08 Aug 2025 05:15:00 +0000

In deze aflevering gaat Diederik uitleggen hoe het zit met wiskundig bewijs. De grote getallen die beloofd waren die komen volgende week!

00:00 Intro, toch?
01:30 Diederik legt uit waar zijn liefde voor getallen vandaan komt
03:24 Bach? Muziek? Getallen?
03:49 Verhoudingen! Ja, die zijn belangrijk
06:38 Foutje in vorige aflevering over 9*10^-31
07:16 Getallen, cijfers, nummers... wat is het verschil?
21:55 Intro!
22:15 Oudste gesteentes in Canada!
24:42 Isotopen en oude gesteentes: Diederik legt het uit
30:20 Planetarium Mercurius in Dordrecht, veiling van een meteoriet!
31:30 Grote getallen! Nee toch niet, wiskundig bewijs: hoe maak je dat?
01:04:04 Het einde, tot de volgende keer!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Grote getallen! Scientias (Zomer)Podcast 29

Fri, 01 Aug 2025 05:15:00 +0000

In de 29e Scientias Podcast duikt Diederik dieper in de wereld van de getallen. Opweg naar de oneindigheid laat hij je zien hoe je grote getallen kunt maken en dat allemaal op weg naar de oneindigheid. Een onderwerp waar menig wiskundige zichzelf gek op heeft gezwoegd. Ook als je niks met getallen hebt is deze serie helemaal voor jou en het is een feest voor de getallofielen onder ons.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De geschiedenis van de getallen | Scientias (Zomer)Podcast 28

Fri, 25 Jul 2025 05:17:13 +0000

In de 28e Scientias Podcast duikt Diederik in de wereld van de getallen. Opweg naar de oneindigheid laat hij je zien dat getallen alles met cultuur te maken hebben. We beginnen lekker ontspannen met een duik in de geschiedenis en we gaan kijken waarom getallen zo van belang zijn. De volgende weken gaan we het hebben over hoe je grote getallen kunt maken, gaan we bijzondere getallen zien en dat allemaal op weg naar de oneindigheid. Een onderwerp waar menig wiskundige zichzelf gek op heeft gezwoegd. Ook als je niks met getallen hebt is deze serie helemaal voor jou en het is een feest voor de getallofielen onder ons. #scientias #wetenschap #science #nederlands #dutch

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het einde van het periodiek systeem | Scientias (Zomer)Podcast 27

Fri, 18 Jul 2025 05:15:00 +0000

In deze Scientias-podcast komen we aan het einde van onze lange zoektocht naar een van de grootste intellectuele reizen die de mens ooit afgelegd heeft. De zoektocht waar alles van gemaakt is. We begonnen met de oude beschavingen en wat zij elementen vonden, via de uitvinding van de moderne scheikunde, kwamen we uit bij het periodiek systeem der elementen. Daarna zijn we diep de atoomkern in gegaan en hebben we ontdekt hoe we als echte alchemisten nu nieuwe elementen kunnen maken. Deze week het laatste hoofdstuk. De zoektocht naar hoe we het periodiek systeem af kunnen maken. Welke elementen kunnen we nog vinden en hoe maakt men nieuwe elementen? We gaan opzoek naar een stukje stabiliteit in een radioactieve wereld.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe maken we nieuwe elementen? | Scientias (Zomer)podcast 26

Thu, 10 Jul 2025 12:51:14 +0000

Vanwege de vakantie presenteert Diederik de aflevering alleen en is Krijn met welverdiende vakantie. Daarom gaan we deze aflevering alleen de diepte verder in met onze zoektocht naar waar alles van gemaakt is. De grootste zoektocht die de mens ooit ondernomen heeft gaat haar een-na-laatste hoofdstuk in. We gaan nu kijken of we de alchemistendroom kunnen verwezenlijken door elementen te veranderen. Lood in goud veranderen is nu gewoon iets dat wetenschappers kunnen doen. Maar hoe werkt dat? Welk element was als eerste door de mens gemaakt (het is niet wat je denkt)? Kortom we duiken dieper het periodiek systeem in.

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zomervakantie? En deel 3 van de elementaire deeltjes! | Scientias Podcast 25

Fri, 04 Jul 2025 05:15:00 +0000

00:00:00 Intro
00:01:37 Luisteraarsvraag: 'hoe kunnen we CO2 uit de lucht halen en kunnen we hier brandstof van maken?'
00:14:33 Het verhaal waar alles van gemaakt is: de elementen
01:06:30 De trans-uraniumelementen. Tja, is het nou nooit af? Volgende week verder!
01:07:10 Outtro en tot de volgende keer!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het ontstaan van de moderne scheikunde | Scientias Podcast 24

Fri, 27 Jun 2025 05:15:00 +0000

Diederik en Krijn duiken in een van de grootste kennismomenten van de menselijke geschiedenis, namelijk de elementen.

00:00 Intro de nerdy wetenschapsvrienden!
01:30 Hoeveel atomen zitten er in een teug lucht? (veel)
05:40 Ai maakt podcasts: NotebookLM, is het wat?
09:56 Diepe duik 2: op zoek naar het periodiek systeem
11:34 Antoine en Marie Lavoisier, schilderij en David
12:58 1772: verbranding buskruit verbeteren
15:28 Wie vond prikwater uit?
16:45 Zuurstof, waarom heet het zo?
20:00 Wat wij stikstof noemen
33:45 Gassen wegen
43:30 De grootvader van de klimaatwetenschappen
45:20 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar is alles van gemaakt? | Scientias Podcast 23

Fri, 20 Jun 2025 05:15:00 +0000

In deze aflevering hebben Krijn en Diederik het over de Proba 3-missie van ESA en doet Diederik een deep dive in de geschiedenis van de elementen. Dit is deel 1 van 3.

00:00 Intro met je druïdenpak, de zonnewende, solstice
03:42 Hoofdstukken en de langste dag: 21 juni
04:40 De zonnewende, hoe zit dat eigenlijk?
13:10 ESA maakt zonsverduistering: Proba 3
17:00 Waar bestaat alles uit? Periodiek systeem, het begin
51:15 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Golfstroom en wat als die stilvalt… | Scientias Podcast 22

Fri, 13 Jun 2025 05:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over hoe het komt dat we nu denken dat er misschien wel een nieuwe ijstijd komt in Europa, terwijl de rest van de wereld heel sterk opwarmt. Complex? Zeker! Ga lekker zitten en luister naar Diederiks uitleg.

Kunstmatige intelligentie en techreuzen aan banden: https://scientias.nl/ai-expert-luidt-noodklok-we-moeten-de-macht-van-techreuzen-aan-banden-leggen/
De AMOC
Trouwen

00:00 Intro
03:35 Trouwen!
16:25 AMOC, de Golfstroom, ijstijd!?! Hoe weten we dat eigenlijk? Of..
47:15 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

LSD, Kleine kernreactoren en de natuurkunde achter Schoof I | Scientias Podcast 21

Fri, 06 Jun 2025 05:15:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en zelfs de val van het Kabinet van Dick Schoof.

LSD-schimmel https://scientias.nl/amerikaanse-studente-ontdekt-een-schimmel-waar-de-uitvinder-van-lsd-jarenlang-tevergeefs-naar-heeft-gezocht/

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

00:00 Intro
00:38 Goed Nieuws voer het klimaat, vragen over kernenergie: de SMR's
01:10 De natuurkunde achter de val van kabinet Schoof 1
13:37 LSD? Ja of nee? De ontdekking van LSD door Hofmann
20:50 China: 1 procent minder CO2-uitstoot
30:37 Staartje van de kernenergie-deepdive: Thorium
34:44 Vraag over de SMR's of small modular reactors, kunnen we die van duikboten niet gebruiken?
51:40 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De toekomst van kernenergie | Scientias Podcast 20

Fri, 30 May 2025 05:15:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

Deel drie over kernenergie: thorium!
Natriumbatterij https://scientias.nl/deze-nieuwe-brandstofcel-maakt-elektrisch-vliegen-misschien-eindelijk-haalbaar/

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

00:00 Intro
02:12 De Aardappel, het is een feestdag!
20:09 Elektrisch vliegen, natte natriumbatterij
25:04 Thoriumreactoren, waarom zijn ze er nog niet?
34:40 Waarom komt thorium meer voor op aarde dan urarium?
40:36 Hoe wérkt een thoriumcentrale nou eigenlijk? Of gesmoltenzoutreactor
59:30 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De voor- en nadelen van kernenergie | Scientias Podcast 19

Fri, 23 May 2025 05:00:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

Deel twee over kernenergie
nieuws over de journalistiek https://scientias.nl/40-miljoen-koppen-onthullen-dat-online-journalisten-in-de-afgelopen-20-jaar-iets-anders-zijn-gaan-doen/
https://scientias.nl/wetenschappers-pluizen-drollen-van-nederlandse-wolven-uit-om-erachter-te-komen-wat-die-nu-eigenlijk-eten-en-de-resultaten-zijn-best-verrassend/

00:00 Intro Aflevering 19 Scientias Podcast

01:33 Wat eet de wolf in Nederland?

05:22 Clickbait, koppen van nieuwsberichten

17:42 De voor- en nadelen van kernenergie

48:48 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe wérken kerncentrales nou eigenlijk? | Scientias Podcast 18

Fri, 16 May 2025 05:00:00 +0000

Diederik legt het uit! En meer, zoals bacteriën in cleanrooms, temperatuurrecords door klimaatverandering en omstreden wetsvoorstellen.

De schoonste plekken op aarde… zijn zelfs niet helemaal schoon-schoon: https://scientias.nl/opmerkelijke-ontdekking-in-de-allerschoonste-kamers-op-aarde-26-soorten-bacterien-die-we-nog-nooit-eerder-hebben-gezien/
Omstreden wetsvoorstellen die toch acceptatie krijgen na invoering: https://scientias.nl/er-gebeurt-iets-geks-in-de-samenleving-als-ministers-omstreden-wetten-toch-invoeren/
Komen die temperatuurrecords door klimaatverandering? https://scientias.nl/komen-die-temperatuurrecords-door-klimaatverandering/

00:00 Intro: de onderwerpen, oa. kernenergie, hoe werkt het nou?

02:19 Superultracleanrooms: toch bacteriën?

09:52 Komen temperatuurrecords door klimaatverandering?

28:38 Beleid, wat gebeurt er als het ons in onze persoonlijke vrijheid inperkt?

32:45 Kernenergie deel 1: Hoe werkt een kerncentrale?

33:13 Het niet-citaat van Einstein

55:01 Zwaar water? (film: The Heroes of Telemark)

59:54 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waarom de nacht donker is, ook met sterren | Scientias Podcast 17

Fri, 09 May 2025 04:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

We duiken in een luisteraarsvraag over de sterrenhemel.
Diepzeekennis: https://scientias.nl/bizarre-statistiek-bijna-66-procent-van-het-aardoppervlak-hebben-we-nog-nooit-gezien/
Zoenen met gluten https://scientias.nl/mag-je-zoenen-na-een-broodje-gluten-dit-zegt-de-wetenschap/
Rijkste 10 procent: https://scientias.nl/de-rijkste-10-procent-draagt-bij-aan-twee-derde-van-de-opwarming-van-de-aarde/
Duikende oude(re) dames: https://scientias.nl/deze-oude-dametjes-kunnen-tot-achttien-meter-diep-duiken-zonder-zuurstof-het-is-alsof-ze-een-superkracht-hebben/

00:00 Intro

00:35 De Luisteraarsvraag van Bertus

01:25 We hebben slechts... nou ja, de provincie Groningen onderzocht ten opzichte van de wereldzeeën

06:10 Tot 18 meter diep duiken? Een Zuid-Koreaanse vrouwengroep kan het

09:01 De 10 procent die verantwoordelijk is voor 66 procent van de opwarming

17:10 Zoenen met coeliakie

20:46 De luisteraarsvraag: als er ontelbare sterren zijn, waarom is de nachtelijke hemel dan toch donker?

39:11 Afsluiting: kijk sterren op Schiermonnikoog

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Stroomstoring in Spanje! Hoe kan dat nou? | Scientias Podcast 16

Fri, 02 May 2025 05:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

Hubble https://scientias.nl/35-jaar-hubble-een-mijlpaal-in-onze-blik-op-het-universum/
Beukenbladziekte https://scientias.nl/wat-doet-de-beukebladziekte-en-waarom-is-het-bedreigend-voor-europa/
De wetenschap achter het nieuws. De stroomstoring in Spanje.
Aurora-test: https://www.youtube.com/watch?v=LM8kLaJ2NDU
Vleesetende rups met insectenjas. https://scientias.nl/een-macabere-camouflage-deze-nieuwe-rupsensoort-hult-zich-in-de-resten-van-dode-insecten/

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

00:00 Intro

01:01 Hubble 35 jaar

09:30 Rups die zich hult in overblijfselen

13:37 Beukenbladziekte

17:13 Hoe goed doet fotosynthese het in de nacht?

17:40 Donker! Blackout! Spanje en een van de grootste stroomstoringen in de Europese geschiedenis

20:13 Dynamo op je fiets

23:07 Waarom hebben we 50Hz in Europa en 60Hz in de VS en Japan?

25:34 Wat gebeurt er als je er een generator met een andere frequentie tussen zet?

28:39 De kracht van het Europese netwerk zit in hoe groot het is

30:03 Hernieuwbare dingen: is het nou handig?

34:50 N-1 is geen probleem. Maar...

46:50 Poef.. alles staat uit

51:52 Hernieuwbare bronnen als probleem?

53:50 Einde!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Paus Franciscus en de wetenschap | Scientias Podcast 15

Fri, 25 Apr 2025 05:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

Het overlijden van Paus Franciscus en hoe hij zijn stempel op de wetenschap heeft gedrukt.
Chimpansees die gefermenteerd fruit delen: https://scientias.nl/chimpansees-houden-wel-van-een-borreltje-voor-het-eerst-op-beeld-vastgelegd-hoe-ze-alcoholhoudend-fruit-delen/
Chatbots die samenvattingen maken, (nog) niet zo goed: https://scientias.nl/pas-op-met-chatbots-die-een-studie-samenvatten-ze-generaliseren-te-veel-en-overdrijven-graag/
Voelen je hersens aan wanneer je wil gaan bewegen voordat je beweegt? https://scientias.nl/voelen-je-hersenen-aan-dat-je-wil-bewegen-voordat-je-dat-zelf-beseft/

00:00 Intro

01:05 Borrelende chimpansees

03:26 Hoe zit het met onze vrije wil? Kunnen we zelf bepalen wat we willen doen

11:56 Large language models en samenvatten

18:04 Paus Franciscus overleed, wat is de wetenschappelijke kant van de paus?

20:10 Paus Silvester de 2de bracht het Arabisch-Indisch cijferstelsel naar Europa

20:53 Paus Benedictus in de 18de eeuw

23:13 Dramatische momenten tussen Katholieke kerk en wetenschap, Galileo Galilei

26:35 Siderius Nuncius

30:53 De kerk was niet totaal tegen alle wetenschap; voorzichtig brengen!

35:22 Had Galileo een enkelband?

37:11 Hoe zag Franciscus de wetenschap? Klimaatakkoord Parijs!

39:14 Ethische implicaties rond kunstmatige intelligentie

39:41 De AI-Paus

45:00 Wat is 'falsifiëren' nou precies?

50:15 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zeldzame aardmetalen, wat zijn dat nou eigenlijk? | Scientias Podcast 14

Fri, 18 Apr 2025 05:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

Waar komt de naam vandaan en hoe spreek je het uit? TikTok thomasv682: Waarom spreek je het uit als sciensias en niet scienTias. Ik heb het aan de OG zelf gevraagd.
Wetenschap achter het nieuws: China stopt zeldzame aardes.
Computeren toch goed voor het brein? https://scientias.nl/meer-schermtijd-voor-opa-en-oma-computeren-beschermt-mogelijk-hun-brein/
Voetafdrukken: https://scientias.nl/nooit-eerder-gezien-voetafdrukken-van-dinosaurussen-met-een-knuppelstaart/

00:00 Intro

00:46 Hoe spreek je 'Scientias' nou uit?

02:12 Latijn, hoe spreek je het uit?

06:35 Waar gaan we het verder over hebben?

09:35 Oude mensen en digitale dingen

14:18 Noord-Macedonië, Alexander de Grote zijn grootmoeder en oude steden

17:46 Hoe werkt LIDAR? Light Detection and Ranging

23:00 Dinosaurusvoetafdrukken, hoe blijft zo'n voetafdruk eigenlijk bestaan?

27:59 De Deep Dive: zeldzame aardmetalen, onze afhankelijkheid van China

30:39 Wat is er nou zo zeldzaam aan die grondstoffen?

35:17 Wat maakt een zeldzame aarde nou zo bijzonder? Atomen! Elektronen!

42:40 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Importheffingen, babyharten en stress bij sporters | Scientias Podcast 13

Fri, 11 Apr 2025 05:30:00 +0000

Shownotes:

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

Sterke koffie, slappe koffie: https://scientias.nl/is-je-koffie-niet-sterk-genoeg-zo-zet-je-een-sterker-bakkie-met-zo-min-mogelijk-bonen/
Waarom gaat het soms niet goed met sportmomenten. https://scientias.nl/mis-je-net-die-penalty-als-het-spannend-wordt-dit-is-waarom-de-ene-sporter-beter-tegen-druk-kan-dan-de-andere/
Interoceptie van Baby’s en een beetje een deep dive https://scientias.nl/drie-maanden-oude-baby-lijkt-zijn-eigen-hartslag-al-te-kunnen-waarnemen/
Vleermuizen die nergens botsen https://scientias.nl/hoe-vliegen-duizenden-vleermuizen-uit-een-grot-zonder-massaal-tegen-elkaar-te-botsen/
Wetenschap achter het nieuws van Tarieven: https://ustr.gov/issue-areas/reciprocal-tariff-calculations

00:00 Intro

01:07 Agenda van de podcast ;-)

01:51 Koffie: hoe zet je nou sterkere koffie met minder koffie?

05:32 Sport, stress, hoe dan?

11:46 Baby's nemen al rond 3 maanden hun eigen hartritme waar

11:47 ... en paard Hans!

26:09 Vleermuizen en drukte

29:01 Aandelenkoersen, heffingen en wat al niet meer: de formule erachter!

41:40 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar komt de maan vandaan? | Scientias Podcast 12

Fri, 04 Apr 2025 05:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

Antidepressiva en hun werking https://scientias.nl/mensen-die-antidepressiva-slikken-lopen-veel-grotere-kans-op-plotse-hartdood/
https://scientias.nl/nieuwe-studie-wereldeconomie-stort-in-als-aarde-4-graden-opwarmt/ Economisiche kant van klimaatverandering.
Pacemaker ter grootte van een rijstkorrel die vanzelf op lost: https://scientias.nl/nieuwste-pacemaker-is-kleiner-dan-een-rijstkorrel-en-lost-vanzelf-op/

00:00 Intro

00:32 Rectificatie, niet Dubois ontdekte de Flores-mens

03:54 Clickbait? Nee, of bijna?

05:55 Oplosbare minipacemakers voor baby's

10:07 De economische kosten van klimaatverandering

22:18 Mensen die antidepressiva slikken mogelijk meer kans op plotse hartdood, of valt het wel mee?

27:38 Deep Dive: waar komt die maan nou vandaan?

42:45 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Pinguïns, bier en zomertijd | Scientias Podcast 11

Fri, 28 Mar 2025 06:30:00 +0000

Shownotes:

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

Pinguins: https://www.youtube.com/watch?v=9dfWzp7rYR4
Lithium: https://scientias.nl/gebied-waar-lithium-gewonnen-kan-worden-veel-droger-dan-modellen-aangeven-en-dat-kan-een-grote-impact-hebben-op-de-energietransitie/
Waarom plopt een biertje?
https://scientias.nl/plop-zegt-het-biertje-als-je-het-opent-maar-wat-gebeurt-er-dan-eigenlijk-precies/
Hoe ongezond is zomertijd?
https://scientias.nl/de-klok-verzetten-slecht-voor-je-gezondheid-onzin-zeggen-deze-wetenschappers-het-is-juist-beter-voor-je/
Luchtfilters https://en.wikipedia.org/wiki/Corsi%E2%80%93Rosenthal_Box https://scientias.nl/zo-maak-je-eenvoudig-zelf-een-luchtfilter-dat-de-lucht-binnenshuis-schoon-houdt/

00:00 Intro

00:29 1 april?

03:12 Agenda van de aflevering

03:44 Is er wel genoeg lithium bereikbaar?

06:35 Bier! Waarom plopt het nou zo mooi?

12:10 Zomertijd? Ongezond? Toch niet?

27:03 Bouw een luchtfilter

31:40 Afsluiter: volgende week hoe de maan werd gevormd

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voorouderperikelen en deel 3 van de kosmologische fittie | Scientias Podcast 10

Fri, 21 Mar 2025 06:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden.

00:00 Intro

00:29 Jubilea, hoe, waarom, wanneer?

04:05 Waar gaan we het allemaal over hebben vandaag?

04:43 De mens, waar komen we toch vandaan?

11:17 Bedreigde diersoorten, kunnen we die wel redden?

14:58 Euclid-missie: de eerste datastromen

22:14 Deel 3: hubblespanning en hoe we weten hoe groot het universum is

49:30 Waar een vraag toe kan leiden

49:58 Blue Ghost-update, aardeopkomst

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hubble-spanning, Pi-day en walvisplas | Scientias Podcast 9

Fri, 14 Mar 2025 06:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder:

Walvisplas https://scientias.nl/de-plas-van-walvissen-gaat-de-hele-wereld-over-maak-kennis-met-de-grote-walvistransportband/
Pi Day
Einstein geboortedag (14 maart 1879)
Hubblespanning

00:00 Intro, de maanmaandmaart & happy pi-day!

01:24 Waar gaan we het over hebben?

01:59 Albert Einstein geboortedag

03:07 Pi-day! 14 maart

05:29 Eclips-seizoen + hoe groot is de aarde zelf?

10:26 Oh ja, zo kun je ook CO2 meten met een maansverduistering

13:00 Walvisplas, het is meer dan dat!

19:05 De Hubblespanning!

22:08 Vorige week lieten we zien hoe we weten hoe ver dingen van ons vandaan zijn

24:10 Was het licht echt rood?

28:28 Neonlampen en herkennen van elementen

31:42 Je weet welke kleur zou moeten ontbreken bij bepaalde sterren

36:53 Wat is een megaparsec?

40:26 Er zijn twee manieren om de Hubbleconstante en de tweede manier is...

41:53 De afstandsladder in het universum

44:56 Waar ligt de fout? Daar hebben we het de volgende keer over!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wollige muizen en onmetelijke afstanden in de ruimte | Scientias Podcast 8

Fri, 07 Mar 2025 06:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder:

De staat van de wetenschap in de Verenigde Staten
Wolharige muizen
Afstand meten in de ruimte
Luisteraarsvraag
Blue Ghost-missie: geland!

De shownotes staan onder de hoofdstukken:

00:00 Intro

01:18 Waar gaan we het over hebben?

01:34 Het eclips-seizoen is begonnen

03:11 De Verenigde Staten en aanval op de wetenschappen

03:44 PubMed

11:02 Uitgestorven dieren tot leven wekken

15:24 Luisteraarsvraag over afstanden in de kosmos en de maanmaandmaart

20:44 Wat is de Hubblespanning?

25:48 Hoe weten we dan hoe ver de zon van de aarde af staat?

38:52 Kaarsen zijn sterren?

43:08 Kijkersvraag over datingadvies

46:22 Blue Ghost-update: geland!

Er waren veel namen en linkjes in deze podcast, namelijk:

Wollige muizen: https://scientias.nl/onderzoekers-creeren-wolharige-muizen-en-brengen-zo-de-wederopstanding-van-de-mammoet-een-stap-dichterbij/
Download wiki https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Offline_versie_van_Wikipedia
PubMed down https://www.nature.com/articles/d41586-025-00674-3

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Microsofts Majorana-mirage | Scientias Podcast 7

Fri, 28 Feb 2025 06:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder:

Er waren veel namen en linkjes in deze podcast, namelijk:

Paul Dirac https://nl.wikipedia.org/wiki/Paul_Dirac
Ettore Majorana https://nl.wikipedia.org/wiki/Ettore_Majorana
Leo Kouwenhoven https://nl.wikipedia.org/wiki/Leo_Kouwenhoven
Topologische grapjes: https://www.reddit.com/r/woahdude/comments/mgxs1y/topology_demonstrations/
Foto's Blue Ghost Firefly https://www.flickr.com/photos/fireflyspace/albums/72177720313239766/

00:00 Intro

01:10 De socials

02:42 40.000 jaar oude resten van boten

06:48 Microsoft en de Majorana 1-chip, intro

07:40 Hoe zit het met de chips van de grote quantumchipbedrijven?

08:37 Wat zijn majoranadeeltjes eigenlijk?

10:08 Wie was Ettore Majorana?

11:15 Leo Kouwenhoven, zoektocht naar majoranadeeltjes

11:55 Wat is een kwantumcomputer en wat zijn q-bits (quantumbits)?

15:45 Is het nu echt gelukt om zo'n chip te maken? Google Willow bijvoorbeeld?

18:45 Reactie van andere wetenschappers op de Microsoft-chip

21:45 Hoe werkt een kwantumcomputer? Spooky action...

26:00 Even de diepte van encryptie in, skippen kan ook naar het volgende hoofdstukje

30:20 Hoe werkt topologie?

35:59 Blue Ghost-missie

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Neervallende vuurballen en talige muizen| Scientias Podcast 6

Fri, 21 Feb 2025 06:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder:

Wat waren die neervallende vuurballen van afgelopen week en hoe werken die Starlinklanceringen?
Vissen zijn slimmer dan je denkt
Het gen dat ons goed laat praten, of althans dat zegt het persbericht.
Een kijkersvraag over neutrino’s

00:00 Intro

00:51 Recensie VPRO-nieuwsbrief

02:00 Vissen zijn slimmer dan je denkt

05:55 Taal en genetisch aangepaste muizen piepen slimmer

13:16 Wetenschap achter het nieuws: vuurballen uit de lucht

26:21 Luisteraarsvraag: hoe ontstaat de energie-inhoud van een neutrino?

39:44 Zustermissie Blue Ghost in een baan rond de Maan

42:40 Hoe meten we nou de afstanden naar verschillende hemellichamen?

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Natuurkunde en het bewustzijn | Scientias Podcast 5

Fri, 14 Feb 2025 06:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder:

Wetenschappelijk dating advies. (geintje)
Hoogenergetische onzichtbare deeltjes uit de ruimte in de grootste telescoop op aarde (nieuws)
De wetenschap en bewustzijn van een kijkersvraag. (kijkersvraag)
https://scientias.nl/ruimtetelescoop-ontdekt-extreem-zeldzame-einsteinring-in-bekend-sterrenstelsel/ Euclid missie, niet euclidische meetkunde, bewijs van Einstein in 1919. (nieuws)

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

0:00 Intro over o.a. Valentijnsdag

1:41 500 jaar oude dagboeken over de Kleine IJstijd

6:44 Wetenschappelijk datingadvies. (geintje)

13:16 De Einsteinring en de Euclid-missie

23:55 Hoog energetische onzichtbare deeltjes uit de ruimte in de grootste telescoop op aarde

38:03 Luisteraarsvraag: bewustzijn, buitenaards leven, quantumvelden en meer

1:03:00 Blue Ghost-missie-update

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Koelkasten tegen klimaatverandering | Scientias Podcast 4

Fri, 07 Feb 2025 06:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder:

De ManFlu als luisteraarsvraag van een man.
Romeinse gebieden en geluksgevoel
Alcoholverslaving werkt anders dan je denkt.
Je oorspieren vertellen of je goed luistert.
Een nieuw soort koelkast

Hoofdstukken:

0:00 Intro

2:30 Romeinse gebieden en geluksgevoel

8:00 Je oorspieren vertellen of je goed luistert

14:41 Alcoholverslaving werkt anders dan je denkt

17:48 Een nieuw soort koelkast

35:36 De ManFlu-luisteraarsvraag

45:18 Blue Ghost-missieupdate

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

DeepSeek, de wetenschap erachter | Scientias Podcast 3

Fri, 31 Jan 2025 06:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder:

Gezonde gewoontes aanleren is lastiger dan je denkt
Dit is waarom er altijd zoutringen ontstaan in je kookpan
Alles wat je moet weten over de Pandora-missie
Deepseek bedreigt de wereldeconomie.

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waardoor we blijven hangen in de stikstofruzie, plassende apen, planeten op een rij en veel meer | Scientias Podcast 2

Fri, 24 Jan 2025 06:30:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over de start van de nieuwe Scientias Podcast en uiteraard over interessante wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder:

Vertrouwen in wetenschap blijft hoog
Honden die gevaarlijk zijn of juist je gezonder maken.
Chimpansees die lekker samen plassen.
De Blue Ghost Mission 1 naar de maan update
Een luisteraarsvraag over Waterstof
En waarom stikstof altijd gedoe is.
Nachtelijke hemel bekijken? Stellarium hadden we het over (zowel voor web, pc als mobiel)

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Prehistorische landkaarten, plantaardige kaas, raketten, politieke kleuring bij bosbranden in Californië en waterstof | Scientias Podcast 1

Thu, 16 Jan 2025 23:00:00 +0000

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over de start van de nieuwe Scientias Podcast en uiteraard over interessante wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, onder andere over:

Een prehistorische 3D-landkaart
Plantaardige kaas!
De Blue Ghost Mission 1 naar de maan
De wetenschap achter het nieuws, in dit geval de bosbranden in Californië en een stukje politieke kleuring
Waarom het maar niet wil lukken met waterstof

Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Scientias Podcast: even voorstellen

Fri, 10 Jan 2025 08:31:53 +0000

De nieuwe Scientias-podcast met Diederik Jekel en Krijn Soeteman, binnenkort hier te beluisteren!

See omnystudio.com/listener for privacy information.