Luister ook | 'Kans op een betere nucleaire deal tussen VS en Iran is buitengewoon klein'

Van Leeuwen verwijst daarbij naar de capaciteiten die Europa op militair gebied heeft. Een confrontatie met Rusland ziet hij op dit moment somber in zonder de Amerikanen. 'Ik zie niet in hoe we daar nu goed uitkomen.' De F-35 is volgens hem het beste toestel ter wereld. Op de vraag of we het ook met een iets minder Europees toestel kunnen antwoordt hij dat dat niet wenselijk is. Bovendien heeft de NAVO zonder Amerika grote gevolgen voor ons defensiebudget. 'Dan moeten we wel acht tot negen procent aan defensie besteden.'

Toch is Oekraïne een toonbeeld van het feit dat je wel degelijk een goede defensie-industrie kan opbouwen. Maar ook daarvoor wijst Van Leeuwen naar de Amerikanen. 'Daar hebben ze echt wel hulp in gehad. Daarnaast levert Amerika nog verreweg de meeste intelligence aan Oekraïne.' Europa-verslaggever Geert confronteert hem met een uitspraak van Macron dat Frankrijk nu tweederde van de intel levert. 'Dat is een mooie gedachte', aldus Van Leeuwen.

Lees ook | Moskou waarschuwt buitenland: ‘Neem dreiging aanval op Kyiv heel serieus’

Rusland in zwaarder weer

Het gaat niet goed met Rusland. Voor het eerst in lange tijd heeft het meer gebied verloren dan gewonnen in Oekraïne. Dat concludeert het toonaangevende Institute for the Study of War (ISW). Ook in het binnenland gaat het slecht. De economie bevindt zich in een recessie en het rekruteren van soldaten gaat steeds moeizamer omdat de arbeidsmarkt stagneert als gevolg van de oorlogseconomie. Over de gevolgen daarvan is te gast Hubert Smeets, medeoprichter van Raam op Rusland, columnist voor NRC en voormalig correspondent in het land.

Luister ook | Amerika Podcast

President Rubio? | Postma in Amerika

De vraag rijst wie Donald Trump op gaat volgen. Eén iemand die goede kaarten in handen lijkt te hebben is minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, die zich best wel opvallend profileert, ziet Amerika-correspondent Jan Postma.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

 De werkelijkheid is dat Amerika en Iran elkaar vier weken geleden als reddingsboei een bestand toewierpen, maar die zonk. De Amerikaanse marine begeleidt nu schepen onder de noemer ‘Project Freedom’, een operatie die Hegseth handig probeert los te koppelen van de bredere oorlogvoering. Maar de scheidslijn tussen ‘begeleiding’ en ‘gevechtshandelingen’ is flinterdun. Als er gericht op schepen wordt geschoten, is het woord ‘bestand’ niets meer dan een holle frase voor binnenlandse Amerikaanse politieke consumptie. 

De reden voor deze semantische gymnastiek is duidelijk: de War Powers Resolution. Als Amerika betrokken raakt in een oorlog die meer dan 60 dagen duurt, moet het Congres daar toestemming voor geven. Vorige week liep de klok al af, maar Hegseth zei dat die stil was gezet op het moment waarop het bestand inging. Door te beweren dat het bestand nog steeds van kracht is, hoopt hij een juridisch geitenpaadje te hebben gevonden. Trump wil onder geen beding zo’n stemming en wijst erop dat Bill Clinton bij de aanvallen in de Balkan en Barak Obama bij de campagne tegen Libië de wet ook hebben genegeerd. 

Europa kijkt nerveus toe. Tijdens de top van de Europese Politieke Gemeenschap – een soort EU-Plus – in het Armeense Jerevan probeerden Europese leiders eenheid uit te stralen, maar de schaduw van Hormuz hing donker over de Kaukasus. Terwijl ze in Armenië spraken over stabiliteit, waarschuwden EU-functionarissen al eerder voor ‘catastrofale gevolgen’. Europa weigert vooralsnog deel te nemen aan de Amerikaanse militaire operatie. Na een echt staakt-het-vuren valt er met Europa wel te praten, maar de druk van Trump neemt toe. Frankrijk gaf al aan niet deel te nemen  aan de missie zolang de status van het ‘bestand’ zo schimmig blijft. 

Het is een enorme politieke gok, maar misschien doet Trump en slim aan de patstelling in eigen land te doorbreken door de War Powers Resolution juist wél in te roepen en het Congres nadrukkelijk om steun vragen. Met die legitimatie heeft hij een grote kans dat de bondgenoten zich alsnog achter een gezamenlijke missie scharen. Het gaat tenslotte niet om Trumps politieke hachje, maar ook om onze brandstofprijs.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | ‘Wij moeten onderdeel zijn van de oplossing in de oorlog in het Midden-Oosten'

De Klerk denkt dat de kans op een betere deal zoveel kleiner is geworden door een gebrek aan vertrouwen. 'Het vertrouwen tussen de VS en Iran is weg. In de eerste plaats omdat Trump het heeft opgezegd en toen men weer ging praten heeft Amerika de onderhandelingen afgekapt en begon het met bombardementen. Daarnaast is het onvermijdelijk dat zo'n akkoord ingewikkeld wordt.' De Klerk verwijst daarbij naar het vorige nucleaire akkoord, dat bestond uit 160 pagina's. 'Als je ziet hoe lang Obama erover heeft gedaan. Dat gaat op korte termijn gewoon niet lukken'.

Lees ook | Merz zet vraagtekens bij Amerikaanse strategie

Nu is ook Merz klaar met Trump

Na Meloni, Sanchez en Macron is nu ook Friedrich Merz klaar met Donald Trump. Volgens de Duitse bondskanselier wordt Amerika vernederd door de Iraniërs. Het roept de vraag op of er met de groeiende Europese kritiek nu ook echt iets gaat veranderen in onze autonomie ten opzichte van de VS. Te gast is Hendrik Vos, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit Gent, gespecialiseerd in Europese politiek, net als Europa-verslaggever Geert Jan Hahn.

Luister ook | Amerika Podcast

Congresleden maken zich zorgen over TMZ | Postma in Amerika

De beruchte roddelsite TMZ is nu ook actief in Washington. Dat leidt tot bezorgdheid onder Congresleden. Minister van Oorlog Pete Hegseth gaat er apart mee om. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

Luc de Klerk, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is een linguïstische infectie die via het Witte Huis ook het Binnenhof heeft bereikt. Waar Trump elk internationaal partnerschap degradeerde tot een ordinaire transactie tussen twee handelaren, doen onze eigen politici nu vrolijk mee. Of het nu gaat om een migratiedeal met Tunesië of de Green Deal Duurzame Zorg; het is tegenwoordig een ‘goede deal’ of een ‘slechte deal’. De overheid presenteert zich niet langer als hoeder van het algemeen belang, maar als een behendige koopman.

Het meest treffende voorbeeld is de nucleaire overeenkomst met Iran in 2015. Trump noemde dit steevast de ‘slechtste deal ooit’ en stapte er ook uit. Het was een technisch en diplomatiek huzarenstukje waaraan bijna twee jaar lang intensief was gewerkt door honderden specialisten uit de VS, Rusland, China, Frankrijk, het VK, Duitsland en Iran, om een nucleaire wapenwedloop te voorkomen. Maar voor Trump was het geen historisch akkoord, het was een ‘waardeloze transactie’ waarbij hij vond dat Amerika te veel met cash smeet. Inmiddels gaat hij al lange tijd te werk door ervaren diplomaten te passeren en vastgoed-dealmakers uit zijn eigen vriendenkring in te zetten voor het bereiken van vrede. Voor hem is diplomatie geen vak van staten en wetten, maar een spel als CEO.

Het probleem is dat een 'deal' juridisch gezien een schimmig begrip is. Een verdrag is een op schrift gestelde overeenkomst die volgens volkenrechtelijke criteria is opgesteld. In Nederland vereist dit vaak parlementaire goedkeuring en een beoordeling door de Raad van State. Een 'deal' daarentegen is vaak niet meer dan een besluit zonder harde juridische verankering. Waar een traktaat systemen bouwt voor de lange termijn, is een deal een min of meer vrijblijvende afspraak die na de volgende verkiezingen weer van tafel kan.

In de serieuze politiek is geen plaats voor het vocabulaire van een markthal. Een verdrag heeft autoriteit, een akkoord heeft draagvlak, maar een deal heeft alleen een prijs. Het geeft geen pas om de taal te verkwanselen aan de retoriek van de projectontwikkelaar. Politiek is geen transactie, maar een publieke zaak. Want zodra de staat een marktkraam wordt, is de burger de verliezende partij. En dat is een verdomd slechte deal.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'VS en Iran hebben meer te verliezen dan te winnen bij een hervatting van de oorlog'

'We moeten onderdeel willen zijn van de oplossing', zegt Ollongren. De oplossing moet volgens haar bestaan uit diplomatie en het herstellen van de vrije doorvaart door de Straat van Hormuz. Daarbij geldt ook dat het humanitair recht wordt gerespecteerd, ook door Israël en Hezbollah. Zeker nu de deelnemende landen aan deze oorlogen de mensenrechten aan hun laars lappen, zo onderschrijft Ollongren.

Lees ook | Doorvaart Panamakanaal vijf keer duurder nu Straat van Hormuz gesloten is: ‘Kan nog meer worden’

Vrije doorvaart door de Straat van Hormuz

Om die Straat van Hormuz weer bevaarbaar te krijgen hebben Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk een coalition of the willing gesmeed, bestaande uit 49 landen. Daarin zitten onder meer ook Nederland, Duitsland, Japan en Canada. Volgens Ben Bekkering, voormalig plaatsvervangend commandant van de Koninklijke Marine en oud-militair vertegenwoordiger bij de NAVO, moeten we snel onze schepen die kant op zodat we snel kunnen reageren als de situatie dat toelaat. Wat Bekkering betreft moet deze coalitie dat doen, en niet de NAVO zelf.

Luister ook | Amerika Podcast

Campagnestand in het Witte Huis | Postma in Amerika

Het Witte Huis gaat steeds meer in de campagnemodus, ziet Amerika-correspondent Jan Postma. Hoewel er niets over gecommuniceerd wordt, lekt er toch het één en ander uit.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zijn twee termijnen van vijf jaar werden gekenmerkt door een pijnlijk gebrek aan daadkracht: van zijn tandeloze morele verontwaardiging over de invasie van Oekraïne tot zijn onvermogen om de VN-organisaties in conflictgebieden effectief aan te sturen. Zijn enige tastbare succes, de Oekraïense graanovereenkomst, was een zeldzame opleving in een verder anemisch mandaat waarin hij vooral uitblonk in het uiten van zijn 'diepe bezorgdheid' terwijl de halve wereld in brand stond. 

Het kan anders. In het verleden bewezen leiders dat de post meer omvat dan een ceremoniële hamer. Dag Hammarskjöld, de eerste SG, legde de basis voor de moderne vredesmacht door met een bijna mystieke onafhankelijkheid tussen de grootmachten te laveren. Kofi Annan wist met zijn morele autoriteit de VN tot het centrum van de wereldpolitiek te maken, zelfs toen hij de VS openlijk kritiseerde over de illegaliteit van de Irak-oorlog. Zij waren geen toeschouwers, maar architecten van de wereldorde. 

De rol van de Secretaris-Generaal is nu fundamenteel veranderd. Zoals Foreign Policy  stelt, is de tijd van de 'Blauwhelmen' als universele vredebewaarders voorbij. De volgende leider krijgt geen organisatie die vrede afdwingt, maar een instituut dat moet overleven in een wereld van brute geopolitiek. In deze chaos is er geen behoefte aan een nieuwe predikant, maar aan een guerrilla-diplomaat: iemand die via technische, humanitaire en juridische omwegen feiten op de grond creëert wanneer de Veiligheidsraad, zoals nagenoeg altijd, verlamd is. 

De Chileense oud-president Michelle Bachelet  heeft de sterkste troeven, de roep om een vrouw is luid en Latijns-Amerika is aan de beurt. Voor een land als Nederland, dat hamert op de internationale rechtsorde, is de Argentijn Rafael Grossi waarschijnlijk een betere keus. Als hoofd van het VN-atoomagentschap belichaamt hij die guerrilla-diplomatie. Hij gaat de modder in bij de kerncentrale van Zaporizja om escalatie te voorkomen, in plaats van achter een VN-katheder abstracte waarschuwingen te uiten. 

De VN is steeds irrelevanter geworden, hoewel dat de organisatie zelf niet valt te verwijten. Die is immers niet meer dan de optelsom van de 193 lidstaten. Maar een sterke kapitein op het schip helpt. De opvolger van Guterres moet inzien dat macht niet in het Handvest zit, maar in de moed om de machten de waarheid te zeggen. De tijd voor clichés is voorbij. De VN heeft een strateeg nodig die de scherven durft op te rapen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | ‘In Hongarije is sowieso sprake van verraad’

Een cruciale rol om tot een goed einde te komen vormt de situatie in Libanon. Iran en bemiddelaar Pakistan zeggen dat Libanon bij het staakt-het-vuren hoort. Israël en Amerika bestrijden dat. Toch hebben Israël en Libanon deze week voor het eerst in decennia weer met elkaar gesproken. Serry denkt dat beide partijen hetzelfde willen, namelijk het ontwapenen van Hezbollah. De inzet in de onderhandelingen met Iran wordt dan om Iran daar iets voor in de plaats te geven. Serry denkt dat Pakistan hierin de juiste bemiddelaar is.

Lees ook | Magyar ziet Hongaarse president en ‘Orban-marionet’ het liefst vertrekken

Magyar draait aan de eerste knoppen | Blik op Europa

De grote overwinnaar van de Hongaarse parlementsverkiezingen, Peter Magyar, is begonnen met het uitrollen van zijn hervormingsagenda. Daarbij spaart hij weinig mensen. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn is net terug uit de Hongaarse hoofdstad Boedapest en legt uit aan welke knoppen Magyar nu kan draaien, en wat dit eventueel voor Viktor Orbán kan gaan betekenen.

Lees ook | Cubanen lijken ingreep door Trump wel te waarderen, ‘maar ze weten niet wat ze te wachten staat’

Eén zwaluw maakt nog geen zomer in Venezuela

De economie in Venezuela toont spectaculaire tekenen van herstel, maar de fundering daaronder blijft broos. President Delcy Rodriguez maakt ook weinig haast met het democratiseren van Venezuela. Oppositieleider Maria Corina Machado was daarom deze week in verschillende Europese landen, waaronder Nederland, om aandacht en steun te blijven vragen. De roep om democratisering in Venezuela wordt steeds luider. Te gast is Barbara Hogenboom, hoogleraar Latijns-Amerikastudies aan de Universiteit van Amsterdam en directeur van het Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns-Amerika.

Luister ook | Amerika Podcast

McDonalds in het Witte Huis | Postma in Amerika

President Trump liet deze week McDonalds hamburgers bezorgen in het Witte Huis. Al was dat natuurlijk wel allemaal in scène gezet. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Pakistan mislukten de onderhandelingen met Iran, mede door instructies die hij van Trump zelf meekreeg. Zo wilde Iran zijn nucleaire programma vijf jaar stilleggen, maar eiste Vance namens Trump twintig jaar. En dat terwijl Vance zich tegen een oorlog met Iran had verzet. Tijdens een paasborrel in het Witte Huis had Trump zijn publiek al weten te vermaken ten koste van zijn vicepresident. Hij vroeg JD Vance hoe de Iran-vredesonderhandelingen ervoor stonden. ‘It's going good, sir,’ antwoordde Vance braaf vanuit de zaal. Trump kapte hem af en vroeg of het conflict ook echt opgelost zou worden. Vance aarzelde. Toen viel de bijl: ‘Nou, als het mislukt, geef ik JD Vance de schuld. Als het lukt, neem ik alle eer.’ Gelag in de zaal. Het was klinkklare vernedering. 

Nog geen dag later werd Viktor Orbán in Hongarije verpletterend verslagen  bij de presidentsverkiezingen, ondanks de gezamenlijke campagnebijeenkomst met Vance, die in opdracht van Trump naar Boedapest was gevlogen. Via zijn mobiele telefoon liet Vance de menigte toespreken door Trump, maar eerst ging diens toestel naar voicemail. Toen de verbinding lukte, zei Trump duidelijk hoorbaar ‘momentje, JD, ’ en liet Orbán en de hele menigte wachten. Alweer een vernedering voor Vance. 

Vance heeft er in ruim een jaar vicepresidentschap ook zelf alles aan gedaan om vijanden te maken. Zoals met zijn campagne voor de Duitse radicaal rechtse AfD en zijn toespraak tot de Veiligheidsconferentie in München , waarin hij Europa afschreef als een stel door vreemdelingen – lees moslims – overgenomen landen met censuur. 

Vance, die in januari 2025 aantrad met een netto-goedkeuringsrating van +3 procent, staat inmiddels op -18    — een daling van 21 punten. Hij is daarmee historisch gezien de minst populaire vicepresident ooit na ruim een jaar. Pijnlijker nog is de politieke erosie. Bij de laatste CPAC-peiling zakte Vance als kroonprins terug van 61 naar 53 procent, terwijl minister Marco Rubio van buitenlandse zaken spectaculair steeg van 3 naar 35 procent. 

Vance verkocht zijn ziel stukje bij beetje — hij noemde Trump ooit ‘culturele heroïne’ en vreesde dat hij ‘de Amerikaanse Hitler’ kon worden. Nu verdedigt hij Trumps oorlog met het argument dat het ditmaal oké is omdat ‘we een slimme president hebben.’ Het baat niet meer. Vance is ballast. Misschien gooit Trump hem niet alleen voor de bus. In Trumps wereld bestaat er maar één ster. En die bestuurt die bus zelf.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Een oorlog binnen twee tot drie weken beëindigen kan alleen aan de onderhandelingstafel'

‘De minister van Buitenlandse Zaken is openlijk met minister Lavrov van Rusland aan het bellen. Ze delen strategieën en plannen. Dat is een vorm van verraad.' Daar blijft het niet bij. Volgens de Washington Post heeft Orbán ook banden met Iran en de Trump-regering steekt zijn steun voor Orbán niet onder stoelen of banken. Dat Europa niets doet heeft te maken met de verkiezingen. 'Als Orbán wint dan gaan de handschoenen uit', zo verwijst Gerbrandy naar de mogelijkheden die Europa heeft. Denk daarbij aan een Artikel 7-procedure. Daarin kan Hongarije het stemrecht in de EU worden ontnomen.

Europa-verslaggever Geert Jan Hahn is ondertussen in de Hongaarse hoofdstad Boedapest. Hij ziet dat de stad is 'verposterd', voor een groot deel door Orbán en zijn partij. Meer van hem hoor je in de BNR-podcast Make Europe Great Again.

Lees ook | Liveblog oorlog Midden-Oosten

Libanon onder vuur ondanks wapenstilstand

De wapenstilstand die Israël en Amerika met Iran hebben geldt volgens die eerste twee niet voor Libanon. En dus is dat land nu de grote verliezer van de situatie in het Midden-Oosten. Alleen al woensdag vielen er volgens het Libanese ministerie van Volksgezondheid meer dan tweehonderdvijftig doden en ruim elfhonderd gewonden. Dat komt niet alleen door Israël, ook door Hezbollah die het land nog altijd in zijn greep houdt, ondanks verwoede pogingen van het land om van die groepering af te komen. Midden-Oosten-correspondent Tara Kenkhuis legt uit hoe de situatie in het land op dit moment is.

Luister ook | Amerika Podcast

Trump en Hegseth als dominees | Postma in Amerika

President Trump en zijn minister van Oorlog Pete Hegseth uitten zich deze week wel heel religieus rond de Paasdagen. Je hoort onze correspondent in Washington, Jan Postma.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Golfstaten liggen permanent onder Iraans vuur, de Israëliërs zitten zoveel in de schuilkelder dat ze op mollen gaan lijken, Hezbollah is springlevend, Libanon verandert in een maanlandschap, we zitten in de ernstigste energiecrisis sinds 1973, het burgerluchtverkeer in de regio ligt plat, het NAVO-bondgenootschap, dat al aan zijn nagelriemen hing, krijgt een doodklap – aardig klusje voor Mark Rutte, die Trump vandaag bezoekt. ‘Hulp is onderweg,’  zei Trump voor het uitbreken van de oorlog. Hij had beter kunnen zeggen ‘de perfecte storm komt eraan.’ 

Dat de Amerikaanse en Israëlische inlichtingendiensten tot de top behoren staat buiten kijf. Als ze in vijandelijk gebied een neergeschoten piloot kunnen oppikken en de ene na de andere roverhoofdman liquideren zijn ze bepaald niet van de straat. Het kan bijna niet anders dan dat de diensten hun leiders hebben gewezen op de onverantwoordelijke risico’s die ze namen.

Maar Bibi, vernederd door de niet gewonnen oorlog tegen Hamas en verblind door zijn overtuiging dat hij een tot de tanden bewapende supermacht met 92 miljoen inwoners kan verslaan, blijft kennelijk in zijn illusie geloven. Trump blijft hunkeren naar erkenning en aanzien, terwijl zijn achterban nu toch echt aan hem twijfelt. De uitval tegen Iran over Hormuz – ‘Open the fucking Strait, or you’ll be living in hell’ – ging ook de Trumpisten te ver  , al was het maar omdat ze daarin een vleugje van paniek ontwaarden. Los nog van het probleem hoe ze dit soort taalgebruik door een president aan hun kinderen uitleggen. 

Het blijft een raadsel waarom militaire supermachten denken onoverwinnelijk te zijn. Amerika verloor in Korea, Vietnam, Afghanistan en Irak. In het Midden-Oosten ligt het nog gevoeliger, want daar staat niet-verliezen gelijk aan winnen. Hamas heeft Gaza weer stevig in de greep, Hezbollah en Iran worden platgebombardeerd, maar jagen de Israëliërs de schuilkelders in en de Golfstaten de stuipen op het lijf, en drijven onze dieselprijs op tot 3 euro. Chaos en verderf, dus. In de Iraanse visie heet dat: winnen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | ‘China is Trump-tariff-proof geworden'

Waar Trump er steeds op hint dat hij de oorlog snel wil beëindigen, laten de bewegingen van de Amerikaanse troepen anders zien. Bij de Straat van Hormuz is een enorme troepenopbouw bezig, wat duidt op een grondoffensief. Gijs Tuinman schetst welke drie scenario's er zijn en hoe je dat dan aan zou kunnen pakken.

Lees ook | Minister Sjoerdsma ondanks sanctielijst naar China, ‘buitengewoon verrassend’

Minister Sjoerdsma: Oekraïense wederopbouw kan niet langer wachten

Als het aan het kabinet-Jetten ligt dan moeten we vaart maken met de wederopbouw van Oekraïne. Volgens minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking valt hier voor Nederlandse bedrijven veel te halen en kunnen we een mooie bijdrage leveren. Ook gaat hij in op de relatie met China, die Sjoerdsma met een handelsmissie later dit jaar wil verbeteren.

Lees ook | Berendsen: 'We moeten werk maken van grondstoffendeal met Oekraïne'

Nederland ontevreden over vooruitgang Europese grondstoffendeal

Nederland is ontevreden over de voortgang voor een Europese grondstoffendeal met Oekraïne. Een intentieverklaring is 5 jaar terug al gesloten, maar volgens buitenlandminister Tom Berendsen is er sindsdien bitter weinig gerealiseerd – zo zegt Berendsen tegen BNR. Europaverslaggever Geert Jan Hahn legt uit waar het misgaat.

Luister ook | Amerika Podcast

Trumps gouden presidentiële museum | Postma in Amerika

Donald Trumps zoon Eric is druk bezig met het realiseren van Trumps nalatenschap in de vorm van een presidentieel museum. Hoe dat eruit moet gaan zien hoor je van Amerika-correspondent Jan Postma.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Houd vooral vol,’ zei Trump op die 13de januari tegen het Iraanse volk, ‘hulp is onderweg.’ In werkelijkheid is de terreur tegen het volk waarschijnlijk nog nooit zo hevig geweest. Elke vorm van protest wordt afgestraft met arrestaties en executies. De gevreesde Revolutionaire Garde en de Basij milities ronselen zelfs jongens vanaf 12 jaar om controleposten te bemannen. De gebieden waar minderheden zoals Koerden wonen, staan onder extra streng toezicht. Ouders van activisten krijgen waarschuwingen dat hun kinderen worden geëxecuteerd. Iraanse expats ontvangen dreigementen dat hun bezittingen worden geconfisqueerd als ze blijk geven van steun voor Amerika of Israël. De machthebbers bereiden zich tot de tanden bewapend voor op het einde van de oorlog, als het land zo in puin ligt dat een nieuwe golf van protesten onvermijdelijk is. 

Trump had gerekend op de val van het leiderschap – misschien wel zijn grootste misrekening. Dat krijg je ervan, schrijft Jeremy Bowen van de BBC, als je een oorlog voert gebaseerd op instinct en het werkt niet. Een oorlog waar Trump duidelijk van af wil. Op 11 maart zei hij ‘we hebben gewonnen,’ een boodschap die hij op 20, 24 en 25 maart herhaalde. Maar, zoals de Guardian terecht schrijft, dat almaar herhalen maakt het niet waar . 

Waarop Trump zich ook op heeft misrekend is de afsluiting van de Straat van Hormuz en de mondiale brandstofcrisis. Amerika importeert geen druppel olie uit het Midden-Oosten, en hij maakte twee denkfouten: dat de NAVO en andere landen die wél door olie-schaarste worden getroffen het probleem gingen oplossen, en dat voor de VS geen verhoging van de benzineprijs dreigde. De NAVO zegt: je hebt ons niet eens gewaarschuwd en het is geen NAVO-gebied. En als de benzineprijs overal stijgt, zijn ook de Amerikanen de sjaak, hoewel ze omkomen in de olie. Dat had Trump moeten weten.

Tenslotte is er de misrekening over de Golfstaten en Israël, die willen dat Amerika dóórvecht  . En hopen dat die Amerikaanse grondtroepen er echt komen. De kans dat de Amerikaanse burger de president een nieuwe grondoorlog vergeeft is minimaal. Trump dacht dat hij de schaakpartij zou winnen omdat hij met wit speelt en dus opende. In werkelijkheid staat hij schaak. Komt van het Perzische woord sjah.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens Garschagen heeft Amerika ook helemaal niet door hoe China ervoor staat. 'Als je kijkt naar de robotisering van de maakindustrie bijvoorbeeld.' In mei zal Trump Xi bezoeken om een handelsdeal te sluiten, en ook daar heeft China een betere positie. Garschagen denkt ook dat Europa niet doorheeft hoe China precies werkt.

Luister ook | ‘Een sterk Oekraïne is belangrijker voor ons dan artikel 5 van de NAVO’

Groen licht voor handelsdeal EU-VS, maar wel onder voorwaarden

Het Europees Parlement heeft ingestemd met de handelsdeal tussen Amerika en de VS, maar stelt wel nadrukkelijk een aantal voorwaarden voor om te voorkomen dat Amerika zich niet aan de afspraken gaat houden. Daarmee is de soap rond die deal nog altijd niet voorbij, legt Europa-verslaggever Geert Jan Hahn uit.

Lees ook | Europees Parlement geeft groen licht voor handelsdeal VS, wel met ‘vangnet’

De desastreuze gevolgen van de oorlog voor het Midden-Oosten

De gevolgen van de oorlog in Iran zijn niet te overzien in het Midden-Oosten. Arabist Jan Jaap de Ruiter ziet hoe kroonprins Mohamed Bin Salman zijn ideaal van één sterke economische regio verdwijnen. En waar Trump een uitweg zoekt lijkt Netanahu juist door te willen vechten. We nemen de regio onder de loep.

Lees ook | Iran wil blijven doorvechten, toch positieve geluiden

Een kijkje in de Situation Room! | Postma in Amerika

Amerika-correspondent Jan Postma was deze week in de Situation Room van het Witte Huis! Althans? Hij leek erop... En of er groot nieuws aanstaande is ziet men in Washington nu door het aantal pizzabestellingen.

Luister ook | Amerika Podcast

Deze uitzending vindt plaats vanaf het evenement Trends in Export van kredietverzekeraar Atradius en ondernemersvereniging EvoFenedex in Circa Amsterdam.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Trump is aan de oorlog begonnen zonder exit-strategie, maar zoekt nu wel naar de uitgang. Op de mogelijke afsluiting van de Straat van Hormuz had het Pentagon gerekend, maar omdat Amerika geen olie uit het Midden-Oosten importeert verwachtte Trump geen prijseffect . Als hij even had gegoogeld had hij kunnen weten dat de Amerikaanse olieprijs meebeweegt met de wereldmarkt. Op dit moment is een economische, en dus politieke ramp nog te voorkomen, maar dan moet er heel snel een bestand komen.

Er dreigt nu al een opstand in de MAGA-beweging. Zijn verhaal heeft hij klaar: ‘Regime-verandering? Heb ik gedaan. Atoomprogramma? Heb ik opnieuw onschadelijk gemaakt. Ballistische raketten? Grotendeels uitgeschakeld.’ Over het lot van het Iraanse volk hoor je hem niet meer, want ‘die moeten hun eigen kans grijpen,’ vindt hij. Hij geeft hoog op over diplomatiek overleg met Iran, waarvan Iran zegt dat het een pitaatje-aap-verhaal is. Maar Turkije, Pakistan en Egypte bevestigen dat er inderdaad contacten zijn. Dus wie weet. 

Israël heeft zwaar de pest in dat Trump zonder overleg naar de uitgang zoekt. Het is kennelijk wel samen uit, maar niet samen thuis. De enige partij die met enig recht de overwinning zou kunnen uitroepen is Iran. Het leiderschap is wel gehavend, maar nog intact, de Revolutionaire Garde en de moordeskaders van Basji zijn er nog, het nucleaire programma en de raketproductie kunnen snel worden herstart. En Hormuz blijft het effectieve wonderwapen. 

Misschien komt Trump nog weg met het frame dat hij heeft gewonnen, maar we weten beter. Anders ligt het voor Iran, dat de logica van het Midden-Oosten zal toepassen: we hebben niet verloren en dus zijn wij de winnaars. Hoe ging het ook weer met het onderdrukte Iraanse volk? Tja.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Trump loopt steeds verder het moeras in'

Het boek gaat over de aanloop naar het uitbreken van de oorlog in 2022, waarbij Serry 2014 als breekpunt ziet. Hij noemt het zelfs een ‘Sarajevo-moment’, verwijzend naar de aanleiding voor het begin van de Eerste Wereldoorlog: de moord op de Oostenrijkse aartshertog Franz Ferdinand in Sarajevo op 28 juni 1914.

Volgens Serry hebben we al die jaren geen strategie gehad over wat we nou met Oekraïne wilden. Wel of niet binnen de EU, en met name wel of niet binnen de NAVO? En nog steeds gaat het niet goed. ‘Ik zou willen dat we een strategie hadden.’ Volgens Serry is een sterk Oekraïne van levensbelang voor ons. ‘Een sterk Oekraïne is belangrijker ovor ons dan artikel 5 van de NAVO.

Lees ook | Nederland en bondgenoten klaar voor 'passende' hulp Straat van Hormuz

Europa worstelt met de Straat van Hormuz

Nu de straat van Hormuz is gesloten worstelt Europa met de gevolgen. Energieprijzen schieten door het dak en dus overleggen de Europese leiders in Brussel over wat ze daaraan kunnen doen, ziet Europa-verslaggever Geert Jan Hahn vanaf de top. Wat CDA-buitenlandwoordvoerder Maes van Lanschot komt er geen NAVO-missie in het gebied. De risico’s daarvoor zijn te groot.

Luister ook | Amerika Podcast

Trump wil alleen positieve verhalen over oorlog Iran | Postma in Amerika

President Trump voert de druk op Amerikaanse media op om positiever te berichten over de Israëlisch-Amerikaanse oorlog tegen Iran. Maar of daar ook gehoor aan wordt gegeven? Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

Over BNR De Wereld

BNR De Wereld is het beste binnenlandse programma over het buitenland. We brengen je scherpe analyses over de internationale politiek van de beste experts. Elke donderdag om 15:00 uur op BNR. En altijd in je podcastapp.

Wil je reageren op de uitzending? Stuur dan een mail naar dewereld@bnr.nl.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Cuba was eerst 400 jaar Spaans, maar ook na de onafhankelijkheid in 1902 bleef het in feite een kolonie – nu van Amerika. Van een ‘Cuba libre’ was nooit sprake, behalve in westerse kroegen. Landbouw en industrie waren volledig in Amerikaanse handen, het eiland was een gok- en seksparadijs lang voordat Las Vegas bestond. In 1998 en 2016 probeerde de Trump Corporation  voet aan de grond te krijgen om luxe golfclubs te bouwen. We weten dus waar Trump op uit is, via de afzetting van Diaz-Canel  à la Maduro, dus volgens het Venezuela-scenario. De nog levende Castro-kliek moet dan uit Amerikaanse hand eten. 

Maandag zei Trump: ‘Ik geloof dat ik de eer heb om Cuba in te nemen. Ik bedoel, of ik het bevrijd of inneem, ik denk dat ik eerlijk gezegd kan doen wat ik wil.’ Door het wegvallen van de olieaanvoer uit Venezuela en Mexico, op bevel van Trump, is er geen elektriciteit meer. En dus staat niet alleen het dagelijks leven, maar ook de landbouw en de schamele industrie stil. Cuba kan geen kant uit. 

Voor de val van de Sovjetunie werd de Cubaanse economie overeind gehouden door subsidies uit Moskou. Daarna kwam het toerisme op gang, want bemiddelde westerlingen gingen graag kijken naar die relikwie uit de oude, communistische wereld, met opgeknapte oude huisjes en glimmende Amerikaanse auto’s van vóór de revolutie van 1959. Dat vonden die bemiddelde toeristen, die in aparte hotels of bij mensen thuis logeerden en met apart toeristengeld of dollars moesten betalen, prachtig – ach, wat schattig toch – een soort apies kijken. 

Ook dat is allemaal weg. Het land valt om, in de grijpgrage armen van Donald Trump, met speciale assistentie van zijn rechterhand Marco Rubio, de zoon van Cubaanse immigranten, klaar om de vastgoed boys ’n girls te laten toeslaan. Cuba mag dan omvallen, het is nog steeds een soeverein land. Hoe zou het komen dat het talkshowcircuit nog niet kraait over de schending van het internationale recht? Of komt dat nog?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | ‘Israël en Amerika zijn heer en meester boven Iran’

Een probleem daarbij is dat Iran relatief weinig nodig heeft om de gevolgen van de oorlog aan de rest van de wereld te laten merken met het stijgen van de olieprijzen. ‘Zelfs al zou je alle raketlanceerders uitschakelen, dan nog kan Iran de wereld in de greep houden met die afsluiting van de straat van Hormuz.’ De Hoop Scheffer denkt dat ook dat de militaire top in Amerika de bevelen van de president uitvoert met een zekere 'gewetenswroeging'.

Nederland heeft nu het schip Zn. Mr. Evertsen naar Cyprus gestuurd om te helpen bij de verdediging van Cyprus, nu ook dat land is beschoten door Iran. Volgens De Hoop Scheffer betekent dit dat Nederland ook meedoet aan de oorlog. Daarbij trekt hij parallellen met de Irak-oorlog van 2003.

Lees ook | Van ‘kruisraket voor de armen’ naar dominantie op het slagveld: Iraanse Shahed-drone

Oekraïne helpt landen in de Golf-regio

Een grote kracht van Iran zijn de kamikaze Shahed-drones. Met die drones heeft Oekraïne al jaren dagelijks te maken, omdat Rusland ze gebruikt. Inmiddels heeft Oekraïne hele goede afweer tegen die drones en vragen andere landen Oekraïne om hulp. Zelensky stelt zich welwillend op, ook in de hoop dat daarmee de oorlog in Oekraïne niet naar de achtergrond verdwijnt. Te gast zijn Frans Osinga, hoogleraar oorlogsstudies aan de Universiteit Leiden en Europa-verslaggever Geert Jan Hahn.

Over BNR De Wereld

BNR De Wereld is het beste binnenlandse programma over het buitenland. We brengen je scherpe analyses over de internationale politiek van de beste experts. Elke donderdag om 15:00 uur op BNR. En altijd in je podcastapp.

Wil je reageren op de uitzending? Stuur dan een mail naar dewereld@bnr.nl.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Formeel beantwoordt Nederland de wens van Frankrijk om de begeleidende gevechtsgroep rondom het vliegdekschip Charles de Gaulle te versterken bij de bescherming van Cyprus. Hoewel ook president Macron de verdediging van Cyprus essentieel noemt, gaat de Franse ‘mozaïek-strategie’ veel verder. Er ligt een fregat in de Golf van Oman, twee fregatten in de Rode Zee, 16 gevechtshelikopters nabij en er zijn nog eens acht fregatten en twee amfibie-helikopters onderweg naar de Straat van Hormuz. Macron distantieert zich weliswaar van het dreigement van Trump dat Amerika ‘twintig keer harder’ dan nu zal toeslaan als de Straat van Hormuz niet door Iran wordt vrijgegeven, maar zijn doel is hetzelfde. En ook hij probeert het voor te doen alsof dat alles geen onderdeel is van de oorlog.

Maar ook in zijn geval geldt dat defensieve steun in de strijd tegen Iran feitelijk hetzelfde is als gezamenlijk optrekken tegen Iran. De vergelijking gaat een beetje mank, maar het doet denken aan de Tweede Wereldoorlog, toen de Sovjets oprukten vanuit het oosten, en de geallieerden vanuit het westen. Er was, tot vlak voor de Duitse capitulatie, opmerkelijk weinig contact tussen de fronten. Maar het was wel dezelfde oorlog. 

Gelukkig heeft het kabinet aan de missie van het Nederlandse fregat een eindtijd verbonden. In april is dit avontuur voorbij, al wordt een vervolgmissie niet helemaal uitgesloten. Nederland heeft dus een exit-strategie.

Die hebben de Fransen niet en – veel bedenkelijker – de Amerikanen evenmin. Trump is daar, nu de economie het gevaar loopt in te storten en zijn kiezers hem dreigen te ontvallen, driftig naar op zoek, getuige zijn warrige verhaal van maandag, toen hij binnen twee uur tijd het einde van de oorlog, de voortzetting en zelfs opvoering van de oorlog, en vervolgens het einde van de oorlog op termijn aankondigde. Hoe zat het ook alweer met het lijden van het Iraanse volk? Waren we daar niet erg mee begaan? Het verdedigen van de vijanden van Iran is misschien heel nobel, maar wat heeft een onderdrukte burger van Qom of Teheran aan dat Nederlandse fregat?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Voor China is alles op dit moment een wapen'

Bolder plaatst wel een kanttekening bij de dominantie van Amerika en Israël. Een echt einddoel is niet helemaal duidelijk. Bolder wijst daarbij naar de wisselende verklaringen die Trump en zijn ministers Rubio en Hegseth geven. Ook had Trump het in het begin nog over één tot twee weken. Nu over vier tot vijf weken, en misschien zelfs langer.

Lees ook | VS overweegt inzet Oekraïense drone-afweer tegen Iran

Iran onderdeel van de Duitse verkiezingscampagne

Bij onze oosterburen merken ze de effecten van de oorlog economisch al. En ook politiek speelt het mee, nu er in twee Duitse deelstaten verkiezingen aankomen dit weekend. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn schetst hoe Iran de campagne beïnvloedt.

Luister ook | #336 Trumps ''oorlog'' in Iran

Trump neemt grote gok met oorlog

Dat Trump de oorlog in Iran is begonnen levert hem in eigen kring ook kritiek op. Vanuit zijn MAGA-beweging laten mensen als Tucker Carlson, Rand Paul en Marjorie Taylor Greene zich horen. Zij snappen niet hoe zo’n oorlog valt te rijmen met de ‘America First’-beweging. Amerikanist en VVD-Eerste Kamerlid Koen Petersen legt uit wat de risico’s voor Trump zijn.

Over BNR De Wereld

BNR De Wereld is het beste binnenlandse programma over het buitenland. We brengen je scherpe analyses over de internationale politiek van de beste experts. Elke donderdag om 15:00 uur op BNR. En altijd in je podcastapp.

Wil je reageren op de uitzending? Stuur dan een mail naar dewereld@bnr.nl.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Natuurlijk overtreedt Amerika met de oorlog tegen Iran het internationale recht. Een inval in een soeverein land, zonder VN-mandaat of directe bedreiging, mag niet. Dat wist Donald Trump ook best. Maar zoals zijn minister van oorlog Pete Hegseth. het uitdrukte: ‘Dit keer zijn er geen stomme militaire inzetregels, is er geen natievormingsmoeras, geen poging om een democratie te vestigen, geen politiek correcte oorlog.’

Duidelijker kan niet: Amerika trekt bewust en weloverwogen een lange neus tegen de critici. Het stelt landen zoals de EU voor een lastig  dilemma. Ze kunnen moeilijk openlijk erkennen dat het internationale recht, met kwesties als Groenland, Venezuela en binnenkort Cuba, geen rol meer speelt, in elk geval niet in de ogen van team-Trump. Ze kunnen evenmin toegeven dat ze de onthoofding van het Iraanse leiderschap best goed nieuws vinden, en dat sommige regeringen weldegelijk de hoop koesteren dat Iran zal kiezen voor het stoppen van het nucleaire programma en de productie van ballistische raketten en drones.

Daarvoor is een mildere groep van geestelijke leiders al voldoende, vandaar dat wordt gesproken over de Islamitische Republiek 2.0 . De critici zijn als de dood in hun eigen landen te worden neergesabeld als ze zelfs maar suggereren dat Trump misschien wel een punt heeft. De mantra is immers dat hij nooit gelijk heeft. 

En dus komt de EU niet verder dan obligate teksten  als ‘volledig respect voor het internationale recht’, de noodzaak om ‘de regionale veiligheid te herstellen’ en het armoedige containerbegrip ‘de-escalatie.’ Europa doet ook aan E-nummers, alsof het voedsel-labels betreft. Er is al een E6 die vaart wil maken met de integratie van de economie en defensie in de EU. En er is nu een NAVO-E3   – Frankrijk, Duitsland en het VK – die een handje willen helpen bij het uitschakelen van de Iraanse raketten en drones. Dus die schurken wat meer aan tegen Trump. Niet dat het veel uitmaakt, want ook in ‘Operation Epic Fury’ blijkt opnieuw dat Amerika Europa simpelweg heeft afgeschreven.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De dood van Khamenei leidt tot vreugdevolle reacties in Iran zelf. President Pezeshkian heeft de bombardementen overleeft en geeft later vandaag nog een speech. Iran heeft de Straat van hormuz afgesloten en dat heeft al grote gevolgen voor de energieprijzen.

In Amerika stuit de oorlog op steeds meer kritiek, ook vanuit Trumps eigen achterban. En de Europese leiders bepalen ook hun positie in dit conflict.

Luister ook | EXTRA: Amerika en Israël vallen Iran aan

Te gast zijn:

In de studio

- Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg
- Martine van den Berg, schrijver van meerdere boeken over het Midden-Oosten en woonachtig geweest in Israël

Op afstand

- Patrick Bolder, defensie-expert bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies
- Sander Terphuis, mensenrechtenverdediger en afkomstig uit Iran
- Lucia van Geuns, energie-deskundige bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies
- Amerika-correspondent Jan Postma, vanuit Washington
- Israël-correspondent Ralph Deckers, vanuit Tel Aviv
- Europa-verslaggever Geert Jan Hahn

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR

Montage

Desmond Baidjoe

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens president Trump is dit de kans voor de Iraniërs om in opstand te komen tegen de machthebbers. Trump zegt dat Iran keer op keer echte onderhandelingen uit de weg is gegaan. Hij eist dat de Revolutionaire Garde zich overgeeft in ruil voor immuniteit. Zo niet dan zullen ze dat 'met de dood bekopen'. Iran reageert fel met onder meer aanvallen op Amerikaanse bases in Bahrein, Qatar en de Emiraten. In deze extra uitzending praat Bas van Werven met deskundigen en correspondenten over het laatste nieuws. Te gast zijn:

In de studio

- Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg
- Religiewetenschapper Martine van den Berg

Vanuit de wereld

- Amerika-correspondent Jan Postma, vanuit Washington

- Israël-correspondent Ralph Deckers, vanuit Tel Aviv
- Patrick Bolder, defensie-expert bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies
- Sander Terphuis, mensenrechtenverdediger en afkomstig uit Iran

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR

Montage

Ivo Klokman

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Nederland in de EU-kopgroep: 'We moeten actie ondernemen. Het is alle hens aan dek'

Dit past in een trend die al langer gaande is. 'Er is een grote economische verovering van China gaande, wereldwijd', ziet Garschagen. 'Auto's elektronica, chemie en kunstmatige intelligentie. China loopt overal voorop en Amerika komt niet in de buurt.' Iets anders is de handel in staatsobligaties.

De afgelopen tijd heeft China veel Amerikaanse staatsobligaties van de hand gedaan, en dat is slecht nieuws voor de dollar. Ook dat kan Xi als wapen inzetten. 'Voor China is alles op dit moment een wapen.' Dat is iets wat ook Europese leiders lang niet altijd door hebben. Zo is ook zichtbaar bij het bezoek van de Duitse bondskanselier Merz aan Xi deze week.

De uitspraak van het Hooggerechtshof komt daar nog eens bovenop en is een triomf voor China, denkt Garschagen. 'Hoe groter de verwarring in de VS hoe beter dat is voor Xi Jinping.’

Lees ook | IJsland vervroegt EU-referendum om spanningen noordpoolgebied

Groenland als geopolitieke speelbal

'Groenland heeft zich nooit bedreigd gevoeld, totdat een bondgenoot ons wilde kopen', dat was een uitspraak van de Groenlandse premier Nielsen. De houding van president Trump heeft veel losgemaakt op Groenland. De Groenlanders willen absoluut niet bij Amerika horen, maar Europees zijn ze ook niet. Europa-correspondent Stefan de Vries nam een kijkje in het land en beschrijft hoe de Groenlanders om gaan met de nieuwe werkelijkheid, waarin zij de inzet zijn van een staaltje geopolitiek poker.

Luister ook | Amerika Podcast

Trump heeft meer gemeen met Biden dan hem lief is | Postma in Amerika

President Trump hield de langste State of the Union uit de geschiedenis, maar wie goed luisterde hoorde wel erg veel stukken die bijna identiek waren aan zijn voorganger Joe Biden. En sommige thema's kwamen een jaar na zijn aantreden helemaal niet meer aan bod, zag Amerika-correspondent Jan Postma.

Over BNR De Wereld

BNR De Wereld is het beste binnenlandse programma over het buitenland. We brengen je scherpe analyses over de internationale politiek van de beste experts. Elke donderdag om 15:00 uur op BNR. En altijd in je podcastapp.

Wil je reageren op de uitzending? Stuur dan een mail naar dewereld@bnr.nl.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als de Amerikanen hun State of the Union intellectueel eigendom zouden noemen, waren wij Europeanen dieven, want ook wij zetten de voorzitter van de Europese Commissie  eenmaal per jaar voor het parlement voor een State of the Union. Wij drukken ons misschien wat beschaafder uit, maar ook ons verhaal is eerder een opsomming van illusies over onze almacht dan een eerlijk relaas over ons gevecht om ergens in die brei van tegenstellingen sporen van eenheid te vinden. 

Wat beide Unies gemeen hebben is het besef dat zich tussen beide een nieuw soort ijzeren gordijn optrekt. Trump heeft voor Europa voornamelijk minachting en wil zoveel mogelijk van ons af. Europa heeft lang in de ontkenningsfase geleefd, maar ziet nu in dat Amerika is gereduceerd van belangrijkste bondgenoot tot een belangrijk buitenland, wat fundamenteel iets anders is. 

Wat beide Unies ook gemeen hebben is het besef dat het er steeds minder toe doet hoe wij over elkaar denken, omdat de olifant in de geopolitieke kamer China heet. Amerika en Europa zoeken beide naar de oplossing van hun grootste dilemma: kunnen we, om met de Japanse premier Takaichi te spreken, ons ‘ont-riskeren’   – dus onze afhankelijkheid van de handel met China verminderen? Deze week is de Duitse Bondskanselier Merz  met een enorme delegatie van ondernemers in China om te kijken wat minder kan. Of juist niet. De deelstaat Baden-Württemberg droomt ervan het ‘Detroit van Europa’ te worden, terwijl Volkswagen banen in Duitsland schrapt om in China het grootste exportplatform te bouwen, dat de hele wereld moet gaan bedienen. 

Amerika versterkt de militaire banden met Japan, en laat zien bereid te blijven om de Zuid-Chinese Zee te bewaken. Trump ontmoet binnenkort Xi Jinping in een poging de handelsoorlog bij te leggen. Wie de blik op de toekomst richt ziet waar de echte politieke en economische uitdagingen liggen: in Azië. En dus ook dat die snoeverige State of the Union toespraken er niet zoveel toe doen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Von der Leyen en Costa spreken vandaag onder meer met president Volodomyr Zelensky, die vandaag het Europees parlement zal toespreken. 

Gisteravond zei Zelensky dat Trump een bezoek moet brengen aan Oekraïne. Alleen dan kan hij begrijpen waar deze oorlog werkelijk over gaat.

Lees ook | Oekraïners zijn moe na vier jaar oorlog, maar ‘ze blijven vechten voor hun land’

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat Europa ook probeert, het wordt door Amerika en Rusland niet als serieuze partner gezien en heeft geen echte plek aan de onderhandelingstafel. Toch zeggen Europese leiders dat Oekraïners ‘onze’ oorlog aan het voeren zijn. Hoe kan Europa die serieuze plek wel bemachtigen en wat betekent een slechte afloop of een slechte vrede voor Oekraïne eigenlijk voor ons? Dat bespreken Bernard Hammelburg, Geert Jan Hahn en Rob de Wijk onder leiding van Niels Heithuis.

Over de podcast

In De Alliantie komen BNR-kopstukken bij elkaar als de situatie daarom vraagt. Met scherpe analyses en duiding bij actuele kwesties.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij onder andere ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Geert Jan Hahn is Europa-verslaggever voor BNR Nieuwsradio. Hij maakt de podcast Make Europe Great Again en is gespecialiseerd in Oost-Europa.

Rob de Wijk is hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden, medeoprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) en bij BNR Nieuwsradio maker van Boekestijn & De Wijk.

Presentatie: Niels Heithuis, presentator van De Avondspits op BNR samen met Liesbeth Staats

Redactie: Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio

Eindredactie: Wesley Schouwenaars en Frederique Moll

Montage: Jeanne Heeremans

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onder president Trump is de opstelling van Amerika dramatisch veranderd. Trump legt meer druk op Zelensky dan op Poetin en eigenlijk wil hij gewoon zo snel mogelijk van deze oorlog af. Als hij Poetin daarvoor gelijk moet geven dan doet hij dat. Desondanks zien de leden van onze alliantie Trump als de enige die een doorbraak kan forceren. Dat bespreken Bernard Hammelburg, Geert Jan Hahn en Rob de Wijk onder leiding van Niels Heithuis.

Over de podcast

In De Alliantie komen BNR-kopstukken bij elkaar als de situatie daarom vraagt. Met scherpe analyses en duiding bij actuele kwesties.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij onder andere ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Geert Jan Hahn is Europa-verslaggever voor BNR Nieuwsradio. Hij maakt de podcast Make Europe Great Again en is gespecialiseerd in Oost-Europa.

Rob de Wijk is hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden, medeoprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) en bij BNR Nieuwsradio maker van Boekestijn & De Wijk.

Presentatie: Niels Heithuis, presentator van De Avondspits op BNR samen met Liesbeth Staats

Redactie: Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio

Eindredactie: Wesley Schouwenaars en Frederique Moll

Montage: Jeanne Heeremans

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Rusland blijft doorvechten ondanks het feit dat ze zeer zware verliezen lijden en eigenlijk niets opschieten. Waarom doet het land dit? Economisch gaat het er ook niet voor de wind. Maar of dat ook betekent dat het land in gaat storten is nog maar de vraag. Dat bespreken Bernard Hammelburg, Geert Jan Hahn en Rob de Wijk onder leiding van Niels Heithuis.

Over de podcast

In De Alliantie komen BNR-kopstukken bij elkaar als de situatie daarom vraagt. Met scherpe analyses en duiding bij actuele kwesties.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij onder andere ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Geert Jan Hahn is Europa-verslaggever voor BNR Nieuwsradio. Hij maakt de podcast Make Europe Great Again en is gespecialiseerd in Oost-Europa.

Rob de Wijk is hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden, medeoprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) en bij BNR Nieuwsradio maker van Boekestijn & De Wijk.

Presentatie: Niels Heithuis, presentator van De Avondspits op BNR samen met Liesbeth Staats

Redactie: Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio

Eindredactie: Wesley Schouwenaars en Frederique Moll

Montage: Jeanne Heeremans

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het front zit muurvast, maar Oekraïne beleeft een zware winter door de Russische aanvallen op energiecentrales. Toch bezwijkt het land niet. Hoe staat het land er in zijn totaliteit voor? Dat bespreken Bernard Hammelburg, Geert Jan Hahn en Rob de Wijk onder leiding van Niels Heithuis.

Over de podcast

In De Alliantie komen BNR-kopstukken bij elkaar als de situatie daarom vraagt. Met scherpe analyses en duiding bij actuele kwesties.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij onder andere ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Geert Jan Hahn is Europa-verslaggever voor BNR Nieuwsradio. Hij maakt de podcast Make Europe Great Again en is gespecialiseerd in Oost-Europa.

Rob de Wijk is hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden, medeoprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) en bij BNR Nieuwsradio maker van Boekestijn & De Wijk.

Presentatie: Niels Heithuis, presentator van De Avondspits op BNR samen met Liesbeth Staats

Redactie: Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio

Eindredactie: Wesley Schouwenaars en Frederique Moll

Montage: Jeanne Heeremans

See omnystudio.com/listener for privacy information.

'In de Europese Unie wordt de term kopgroep gebruikt voor een groep landen die sneller wil samenwerken dan de rest, een soort motorblok', legt Europa-verslaggever Geert Jan Hahn uit. Op dit moment vindt er veel trage besluitvorming plaats binnen de EU en komen we eigenlijk niet verder, analyseert Hahn.

In de zogeheten E6-werkgroep trekt Nederland samen op met Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje en Polen. Wat betreft Frans Weekers is dit hard nodig. 'We hebben het momentum gemist wat betreft de concurrentiekracht. Het is alle hens aan dek.'

Gaza en de tweede fase

Tijdens de eerste officiële bijeenkomst van Trumps Board of Peace staat de implementatie van de tweede fase van Trumps twintigpuntenplan op de agenda. Maar eigenlijk is de eerste fase nooit goed afgerond. Weliswaar zijn alle Israëlische gijzelaars vrij, maar er vinden nog altijd gevechten plaats. Ook wil Israël grotere delen van de Westelijke Jordaanoever annexeren.

Tegelijkertijd kijkt de wereld naar wat Trump met Iran wil. Jan van Benthem, buitenlandcommentator bij het Nederlands Dagblad ziet dat Amerika zijn troepenopbouw voor Iran onverminderd voortzet.

Europa wordt 'bevrijd' van censuur | Postma in Amerika

Als het aan de Trump-regering ligt wordt Europa vrijgemaakt van censuur. De persvrijheid staat hier enorm onderdruk, vinden de MAGA-Republikeinen en dus komen ze met een nieuw initiatief. Amerika-correspondent Jan Postma legt uit wat het is, met een passende toevoeging van de vorige gast, buitenlandcommentator Jan van Benthem.

Over BNR De Wereld

BNR De Wereld is het beste binnenlandse programma over het buitenland. We brengen je scherpe analyses over de internationale politiek van de beste experts. Elke donderdag om 15:00 uur op BNR. En altijd in je podcastapp.

Wil je reageren op de uitzending? Stuur dan een mail naar dewereld@bnr.nl.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is niet voor niets dat Donald Trump laveert tussen dreigen met een kolossale aanval en zijn ‘hoop op een diplomatieke oplossing’. Dat laatste wil niet erg lukken, want Trump eist niet alleen het einde van het Iraanse nucleaire programma, maar ook de stopzetting van de bouw van ballistische raketten. Gisteren liep in Genève de zoveelste poging om de diplomatieke weg te volgen vast. 

Trump zet stevig in op de militaire optie. Het vliegdekschip Lincoln, met de daarbij behorende begeleidende schepen, ligt al in de regio, terwijl een tweede vliegdekschip, Gerald Ford, het grootste vaartuig ter wereld, onderweg is. Het komt uit het Caribische gebied, waar het gereed lag tijdens de ontvoering van Maduro uit Venezuela. 

Voordat deze ‘battle group’ in het Midden-Oosten aankomt, zijn we zo een week of twee verder. De vraag is of die Amerikaanse armada – zoals Trump het graag noemt – in staat is om Iran militair uit te schakelen. Dat is onwaarschijnlijk. Behalve het zeer gemotiveerde en goed uitgeruste eliteleger, de Revolutionaire Garde, beschikt het land over een indrukwekkend arsenaal aan ballistische raketten, ook voor de lange afstand, kruisraketten en drones. Daar kunnen de Amerikaanse F-18’s, F-22’s en F-35’s volgens militaire experts niet tegenop.

Zelfs als, zoals bij de vorige aanval, B-2 bommenwerpers worden ingezet, blijft het een operatie met grote risico’s, die weken kan duren. Daar zitten de MAGA-beweging en het Congres niet op te wachten. Met hulp van de Israëlische luchtmacht zou het, net als bij de vorige aanval, technisch minder gecompliceerd en minder risicovol zijn. 

Maar dan moet eerst vaststaan wat eigenlijk het doel van de operatie is. Het verslaan van de Iraanse krijgsmacht? Dat lukt nooit volledig. Het liquideren van de moellahs? Zelfs als dat zou kunnen, dus een verandering van regime, wat krijg je dan? Het is zeker niet zo dat de oppositie pro-Amerikaans of pro-Israëlisch is. Het uitschakelen van zoveel mogelijk raketten en lanceerinstallaties? Dat zou kunnen, maar Iran heeft laten zien die supersnel weer bij te kunnen bouwen. Dus voor de omringende landen daalt het gevaar, maar voor korte tijd. 

Voor die omringende landen is het een frustrerende conclusie, maar de kans op een effectieve oorlog tegen Iran is gering. Tenzij Trump een geniale list verzint. Je zou kunnen zeggen dat hij dat in Venezuela heeft gedaan, wat we daar ook van vinden. Maar in Iran? Gaat niet gebeuren.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | ‘Wapenstilstand wordt voor Rusland met de dag minder aanlokkelijk'

Dat Europa geen krachtige geopolitieke speler is, ook op economisch vlak speelt ons parten volgens Keller. 'De oorlog in Oekraïne is voor een groot deel ontstaan omdat Europa een vacuüm heeft laten vallen geopolitiek gezien. Daar zijn de Amerikanen en de Russen ingesprongen en daar is Oekraïne het slagveld.' Daarom is het volgens hem noodzakelijk dat we wel een machtsfactor worden. Al is het maar voor onze veiligheid.

Europa-verslaggever Geert Jan Hahn is in Alden Biesen en sprak met enkele regeringsleiders. Ondre wie Merz, Macron, Orbán, De Wever, en onze eigen demissionair premier Dick Schoof.

Lees ook | Cuba in diepe crisis na Amerikaanse ingreep in Venezuela, ‘toerisme krijgt knauw’

Cuba in crisis

Cuba heeft te maken met een grote economische crisis nu het land bijna volledig is afgesneden van olie. Dat komt door druk van Amerika op omringende landen en na de inval in Venezuela gaat er geen druppel olie meer naar het communistische land. Trump wil een regime change uitlokken, maar volgens Barbara Hogenboom, hoogleraar Latijns-Amerikastudies en directeur van het Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns-Amerika aan de Universiteit van Amsterdam, is dat niet iets wat de Cubanen snel zullen proberen te bewerkstelligen.

Luister ook | Amerika Podcast

Theater met Pam Bondi | Postma in Amerika

Minister van Justitie Pam Bondi moest zich verantwoorden voor het Huis van Afgevaardigden. Daarbij ging het vooral over Jeffrey Epstein. Bondi wist veel theater te maken om vooral geen antwoord te geven op de vragen. Het leverde vuurwerk op, zag ook Amerika-correspondent Jan Postma.

Over BNR De Wereld

BNR De Wereld is het beste binnenlandse programma over het buitenland. We brengen je scherpe analyses over de internationale politiek van de beste experts. Elke donderdag om 15:00 uur op BNR. En altijd in je podcastapp.

Wil je reageren op de uitzending? Stuur dan een mail naar dewereld@bnr.nl.

Over de makers

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.

Redactie

Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nee, we hebben het niet over de regering-Trump, maar over die van Bill Clinton, in de late jaren negentig. De Republikeinse senator Jesse Helms leidt een campagne in het Congres om de VN niet eerder te betalen dan als er drastisch wordt gereorganiseerd en gesaneerd. Het gaat niet alleen om geld, maar om ware aberraties. Zo zit Iran in die periode in het uitvoerend bestuur van de Commissie voor de Status van Vrouwen en Meisjes.  Hoeveel gekker kan het worden? In 2001, als George Bush net aan het bewind is, onderhandelt een Democratische senator met succes een deal uit waarmee de Amerikaanse bijdrage met twaalf procent omlaaggaat. Die senator heet Joe Biden. 

Het is niet de eerste grote clash tussen Amerika en de VN. In de jaren tachtig weigert Ronald Reagan gedurende zowat zijn hele achtjarige presidentschap de Amerikaanse contributie te betalen, met dezelfde argumenten: verkwisting, politiek gedram, corruptie en een idioot hoge rekening. Pas in 1988 komt hij tot een betalingsregeling. In termijnen, als extra zout in de wond. 

De kritiek op de VN is misschien het best uitgedrukt door John Bolton, ooit tijdelijk Amerikaans ambassadeur bij de VN. ‘Het secretariaatsgebouw in New York heeft 32 verdiepingen,’ zegt hij. ‘Als daar tien verdiepingen afgingen zou het geen enkel verschil maken.’ Officieel sprak de diplomatieke wereld er schande van, maar heel wat woordvoerders waren het met Bolton eens – uiteraard anoniem. 

Het verschil met Donald Trump is hooguit dat hij er een schepje bovenop doet. Hij vindt het hele instituut VN woke, en Amerika is volgens hem geen pinautomaat voor politieke drammers. Amerika mag dan als grootste economie het meeste betalen, maar de op één na grootste economie, China, betaalt maar vijf procent. Trouwens, China is ook wanbetaler, evenals Mexico, Saoedi-Arabië, Venezuela. In totaal is op dit moment nog maar van 60 van de 193 landen  de contributie binnen. 

Trump is wel veel drastischer. Hij stapte al uit 31 VN-organisaties en is duidelijk, zoals altijd, uit op een deal. Tegen een zeer drastische korting draait hij op een bepaald moment wel bij, want in de vergaderhal wil hij zijn stem wel laten horen. Misschien moet hij eens met Joe Biden bellen. Die bewees in 2001 dat hij met de VN uitstekend kan onderhandelen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | EU pakt Revolutionaire Garde Iran aan: 'Er moet een prijs staan op het brute uitmoorden van de bevolking

Knapen denkt dat Rusland die wapenstilstand vooral niet wil vanwege eventuele veiligheidsgaranties. 'De veiligheidsgaranties waar wij in Europa mee komen worden steeds beter en gaan steeds verder. Maar die worden pas van kracht als er een wapenstilstand is. Daar heeft Rusland dus geen profijt van.' Op hetzelfde moment nemen verschillende Europese leiders afscheid van het idee dat Oekraïne al volgend jaar lid kan worden van de Europese Unie. Knapen denkt ook dat wij dat niet waar kunnen maken. Maar hij vindt wel dat we Oekraïne te weinig helpen.

‘Wij helpen Oekraïne te weinig om Rusland duidelijk te maken dat de oorlog niet te winnen is voor de Russen.' Als voorbeeld noemt Knapen de Duitse Taurusraketten die toch niet zijn geleverd, terwijl Friedrich Merz die in zijn verkiezingscampagne wel had beloofd.

Lees ook | Dossier: Formatie

Oppositie moet kabinet aan meerderheid helpen bij het buitenlandbeleid

De oppositie in de Tweede Kamer valt tot nu toe vooral over het AOW-beleid van het aanstaande minderheidskabinet Jetten. Maar ook op het gebied van het buitenlandbeleid zal de coalitie steun moeten zoeken bij de oppositie. Kati Piri, buitenlandwoordvoerder van GroenLinks-PvdA de grootste oppositiepartij in de Tweede Kamer, ziet verbeterpunten ten opzichte van het kabinet Schoof, maar er zijn ook nog veel vragen. Onder meer over de financiering van Europese budgetten en het Midden-Oosten.

Luister ook | Amerika Podcast

Van Watergate naar massaontslag bij de Washington Post | Postma in Amerika

Bij de Washington Post denk je al snel aan de iconische berichtgeving van Bob Woodward en Carl Bernstein over het Watergateschandaal. Maar de laatste jaren rommelt het er en daarvoor wordt gewezen naar Amazon-eigenaar Jeff Bezos. Nu vliegen er ook nog eens driehonderd mensen uit bij de krant. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Andrew, broer van de Britse koning Charles, onderging de grootste openbare vernedering, toen zijn titel, inkomen en paleis hem werden afgenomen na de zelfmoord van de vrouw die Epstein hem had geleverd. Inmiddels is ook Andrew’s ex, Fergie , doelwit van spot en onderzoek door haar eigen contacten met Epstein en haar gebedel om geld. Het verhaal van Lord Peter Mandelson, oud-minister en ontslagen ambassadeur in Washington, is eigenlijk ernstiger.

Hij lekte tijdens de financiële crisis Britse staatsgeheimen naar Epstein, een zeer ernstig misdrijf, ontving 75.000 dollar, en zijn man, Reinaldo Avila da Silva, ook nog eens 10.000 dollar. Het Londense OM heeft het er druk mee. Mandelson heeft zijn zetel in het House of Lords opgegeven, en het parlement is bezig met een motie om hem zijn adellijke titel te ontnemen. 

Ook in Noorwegen staat het riool wijd open door de banden die kroonprinses Mette-Marit  met Epstein had. In de vrijgegeven documenten komt haar naam een paar honderd keer voorkomt. Zij leende in 2013 een huis van Epstein in Palm Beach. Daar bovenop komt het proces tegen haar zoon Marius, die terecht staat wegens verkrachting. 

En dan natuurlijk de commotie in Amerika zelf. Epstein was bevriend met zo ongeveer iedereen die – zogezegd – iemand was. Aan wie leverde hij diensten in de vorm van jonge meisjes? Bill Clinton? Hij en Hillary zijn door een onderzoekscommissie in het Congres opgeroepen om te getuigen, hebben dat heel lang geweigerd, maar gaan nu toch door het stof, want zo’n weigering is een misdrijf waarop minimaal een maand gevangenisstraf staat. 

Het spannends blijft de rol van Trump zelf. De New York Times onderzocht 5.300 documenten, waarin 38.000 referenties  staan over Trump, Melania en Mar a Lago. Natuurlijk zijn er sappige veronderstellingen, bijvoorbeeld over de kwajongensgesprekken die hij met Epstein voerde. Maar strafbare feiten zijn nog niet gevonden. En dan te bedenken dat er nog een paar miljoen documenten aankomen. 

De Epstein Files winnen het in de media regelmatig van onderwerpen als Groenland, Venezuela, Oekraïne en Iran. Is dat goed nieuws? U mag het zeggen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Van Weel: 'De wereld van machtspolitiek is terug'

Landen waren huiverig met het op de terreurlijst plaatsen van de Revolutionaire Garde omdat er daarmee geen diplomatieke banden meer zouden zijn. Ook zou er volgens sommige landen een rechtelijk bevel voor nodig zijn. Nu ze op de terreurlijst staan kan de EU meer sancties opleggen. 'Er zijn kinderen van mensen van de revolutionaire garde die hier studeren en die genieten van onze vrijheden. Ik wil dat hun tegoeden worden bevroren en dat ze niet meer kunnen reizen', zegt Groothuis.

Lees ook | EU: Iraanse Revolutionaire Garde komt op EU-terroristenlijst

Ondertussen wordt de druk op Amerika verder opgevoerd om actie te ondernemen. Groothuis, die in het verleden op het cyberbureau van het ministerie van Defensie werkte, denkt dat Trump de aanval gaat uitvoeren, maar dat die gericht zal zijn op het omverwerpen van Khamenei. 'Ik denk dat hij een aantal mensen op het oog heeft die het dan over kunnen nemen, net als in Venezuela.' Groothuis denkt dan ook dat we niet een democratische omwenteling gaan krijgen op korte termijn. 'Je kan de moellahs niet wegbombarderen en dan een democratie krijgen.'

Lees ook | Carney ontkent terugnemen kritiek op Trump: ‘Ik meen wat ik zei’

Wat wil Canada?

President Trump voert de druk op Canada verder op. Zo dreigt hij met heffingen van 100 procent als Canada een handelsdeal met China sluit, en Amerika dreigt ook om eigen vliegtuigen in te zetten in het Canadese luchtruim als Canada besluit om uit het F-35R-programma te stappen. Het is allemaal het gevolg van de koers die premier Carney vaart. Hij maakte met zijn speech in Davos op het World Economic Forum indruk op veel Europese leiders. Welke kant wil hij met Canada op? Te gast is Jeanette den Toonder, directeur van het centrum voor Canadese studies van de Rijksuniversiteit Groningen.

Luister ook | Make Europe Great Again

De blik moet weer op Oekraïne

Door alle perikelen rond Groenland, Venezuela en Iran gaat het eigenlijk niet meer zo veel over Oekraïne. En dat is een slechte zaak vinden de Europese regeringsleiders. Daarom moet de focus weer richting het oosten, maar of dat ook lukt is de vraag, ziet Europa-verslaggever Geert Jan Hahn.

Luister ook | Amerika Podcast

Heftige mailtjes over ICE | Postma in Amerika

Amerika-correspondent Jan Postma kreeg deze week een mailtje met een heftige toon en die ging over ICE. Wat er precies in stond en waarom deze mailtjes gestuurd worden hoor je van hem zelf.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat er actie tegen Iran komt is welhaast onontkoombaar. Iran Human Rights, een actiegroep in Noorwegen, schat het verwachte aantal dodelijke slachtoffers op 22.000, een artsencollectief spreekt over 33.000 doden  , op beestachtige wijze vermoord, met vuurwapen of mes in ogen, borst en geslachtsdelen. Die hulp die onderweg is, kunnen ze dus goed gebruiken. 

Met het oproepen van de bevolking om de opstand vol te houden moet je enorm uitkijken. In 1956 deed president Eisenhower dat niet, toe hij de opstand van het Hongaarse volk tegen het communistische regime aanmoedigde. Het leidde op 4 november tot een invasie van het Sovjetleger en de executie van ritsen burgers en premier Nagy, die maar een paar dagen aan het bewind was. Eisenhower deed niets.

President Bush sr maakte eenzelfde fout, toen hij in 1991, na de Eerste Golfoorlog, de Koerden in Noord-Irak opriep tot een opstand tegen Saddam Hoessein, die de opstandelingen vervolgens massaal de bergen op joeg en erop los moordde. Bush deed niets. In 2012 dreigde Obama dat het gebruik door Syrië van chemische wapen een ‘rode lijn’ zou zijn, maar toen dat in 2013 gebeurde, bleef het verwachte bombardement uit. 

‘Hulp is onderweg’ klinkt als synoniem van een ‘rode lijn’, maar wat is dan werkelijk effectief? Een bombardement op militaire doelen helpt de oppositie niet. Het platgooien van olie-installaties lost voor de opstandelingen al evenmin iets op, en hetzelfde geldt voor nóg meer sancties. Liquidatie van leider Khamenei zou misschien een doorbraak zijn, maar die zit inmiddels in een onderaards gewelf. Het enige zinvolle doel is het eliteleger, de Revolutionaire Garde, een miljoen man sterk. En de paramilitaire Basji-militie, bijgenaamd ‘de bruinhemden van Iran’. Nu hoeft niet elke Gardist te worden gepakt, maar de totale top moet worden uitgeschakeld, en op de bank waar ze hun miljarden hebben gestald mag ook wel zo’n Amerikaans precisiebommetje vallen. 

Wat de Amerikanen tot nog toe weerhoudt is niet het internationale recht, want dat komt in hun vocabulaire niet voor. Maar wel de terechte vrees van de Emiraten, Saoedi-Arabië, Israël en Qatar dat die het doelwit worden van Iraanse tegenaanvallen. Vooral Qatar ligt gevoelig, want daar is de grootste Amerikaanse militaire basis  in de regio. Sterker nog: vanuit die basis zou een aanval op Iran worden aangestuurd. Durft Trump het aan? Of wordt het weer zo’n zelfde rode lijn als van Eisenhower, Bush en Obama. Het worden spannende dagen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | De Alliantie: 1 jaar Trump

Desondanks ziet Van Weel nog wel aanknopingspunten voor de samenwerking tussen Amerika en Europa. 'We delen nog altijd veel waarden met de Verenigde Staten. De markten reageerden negatief, er is geen enkel draagvlak onder de bevolking van Amerika. Amerika is ook niet alleen maar de president.' Toch vindt Van Weel wel dat Europa door moet gaan met het opbouwen van eigen macht en kracht.

Lees ook | Rob de Wijk: ‘Machtspolitiek zit niet meer in de genen van Europeanen’

Vraagtekens bij Board of Peace
In Davos presenteerde Trump ook zijn Vredesraad (Board of Peace). Hier willen veel Europese landen niet aan meedoen. Minister Van Weel heeft ook zijn vraagtekens bij deze raad. 'Die board of peace lijkt te impliceren dat het niet alleen gaat over Gaza, wat volgens de VN-resolutie wel de bedoeling is, maar een breder doel lijkt te hebben.' Wat Van Weel betreft moet deze Vredesraad niet een vervanging van de VN worden.

Luister ook | ‘Groenland annexeren is heel makkelijk voor Amerika’

Militaire afhankelijkheid van Amerika

Nu de spanningen met Amerika verder opliepen deze week rijst de vraag of we ook op het gebied van militaire veiligheid minder afhankelijk van de Verenigde Staten moeten worden. Zoiets is mogelijk, denkt Bart van den Berg, hoofd veiligheid en defensie bij Instituut Clingendael. Al plaatst hij er wel kanttekeningen bij. 'Het kost veel tijd en geld, al ligt dat er ook weer aan hoe geavanceerd je je eigen militaire hardware wil maken.'

Luister ook | Amerika Podcast

Trump heeft Groenland binnen volgens Fox News | Postma in Amerika

Amerika-correspondent Jan Postma heeft de hele avond naar Fox News gekeken. En daarin zag hij hoe de zender lyrisch was over de uitkomst van het gesprek van de president met NAVO-chef Rutte.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Frankrijk speelt in de bonje binnen de NAVO graag een hoofdrol. In 1966 trok president De Gaulle  zijn land terug uit de militaire alliantie, omdat hij vond dat Amerika te dominant was en zijn land verhinderde een eigen buitenlandbeleid te voeren. Dat was een geopolitieke dreun, alleen al omdat het NAVO-hoofdkwartier halsoverkop weg moest uit Parijs. Daardoor kwam het in Brussel terecht. Pas in 2009 keerde Frankrijk, onder Sarkozy, terug in de NAVO. 

In 2003 ontstond opnieuw een knetterende ruzie tussen Amerika en Frankrijk. President Chirac verzette zich tegen het voornemen van George Bush om Irak binnen te vallen. De massavernietigingswapens waarover Bush het steeds had waren door een VN-onderzoekscommissie niet gevonden. Er volgde over een weer een diplomatieke scheldkanonnade, overgenomen door burgers, buren en buitenlui in beide landen. In Frankrijk ontstond een kopersstaking tegen Amerikaanse producten, in Amerika heetten French fries plotseling Freedom fries. 

Wat er nu gebeurt is veel ernstiger. Voor de toch al rammelende NAVO is de Groenland-kwestie een doodklap. Hoe het ook afloopt, de NAVO moet door zonder de VS. 

En dan die absurde ‘vredesraad’, aanvankelijk bedoeld om vrede in Gaza te bevorderen, maar inmiddels uitgedijd tot een ratjetoe van landen, waaronder Rusland, Belarus, Oezbekistan en Vietnam. Die gaan, uiteraard onder de bezielende leiding van de Grote Roerganger zelve, voor vrede zorgen in de hele wereld. Deelname is voor drie jaar, wie langer mee wil doen krijgt een factuur van een miljard dollar  – volgens Trump bedoeld voor de wederopbouw van Gaza.

President Macron  was de eerste die bedankte voor de eer, met een geconditioneerde Trumpiaanse reflex: dan krijgt Frankrijk een extra importheffing van 200 procent. Op 7 januari trok Trump zijn land terug uit 31 VN-organisaties, nadat hij al uit de Wereld Gezondheidsorganisatie en het Parijse klimaatakkoord was gestapt. De nieuwe ‘vredesraad’ is de volgende stap. Wat doe je als je zo een hekel hebt aan de VN? Dan richt je een concurrent op, en benoemt jezelf tot baas. Het valt te hopen dat fatsoenlijke landen deze klip omzeilen. Hongarije, Vietnam, Kazachstan, Oezbekistan en Belarus hebben al toegezegd. Laten we het daarbij houden.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De afgelopen weken gaat het in Amerika veel over de Amerikaanse vreemdelingenpolitie ICE, nadat een ICE-agent Renee Good doodschoot in Minneapolis, Minnesota. Welke impact heeft dat op de Amerikanen. En hoe moeten we Trump nu definiëren?

De geopolitieke kopstukken van BNR:

- Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg, van BNR De Wereld en de Amerika Podcast.

- Europa-correspondent Stefan de Vries, van de podcast Make Europe Great Again.

- Hoogleraar internationale betrekkingen Rob de Wijk, van Boekestijn & De Wijk.

- En in Washington, Amerika-correspondent Jan Postma van de Amerika Podcast

Presentatie: Liesbeth Staats 

Redactie: Luc de Klerk & Michaël Roele

Montage: Jeanne Heeremans 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

We kijken terug op het afgelopen jaar, en kijken wat dit voor ons betekent. Amerika staat niet langer aan onze kant, dat is nog eens glashelder geworden nu Trump opnieuw met importheffingen is gekomen. Deze keer vanwege de kwestie-Groenland.

Voor BNR de gelegenheid om enkele van onze geopolitieke kopstukken bij elkaar te roepen in een Alliantie.

De geopolitieke kopstukken van BNR:

- Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg, van BNR De Wereld en de Amerika Podcast.

- Europa-correspondent Stefan de Vries, van de podcast Make Europe Great Again.

- Hoogleraar internationale betrekkingen Rob de Wijk, van Boekestijn & De Wijk.

- En in Washington, Amerika-correspondent Jan Postma van de Amerika Podcast

Presentatie: Liesbeth Staats 

Redactie: Luc de Klerk & Michaël Roele

Montage: Jeanne Heeremans 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Make Europe Great Again

Donald Trump gooit opnieuw een geopolitieke handgranaat: Importheffingen voor Europese landen die militairen naar Groenland sturen. Tien procent nu, 25 procent dreigt later. Wat is hier precies gebeurd, en waarom nu?

In deze extra MEGA-aflevering nemen we je in mee langs de Europese reacties 🇪🇺van Ursula von der Leyen en António Costa tot nationale leiders. Hoe serieus is de dreiging van een handelsoorlog? En welke opties liggen nu op tafel, van diplomatie tot de Europese 'bazooka'? 💥

🎙️Make Europe Great Again! is een podcast van BNR, waarin we dagelijks inzoomen op de worstelingen van Europa. Onze Europakenners geven jou elke maandag tot en met donderdag een update in ongeveer 10 minuten, over hoe Europa zich handhaaft in de tijd van Donald Trump, Vladimir Poetin, Ursula von der Leyen en Xi Jinping.

Vind je ons leuk? Geef ons dan een kleine recensie of een paar sterren in je favoriete podcast-app. 📱Volg en abonneer je, zodat je geen aflevering mist!

Vandaag krijg je het Europese nieuws van Stefan de Vries, Europaverslaggever bij BNR. 📻 Wil je nog meer horen over Europa? Luister dan elke werkdag om 16.15 uur en 18.15 uur naar de Avondspits. Van Breda tot Bratislava: Make Europe Great Again! 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Annexatie Groenland kan doodsteek voor de NAVO zijn’

Volgens Feith wil Trump Groenland vooral inlijven om aan zijn 'legacy' te werken, ondanks dat dat helemaal niet hoeft. Volgens een verdrag uit 1951 kan Amerika militair al doen wat het wil op Groenland. Wel is het zo dat wij in Europa het strategisch belang van Groenland hebben onderschat. Feith verwijst daarbij onder meer naar de vele mineralen. Dat het conflict nu zo hoog oploopt is een slechte zaak denkt Feith. 'De voortekenen voor de NAVO zijn heel slecht.'

Lees ook | Trump wil Iran wel aanvallen, maar kan dat eigenlijk niet, ‘zouden in lastige situatie komen’

'Iran heeft nog nooit zo zwak gestaan, maar we mogen het niet onderschatten'

De protesten in Iran houden aan en het dodental loopt op naar vele duizenden. Of de huidige Islamitische Republiek gaat vallen is onzeker. Wel heeft Iran nog nooit zo zwak gestaan als nu, denkt Derk Boswijk, buitenlandwoordvoerder voor het CDA in de Tweede Kamer. De kanttekening die we daarbij moeten plaatsen is wel dat Iran militair niet te onderschatten is. '‘Het is naïef om te denken dat je het Iraanse regime weg krijgt met een aanval’, daarom snapt Boswijk ook dat Amerika voor nu af heeft gezien van een ingreep zoals in Venezuela bijvoorbeeld.

Lees ook | Zelensky roept noodtoestand uit, Rusland bereidt nieuwe bombardementen voor

Niet Poetin maar Zelensky houdt de boel op volgens Trump

Terwijl de wereld met zorg kijkt naar de gebeurtenissen in Iran, Venezuela en Groenland, voert Rusland nog steeds oorlog met en in Oekraïne. Toch is volgens Trump niet Poetin maar Zelensky het grote obstakel. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn legt uit waarom, en kijkt naar de diplomatieke mogelijkheden die Europa en Zelensky nog hebben.

Luister ook | Amerika Podcast

'It's the economy stupid' op z'n Trumps | Postma in Amerika

Donald Trump wilde het deze week eens niet over de oorlogen hebben die hij al zou hebben beëindigd, nee de economie was nu aan de beurt. Al kregen ook daar de Democraten er weer flink van langs, zag Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Beelden van uitglijdende mensen op de Amsterdamse Prinsengracht, die er niet in slaagden een bevroren brug op te komen, werden wereldwijd door miljoenen kijkers gezien. De Finse Helsinki Times  was verbaasd. De Britse krant The Guardian vroeg zich af waarom Nederland, in tegenstelling tot andere landen, niet meer voorbereid is op ijskou en sneeuw. Waarom had Schiphol onvoldoende capaciteit om vertrekkende vliegtuigen ijsvrij te maken, en moest de KLM halsoverkop een tankauto naar Duitsland sturen om 100.000 liter antivries te halen? Gestrande passagiers, niet rijdende bussen, bevroren wissels op het spoor, en vooral al die stuntelende burgers op bevroren straten – waren we wel in Nederland? 

In 1961, schrijft The Guardian, lag er 23 dagen sneeuw, tegenwoordig gemiddeld hooguit drie dagen. De krant heeft een punt. In 1963 stonden op het bevroren IJsselmeer verkeersagenten en kon je met de auto naar Marken of Stavoren. Er werd zelfs een autorally georganiseerd. Hendrik Avecamp schilderde, net als andere Hollandse meesters, in de 16e eeuw talrijke vrolijke taferelen op het ijs en in de sneeuw. Dat was een periode met jarenlang zeer koude winters, die tot midden 19de eeuw zou duren en de Kleine IJstijd  wordt genoemd. Die volgde trouwens op een periode die zo warm was dat er in Nederland duiven werden geteeld. Klimaatverandering was er toen ook. Nog niet zo lang geleden vroren de Amsterdamse grachten zeer regelmatig dicht. 

Verantwoordelijke ambtenaren en bedrijfsdirecties zien het gestuntel hopelijk als een wijze les. Wegen en fietspaden strooien voordat de bui komt, startbanen ijsvrij houden, koffie en broodjes verzorgen voor gestrande passagiers, verwarmingen op wissels. Als de klimaatactivisten hun zin krijgen en we remmen de opwarming van de aarde, komen er misschien wel weer vaker winterstormen. Maar wat er ook gebeurt, in de politiek, in Oekraïne, Gaza of Groenland, extreem weer blijft altijd de opening van het nieuws.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Rusland is doodsbang voor het twintigpuntenplan'

'Ik zou mij kunnen voorstellen dat wij binnen NAVO/Europese Unie een strategie ontwerpen voor het hoge noorden, het Arctische gebied', zegt De Hoop Scheffer na een vraag van Europa-verslaggever Geert Jan Hahn. Hij vervolgt: 'Ook moet Mark Rutte als secretaris-generaal achter de schermen de Amerikaanse president bij de les houden, al denk ik dat hij dat wel doet. En Europese leden en NAVO-leden zouden allemaal de Amerikaanse ambassadeurs moeten ontbieden', betoogt De Hoop Scheffer. Ook wijst hij erop dat er binnen het Amerikaanse Congres een groot draagvlak is voor de NAVO. Hier moeten Europese politici wat hem betreft op inzetten.

De aanval op Venezuela van de VS kwam voor De Hoop Scheffer toch als een verrassing. 'Er gaat dan toch een enorme schokgolf door je hoofd. En mijn tweede gedachte was dat ik mij afvroeg hoor hier in Peking en Moskou naar worden gekeken.'

Luister ook | Trump voert druk op Venezolaanse vicepresident Delcy Rodriguez op

Amerikaanse strategie met Venezuela 'weinig hoopgevend'

Veel Venezolanen zijn blij dat Nicolas Maduro weg is, maar sprake van optimisme is er niet. Zeker niet nu Maduro – al dan niet tijdelijk – wordt opgevolgd door zijn vicepresident. Amerika is ondertussen met een driestappenplan gekomen voor de toekomst van Venezuela. En Amerika neemt de controle over de olie-export over. Volgens president Trump kan de Amerikaanse aanwezigheid in Venezuela nog jaren duren. 'Het is allemaal niet hoopgevend', zegt Barbara Hogenboom, hoogleraar Latijns-Amerikastudies en directeur van het Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns-Amerika aan de Universiteit van Amsterdam.

Luister ook | Amerika Podcast

Zelfs Trump schrikt wel eens van hardliner Stephen Miller | Postma in Amerika

Met de Amerikaanse aanval op Venezuela, en de dreiging van een aanval op Groenland, popt één naam vaker op: Stephen Miller. Deze adviseur van Trump is heel erg belangrijk op het gebied van Trumps buitenlandbeleid, ziet Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vasily’s hoogste baas, Poetin, moet zwaar de pest in  hebben. De stunt die Trump uithaalde in Venezuela was zo ongeveer wat hij zelf op 24 februari 2022 van plan was, toen zijn leger Oekraïne binnenviel. Snel doorrukken naar Kiev, Zelensky in de boeien slaan en afvoeren en de hegemonie over het land in handen nemen. In plaats daarvan begon een bloedige oorlog, die nu al bijna vier jaar duurt. Een grote tragedie, en een spectaculaire afgang voor het blunderende moederland. 

Poetin noemt Venezuela een bondgenoot, en heeft, samen met China, jaren kunnen profiteren van de olie, die nu weer goeddeels naar Amerika zal gaan. Maar ook van het strategische voordeel van de relatie met een land dat dicht bij aartsrivaal Amerika ligt. Net als toen Amerika het nucleaire programma van Iran in puin schoot, en toen het Syrische regime ineenstortte, verloor Poetin opnieuw een bondgenoot. Hij is ook een realist, die de storm in alle drie de gevallen zag aankomen. En die uiteindelijk geen poot voor zijn bondgenoten uitstak. En vermoedelijk ook de militaire middelen mist om echt iets te kunnen betekenen. 

Maduro maakte dezelfde misrekening die Khamenei in Iran en Assad in Syrië maakten: rekenen op Russische steun. In oktober vroeg hij, volgens de Washington Post, Poetin om drones, raketten en radars. Het verzoek werd genegeerd.

In eigen land wordt Poetins frame  steeds meer dat de periferie van Maduro zelf van hem af wilde, en dat het bondgenootschap met Venezuela feitelijk al niets meer voorstelde. In het geopolitieke spel is Poetin opnieuw de verliezer. Al helpt die vaststelling de Oekraïners niet. Integendeel, Poetin zal de strijd opvoeren, in de hoop dat hij de oorlog alsnog kan winnen, en de illusie dat hij ooit nog de positie van wereldleider kan terugwinnen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Europa blijven de reacties ondertussen voorzichtig. De actie van Trump wordt niet veroordeeld door Europese leiders, zo ziet Europa-verslaggever Geert Jan Hahn.

Luister ook | Extra: Amerika valt Venezuela aan, Maduro opgepakt

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lees ook | Liveblog Venezuela

Amerika-correspondent Jan Postma volgt met ons de speech die Trump geeft en legt uit hoe er in Amerika op deze actie gereageerd wordt. In Venezuela zelf zijn de mensen blij, maar ook bezorgd over wat er nu komen gaat, legt de Nederlands-Venezolaanse Hilde van de Wel-Gonzalez uit. En hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga beschrijft hoe Amerika deze actie heeft opgezet. Duidelijk is ook dat deze actie volgens het internationaal recht niet kan, ziet universitair hoofddocent Marieke de Hoon van de Universiteit van Amsterdam.

In de regio zelf is het nog opvallend rustig ziet Curaçao-correspondent Oscar van Dam. Vandaag begint daar gewoon het carnaval-seizoen. Toch leggen Van Dam en VVD-buitenlandwoordvoerder Eric van der Burg uit wat Nederland nu moet doen om Aruba, Curaçao en Bonaire te beschermen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Europa praat te weinig met Trump'

Dat de aanval op de datsja een verzinsel is leidt Smeets af aan het feit dat het Russische ministerie van Defensie en de inlichtingendiensten hier niets van wisten. Het was juist Sergej Lavrov, de Russische minister van Buitenlandse Zaken, die het nieuws naar buiten bracht. Verder leveren de Russen geen bewijs. Ook buurtbewoners zeggen niets van een aanval te hebben gemerkt.

Volgens Smeets zag Rusland dat Trump en Zelensky, voor Rusland dan, te veel consensus met elkaar hadden bereikt. Maar het Kremlin heeft helemaal geen oren naar dit plan.

Lees ook | Poetins buren: niets gemerkt van massale droneaanval op woning

'Uitgesloten dat Rusland zal instemmen met een Europese stabilisatiemacht'

Nog niet alles van het plan is bekend, maar wel is duidelijk dat er een stabilisatiemacht moet komen om een eventueel bestand te handhaven. Het ligt in de lijn der verwachting dat dit door Europese militairen gedaan moet gaan worden. Volgens Smeets is dit onacceptabel voor Rusland. 'Uitgesloten dat Rusland zal instemmen met een Europese stabilisatiemacht’. Eerder zei Lavrov al dat Europese militairen in Oekraïne een legitiem doelwit voor Rusland kunnen zijn.

Opvallend is wel dat Trump Poetin lijkt te geloven over die aanval. Volgens Trump hoorde erover van van Poetin zelf. Trump noemt het niet het juiste moment voor zo'n actie, nu de gesprekken over een bestand zich in zo'n kritieke fase bevinden. Dat zijn ook de geluiden uit het Kremlin.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

En gelukkig is het einde nog niet in zicht. Wees niet verbaasd als hij al in september begint met een campagne waarin hij de uitkomst van de Congresverkiezingen in november vervalst en gestolen gaat noemen. Want er is een kans dat zijn Republikeinse partij zetels verliest. ‘Stop the steal’ is een strijdkreet die nog wel een seizoen meekan. 

Aparte man, deze kampioen-nieuwsmaker. Je moet goed zoeken om een staatshoofd te vinden dat in zijn kerstboodschap de volgende zin gebruikte: ‘Gelukkig kerst voor iedereen, inclusief het tuig van Radicaallinks dat alles in het werk stelt om ons Land te vernietigen en daarin ernstig faalt’.  De man die zegt 8 oorlogen te hebben beëindigd, waaronder een niet bestaande tussen Egypte en Ethiopië, al hebben ze ruzie over een stuwdam, een oorlog in Congo die nog steeds voortwoedt, een mysterieuze tussen Servië en Kosovo.

Een man die, ondanks sussende woorden van wensdenkers als Mark Rutte, de hechte eenheid binnen de NAVO heeft veranderd in een transsectionele overeenkomst met de wapenverkoop als uitgangspunt. Een man die gestaag de rechtsstaat ontmantelt. 

Wat kunnen we het komende jaar verwachten? Misschien de vervulling van zijn wens om Groenland te kopen. Er ligt een mooie kans. Denemarken, waarvan de autonome staat Groenland, met een luidruchtige onafhankelijkheidsbeweging, nog steeds deel uitmaakt, zit met een probleem. Door het totale wegvallen van de briefpost-inkomsten werd besloten het postbedrijf geheel op te heffen, tot groot ongenoegen van veel Denen.

Als Denemarken Groenland verkoopt is de opbrengst ruim voldoende om het postbedrijf te redden. Iedereen gelukkig, en Trump kan de volgende niet bestaande oorlog aan zijn lijstje opgeloste oorlogen toevoegen – nummer acht. 

Uit goede bron horen we dat Trump ook is benaderd door de besturen van Ajax en Feyenoord om te onderhandelen tussen de Amsterdamse F-site en het Rotterdamse Vak-S over vrede tussen deze iconische clubs. En die gaan uit zijn hand eten, want de sanctie heeft hij al gereed: als er geen vrede komt, weigert hij elke speler die ooit voor Ajax of Feyenoord heeft gespeeld een visum voor het WK. Trumps negende vrede. Wat Amerika beslist gaat uiteindelijk ook altijd over ons. Kortom: chapeau, verlaat ons niet en ga zo door, Donald. Hoed ons voor de verveling.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens oud topdiplomaat Ron Keller had Europa Trumps terugkeer niet als een verrassing mogen ervaren. Zijn afstandelijke houding tegenover Europa, de NAVO en multilaterale samenwerking was al zichtbaar tijdens zijn eerste termijn en lag vast in documenten van conservatieve denktanks. Toch bleef Europa reactief. 'We hadden met een duidelijke Europese visie naar Washington moeten gaan,' stelt Keller. Het gebrek aan samenhangend Europees buitenlands en veiligheidsbeleid maakt dat het initiatief steeds bij Trump ligt en niet bij Europa zelf.

Luister ook | Europa is onmisbaar voor de VS

In de oorlog in Oekraïne ziet Keller hoe Trumps isolationistische reflexen direct doorwerken. De Amerikaanse militaire en financiële steun is weggevallen, waardoor Oekraïne diplomatiek zwakker staat dan enkele jaren geleden. Trump kijkt volgens Keller niet primair naar Oekraïne, maar naar een wereldorde waarin grootmachten onderling invloedssferen verdelen. In dat beeld is Oekraïne een hinderlijke factor voor de Amerikanen.

Lees ook | Zelensky onthult volledig 20-puntenplan voor vrede, gesteund door Oekraïne en VS

In Gaza is het beeld dubbel. Keller erkent dat Trump een doorslaggevende rol speelde bij het bereiken van een bestand. Dat is van grote humanitaire waarde, maar vrede is volgens hem iets anders dan een wapenstilstand. De vervolgstappen; ontwapening van Hamas, een stabiel bestuur en regionale betrokkenheid, zijn onzeker. Europa staat opnieuw langs de zijlijn, terwijl het juist hier een grotere rol zou kunnen spelen in fase twee en drie van het vredesproces.

Lees ook | Amerikaanse minister zegt hardop: ons doel is Maduro verwijderen

Ook in Venezuela volgt Trump een bekende lijn. Trump combineert economische belangen  met politieke druk op het regime van Maduro. Een militaire interventie acht Keller onwaarschijnlijk, maar de verhoogde Amerikaanse aanwezigheid in het Caribisch gebied vergroot de spanningen. Dat raakt Europa, bijvoorbeeld via vluchtelingenstromen richting het Caraïbische gedeelte van het Nederlandse Koninkrijk. 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘De Sovjet-staat’, zo luidde de eerste zin, ‘gedurende zijn korte maar tumultueuze geschiedenis gekenmerkt door grote verworvenheden en vreselijk lijden, is vandaag, na een lang en pijnlijk verval, gestorven. Hij was 74 jaar oud.’ Hopelijk is het allemaal minder dramatisch, maar in een groot deel van Europa heerst een vergelijkbaar sentiment over onze tijd: het einde van de schijnbaar in gietijzer gegoten alliantie met de Verenigde Staten. Al het gepraat over de dreiging van oorlog op het Europese continent, het aanleggen van noodpakketten, bezorgde ministers van Defensie en het groeiende besef dat de grote, strategische paraplu waaronder we sinds de Eerste Wereldoorlog konden schuilen wordt opgeklapt, markeert het afscheid van een tijdperk. 

Hoewel gemijmer zinloos is, moeten we ons wel afvragen of Amerika beseft wat het verliest, niet alleen historisch en cultureel, maar puur strategisch. Het land wilde niet meedoen aan de Eerste Wereldoorlog tot 1917, toen Duitse onderzeeërs het passagiersschip Lusitania tot zinken brachten. De Amerikanen dachten dat de Britten garant stonden voor de verdediging van de Atlantische Oceaan, maar toen de Lusitania zonk beseften ze dat de oorlog in Europa tot aan hun oostkust kon komen.

In de Tweede Wereldoorlog deed zich iets vergelijkbaars voor. Onder druk van de isolationistische en pro-Duitse ‘America First’ beweging eind jaren ’30, kreeg president Roosevelt het Congres niet mee om te luisteren naar de smeekbedes van Winston Churchill om Groot-Brittannië te steunen. Tot 7 december 1941, toen Japan met de aanval op Pearl Harbor de VS de oorlog in sleurde. Ook de Pacific bood, net als de Atlantische Oceaan, geen garantie voor veiligheid. 

In de fragiele situatie in Oekraïne en de waarschuwingen over gevaar voor de rest van Europa zou Donald Trump de historische parallel moeten zien. Als Europa valt, is er alleen nog een oceaan, en die doorkruist Rusland permanent. De explosieve ontwikkeling van de Chinese krijgsmacht, met vliegdekschepen, jachtvliegtuigen en onderzeeërs, bedreigt de Amerikaanse westkust. Dat houden zelfs nieuwe Amerikaanse schepen van de Trump-klasse niet tegen.

De uitdaging voor diplomaten  zit ‘m niet in het bedelen of Trump alsjeblieft met ons mee blijft doen, en de beschermende paraplu niet helemaal opklapt, maar in het laten zien dat Europa – hoezeer Trump ook op ons neerkijkt – onmisbaar is voor de Amerikaanse veiligheid. De lessen van twee wereldoorlogen zijn overtuigend: Amerika heeft een primair belang: niet ons, of Oekraïne, maar zichzelf.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Ollongren over Trump-strategie van Rutte: ‘Niet een strategie die op de lange termijn werkt’

België ligt op dit moment nog dwars, maar er zijn meer Europese landen die hun twijfel laten doorschemeren, waaronder Italië. 'Nederland en de noordelijke landen doen veel, maar andere landen weer minder. We hebben die tegoeden nodig om het gat te dichten.' Ook zegt Brekelmans dat het voor Oekraïne een groot voordeel heeft. 'Als we dit doen dan weet Oekraïne dat het niet alleen in de komende maanden, maar ook in de komende jaren kan rekenen op onze steun.'

De vredesbesprekingen verlopen ondertussen moeizaam. Poetin weigert concessies te doen, tegelijkertijd wordt door Amerika wel verwacht dat Oekraïne concessies doet. Toch ziet Brekelmans dat Amerika nog wel onze bondgenoot is, ondanks de kritiek op Europa wat betreft onze inzet voor Oekraïne, onze democratie en hoe we omgaan met migratie. Wat Brekelmans betreft heeft Amerika een punt als het om het militaire en migratie gaat.

Lees ook | Oekraïne ziet bevroren Russische tegoeden langzaam uit het zicht verdwijnen

'Bevroren tegoeden inzetten kan niet'

Het inzetten van de bevroren tegoeden is juridisch een heet hangijzer. Volgens sanctierechtadvocaat Heleen over de Linden kan het juridisch gezien niet. Ze wijst erop dat er nog geen uitspraak van een rechter is geweest over herstelbetalingen van Rusland aan Oekraïne, ook al is het nog zo misdadig wat Rusland doet en verdient Oekraïne volgens Over de Linden alle steun.

Europa-verslaggever Geert Jan Hahn is aanwezig op de Europese top en peilt de stemming. Volgens hem moet er vandaag of morgen een besluit worden genomen en is dit het enige plan wat zou kunnen rekenen op een meerderheid. Al zijn er ook nog andere opties.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het was een bijzondere gebeurtenis. Niet alleen was Griekenland zelf straatarm, het was, met 800.000 omgekomen soldaten en burgers, ook een van de zwaarst getroffen landen tijdens de Duitse bezetting, toen nog maar acht jaar achter de rug. In Duitsland liepen oud-SS’ers nog gewoon rond. Maar in de ogen van premier Papagos zou de financiële ondergang van Duitsland desastreus zijn voor heel Europa en dus kwam hij Bondskanselier Adenauer te hulp. 

Als het straatarme Griekenland in 1953  bereid was voormalig aartsvijand Duitsland op de been te houden, waarom doen wij dan alsof het overeind houden van Oekraïne alleen maar mogelijk is door de 210 miljard dollar aan Russische cashreserve in te pikken die geparkeerd staat in het buitenland, 185 miljard in België, 18 miljard in Frankrijk en wat kleinere bedragen in Luxemburg, het VK en de VS. Want zo wordt het momenteel geframed: Bart de Wever moet ophouden met dwarsliggen en die 185 miljard  die in België op een rekening bij Euroclear staan, in een internationale hulp-pot voor Oekraïne storten. 

De Wever heeft uitstekende argumenten  om zich daartegen te verzetten: het is nog steeds Russisch geld, België is niet in oorlog met Rusland en in een ingewikkeld verhaal over terugbetaling ziet hij helemaal niets. Bovendien is 67 procent van de Belgen het roerend met hem eens. 

Maar los van de vraag wie deze zoveelste aanvaring binnen de EU wint: laten we Oekraïne vallen als die paar honderd miljard niet beschikbaar komt? Wordt de oorlog transactioneel à la Trump: we gaan door, maar het geld moet ergens anders vandaan komen? Voor nu zou het voldoende zijn om de Oekraïense staatsschuld te dekken, maar wat doen we als het geld op is? 

En Rusland, dat toch al niet bereid is tot een bestand zolang de Donbas niet door Oekraïne is ingeleverd, is dan nóg minder gemotiveerd om concessies te doen. Omgekeerd: als we niet verder willen of kunnen zonder het geconfisqueerde Russische geld, kunnen we dan niet beter meteen de handdoek in de ring gooien? Of zullen we, zoals het vrienden betaamt, tegen Zelensky zeggen: we hebben beloofd dat je op ons kunt rekenen, dus dan kan je op ons rekenen. We toveren het geld dan wel ergens anders vandaan – Eurobonds, of zo.

Oekraïne opgeven is geen optie, zoals het voor Griekenland in 1953 geen optie was om Duitsland, het nog maar net verslagen monster, te laten vallen. Visie kost geld, solidariteit ook.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Toch ligt een bestand tussen Oekraïne en Rusland volgens de Amerikaanse president Donald Trump binnen handbereik. Ook demissionair premier Schoof is positief gestemd, zo vertelde hij aan RTL Nieuws.

Volgens buitenlandcommentator Bernard Hammelburg moeten we nog altijd niet optimistisch zijn vanwege de Amerikaanse houding om het vredesplan te handhaven. Europaverslaggever Geert Jan Hahn is ondertussen in Den Haag waar Zelensky vandaag is. Hij zal de Eerste- en Tweede Kamer toespreken en praat met Schoof en koning Willem-Alexander.

Dit is een fragment uit De Ochtendspits met Bas van Werven.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | De Alliantie

De Amerikaanse president vindt dat de Europese beschaving aan het vergaan is en we zijn volgens hem zwak. We praten alleen maar, maar doen niks. Bijvoorbeeld in de oorlog in Oekraïne. Dat die oorlog maar niet eindigt legt Ollongren vooral neer op het bordje van Trump. ‘Hij moet meer druk op Poetin leggen en meer tegen Rusland doen dan hij nu doet.’ Europa moet tegelijkertijd nu echt vaart gaan maken met het inzetten van de bevroren Russische tegoeden, vindt Ollongren. ‘Het is goed te onderbouwen om bevroren tegoeden in te zetten voor Oekraïne. Het is een voorschot op herstelbetalingen.’ Europa-verslaggever Geert Jan Hahn praat ook mee met Ollongren.

Luister ook | Van Weel: 'In the end geloof ik dat Trump bereid is om druk te zetten op Poetin’

Voorzichtige kritiek op Trump

Die nationale veiligheidsstrategie is geen groot discussiepunt in Amerika. Maar Koen Petersen, Amerikanist en VVD-Eerste Kamerlid, sprak deze week op de NAVO-assemblee in Washington met enkele Congresleden van beide partijen. Daarin gaven Republikeinen ook wel aan dat er nog één en ander gesleuteld zal worden aan de plannen. Amerika-correspondent Jan Postma ziet dat ook nu het defensiebudget voor 2026 is goedgekeurd door het huis. Ondertussen komen er steeds meer barstjes in de MAGA-beweging.

Luister ook | Amerika Podcast

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Donald Trump begon al in zijn eerste termijn met extra heffingen op Chinese goederen om de import-tsunami in te dammen, en is daar nu, in zijn tweede termijn, voor een derde in geslaagd. Al is dat een misleidende berekening, want van de met indrukwekkende omvang gegroeide export naar Aziatische landen, komt een belangrijk deel uiteindelijk ook in de Verenigde Staten terecht.

Valse concurrentie

De import van Chinese goederen in Europa steeg. Nederland exporteerde in het eerste halfjaar 15 procent minder naar China, terwijl de import met 6 procent steeg. Hoewel alle westerse landen tot doel hebben die trend te keren. De redenen: we zijn te afhankelijk, in zo ongeveer elke machine, auto of stuk elektronica zitten Chinese onderdelen of zeldzame aardmetalen. En het is valse concurrentie, want in Chinese bedrijven heeft de staat een stevig aandeel, dus van een vrije markt is geen sprake.

De regering-Trump is al een tijd bezig met het kopen van belangen in bedrijven die onmisbaar zijn voor de nationale veiligheid. Als de Chinese bedrijven in onze ogen valsspelen met medebezit van de staat, doet Amerika precies hetzelfde. En of de ene staat nou communistisch is en de andere kapitalistisch, het is de pot die de ketel verwijt dat hij zwart ziet. Geldt ook voor de waarde van de munt: China houdt de yuan kunstmatig laag, de dollar staat ook laag, al dan niet door monetair ingrijpen. Een lage munt bevordert export.

Amerika verliest

Intussen kijken we misschien naar het verkeerde scherm. Het is inmiddels wel duidelijk dat geen enkele Chinastrategie werkt – die van Amerika, noch van Europa. Op het andere scherm gaat het over de militaire krachtverhouding. Volgens een studie van het Pentagon, in handen van de opinieredactie van de New York Times, blijkt uit oefeningen en simulatiegevechten dat China op elke aanval een antwoord heeft, en dat Amerika verliest.

Onthullend, en evenzeer bedreigend voor Europa. Des te krankzinniger is het dat Trump in de recente veiligheidsanalyse ons continent neerzet als geschikt voor de sloop en de vuilnisbelt, in plaats van de samenwerking te zoeken die juist nu meer dan nodig is.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als argumenten noemt het Witte Huis 'de Europese democratie en onze beschaving die ten onder gaan door censuur, een dalend geboortecijfer en migratie. Voor BNR de gelegenheid om de geopolitieke kopstukken van de zender weer bij elkaar te roepen in een tweedelige Alliantie.

De geopolitieke kopstukken van BNR:

• Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg, van BNR De Wereld en de Amerika Podcast.
• Europa-correspondent Stefan de Vries, van Make Europe Great Again.
• Hoogleraar Internationale betrekkingen Rob de Wijk, van Boekestijn & De Wijk.

Presentatie: Liesbeth Staats.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als argumenten noemt het Witte Huis 'de Europese democratie en onze beschaving die ten onder gaan door censuur, een dalend geboortecijfer en migratie. Voor BNR de gelegenheid om de geopolitieke kopstukken van de zender weer bij elkaar te roepen in een tweedelige Alliantie.

De geopolitieke kopstukken van BNR:

• Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg, van BNR De Wereld en de Amerika Podcast.
• Europa-correspondent Stefan de Vries, van Make Europe Great Again.
• Hoogleraar Internationale betrekkingen Rob de Wijk, van Boekestijn & De Wijk.

Presentatie: Liesbeth Staats.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | ‘Trump verliezen is Oekraïne verliezen’

'Uiteindelijk moet dit conflict aan tafel worden opgelost', zegt van Weel. Die zichzelf een 'positieve realist' noemt. Toch ziet het er naar uit dat Poetin standvastig blijft en geen water bij de wijn wil doen. Al betwijfelt Van Weel dat. ‘Het feit dat er een 28-puntenplan lag laat zien dat Rusland wel degelijk een beweging heeft gemaakt. En ook dat het gesprek in Moskou met Witkoff en Kushner 5 uur duurde.’ Ook zet Van Weel vraagtekens bij het handelen van Poetin. ‘Poetin is standvastig, maar hij bereikt er vrij weinig mee. In sommige maanden verliest hij soms wel twintigduizend militairen. Wij zorgen dat Oekraïne overeind blijft staan.’

Toch is het wel Trump die de sleutel in handen heeft denkt Van Weel. Daarmee sluit hij zich aan bij de woorden van Mark Rutte. ‘Los van een totale overwinning van Oekraïne is het enige wat we kunnen doen tot een gelijk met Poetin komen. Trump heeft de sleutel in handen.'

Lees ook | Europa weet nog steeds niet wat er allemaal in Rusland besproken is

ABC-eilanden in het nauw door spanningen Amerika en Venezuela

Trump dreigt Venezuela aan te vallen en daardoor neemt de onrust op Aruba, Curaçao en Bonaire toe. Alleen al op Curaçao verblijven al zeventienduizend Venezolaanse vluchtelingen en een eventuele oorlog kan de economie er in gevaar brengen. De Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth ligt onder vuur vanwege de beschietingen op vermeende drugsbootjes. ‘De manier van optreden van Amerika is niet de onze’, zegt Eric van der Burg, VVD-buitenlandwoordvoerder in de Tweede Kamer.

Lees ook | Amerikaanse congresleden proberen aanval op Venezuela te voorkomen

Verdere censuur in het Witte Huis | Postma in Amerika

De problemen voor minister Pete Hegseth stapelen zich verder op. Pentagon-verslaggevers van de serieuze media konden hem daar geen vragen meer over stellen. In hun plaats zitten er nu andere media: propagandisten. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

Luister ook | Amerika Podcast

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het hangt ervan af welk land. De Grote Roerganger, zoon en kleinzoon van immigranten, komt er allemaal mee weg. Zijn land was eerst een kolonie, greep de macht, koloniseerde toen zelf de oorspronkelijke bevolking en pleegde daarbij waarschijnlijk genocide.

De Grote Roerganger blokkeert, als wraak op een misdaad door een genaturaliseerde immigrant, de toegang voor alle asielzoekers. Zoals zijn land eerder in Azië deed, valt hij soevereine landen binnen zonder solide casus belli en bombardeert hun schepen aan de hand van de veronderstelling, maar niet het bewijs van misdrijven. Van de 55 landen die de doodstraf kennen, staat hij qua aantallen op de vijfde plaats. Het zijn allemaal schendingen van de mensenrechten. 

Het weggeven van een groot deel van een van onze buurlanden aan een vijand die het wellicht ook op ons of onze bondgenoten heeft gemunt, zien wij met bloedend hart gebeuren. Een enkeling van ons leeft met de illusie dat wij dat, samen met onze bondgenoten, kunnen voorkomen. We hebben een politieke en een militaire alliantie, waarvan onze bewindslieden almaar bijeenkomen met sussende teksten die ze zelf niet geloven. 

Hoe ga je om met zo’n land? Met sancties? Met een wapenboycot? Met isoleren? Met een haatcampagne tegen hun burgers in binnen- en buitenland? Met het weren van hun kunstenaars in concertzalen, filmtheaters en musea? Of blijven wij hopen dat onze leiders, in al hun wijsheid, de Grote Roerganger, alias Big Daddy, in het gareel kunnen houden?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Van Weel: 'Niet het juiste moment voor nieuwe sancties tegen Israël, maar richten op vredesplan'

De Hoop Scheffer denkt niet dat er daadwerkelijk een deal gaat komen op de korte termijn. Dat heeft met name te maken met de Amerikanen. 'Steve Witkoff is geen professionele diplomaat. Hij is een amateur, net als Jared Kushner. Dat geslepene van een diplomaat hebben zij niet.'

Europa-verslaggever Geert Jan Hahn ziet hoe de Oekraïners naar de huidige situatie kijken. Zij vragen zich vooral af waarom zij zo nodig met concessies moeten komen en de Russen niet. De Hoop Scheffer noemt dit ook een 'gotspe'.

Lees ook | CDA ‘heel erg verbaasd’ over gebrekkige urgentie kabinet voor steun Oekraïne

'Poetin wordt het te makkelijk gemaakt om de oorlog voort te zetten'

Dat er geen deal gaat komen komt volgens Robert Serry, oud-diplomaat en oud-ambassadeur in Oekraïne, omdat het Westen volgens hem niet meer bestaat. Dat schreef Serry deze week in een opiniestuk in NRC. Hij legt uit dat het met name komt omdat de eensgezindheid ook in Europa ontbreekt en we niet hard genoeg tegen Rusland in willen gaan. 'Poetin wordt het te makkelijk gemaakt om de oorlog voort te zetten.' Serry vreest zelfs dat dit ten kostte kan gaan van de NAVO en de Europese Unie.

Luister ook | Amerika Podcast

Waar is oorlogsminister Hegseth? | Postma in Amerika

Waar we over Oekraïne vooral Trump en zijn minister van Buitenlandse Zaken Rubio horen, is het stil rond de minister van oorlog Pete Hegseth. Amerika-correspondent Jan Postma legt uit waar Hegseth zich op dit moment mee bezig houdt.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ja, er zaten honderden waarnemers, NGOs en activisten bij, vrijwel allemaal met een eensluidende boodschap: de machtigste landen lappen klimaat en milieu aan hun zolen, en de armste landen kunnen niets zonder hulp. Maar die hulp moet dan weer komen van de rijkste landen, en die zijn juist nu hun pincode vergeten. 

Is dit een karikatuur? Nee, hoor. The Guardian vatte het mooi samen: 25 jaar geleden sprak Amerika over ‘de as van het kwaad’, nu is het land zelf onderdeel van ‘de as van obstructie’. Amerika voorop. President Trump, die niet meedeed en ook geen delegatie stuurde, noemt de klimaatcrisis ‘nep’ en ‘oplichterij’.

De andere leden van de as van obstructie zijn Saoedi-Arabië en Rusland – kortom de drie grootste olie- en gasproducenten ter wereld. Landen die geloven in Trumps mantra, ‘drill, baby, drill’, en geen kwaad woord over fossiele brandstof willen horen. En de landen die er, met de steun van bijna 30 andere landen, met succes op toezagen dat de woorden ‘fossiele brandstof’ niet in een slotverklaring  zouden komen. Om niet helemaal toe te geven aan de anti’s, tekende Wopke Hoekstra het slotdocument knarsetandend. 

Denk ook eens aan de kolossale ecologische voetafdruk van 56.000 mensen op een conferentie, waarvan de overgrote meerderheid per vliegtuig is gekomen. En waarom? De Franse president Macron liet zich ontvallen dat deze massale COP-vergaderingen zelden iets opleveren. Behalve misschien de 21ste editie in 2015, die eindigde met het Verdrag van Parijs. Maar als één ding duidelijk is, dan is het dat de toen voorspelde opwarming van de aarde met 1,5 procent een illusie  was, waarschijnlijk wordt het 2,3 of 2,5 graden. Wat de COP-gangers zouden kunnen doen is nu alvast in hun roeiboot of op de fiets naar het Turkse Antalya stappen.

Dan zijn ze net op tijd voor COP31, over een jaar. Of komen er weer 56.000 deelnemers, per vliegtuig, om de reprise mee te maken van de heiligverklaring van fossiele brandstof?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lees ook | Rusland, VS en Oekraïne voeren geheime vredesonderhandelingen in Abu Dhabi

Het onderwerp ter discussie is natuurlijk het plan van Trump voor een einde aan de oorlog in Oekraïne. Dat plan bevatte eerst 28 punten, nu is het teruggebracht naar een 19-puntenplan. 
Ondertussen woedt de oorlog verder: Oekraïne en Rusland hebben elkaar bestookt met verschillende lucht- en droneaanvallen. Aan beide kanten vielen doden en gewonden.

Luister ook | BNR De Wereld

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'De geschiedenis herhaalt zich in Soedan'

Van Weel: ‘Wij zijn bezig om de bladzijde om te slaan. We hebben goede contacten nodig aan beide zijden. Nederland staat open voor een bijdrage aan de stabilisatiemacht die in Gaza de vrede moet gaan handhaven, Maar dat zal niet met militairen zijn. Dat zegt demissionair minister van Buitenlandse Zaken David van Weel in gesprek met Bernard Hammelburg in BNR De Wereld. ‘Als we daar verzoeken toe krijgen en we kunnen daar een bijdrage aan leveren dan zeggen we daar niet direct nee tegen. Ook wij zijn enorm gebrand om dit te laten slagen.’

Er kan nu ook worden gewerkt aan een nieuw technocratisch bestuur voor Gaza. Daarboven moet een 'Board of Peace' komen met president Trump aan het roer. Als het aan Van Weel ligt moet Europa daar ook bij zitten. ‘De board of peace doet echt de hoofdlijnen. We moeten nog even bezien wie daar precies in komen, ik hoop dat daarin voor de EU ook een rol is weggelegd. Wij zullen als EU ook een rol gaan spelen in de wederopbouw.’

Wie er in dat nieuwe bestuur van Gaza sowieso geen rol mag hebben is Hamas. En volgens Van Weel is Hamas daar zelf ook mee akkoord gegaan. ‘Alle Arabische landen vertellen mij dat Hamas heeft ingestemd met het gegeven dat er geen rol meer voor ze is weggelegd, ook politiek niet.’

Luister ook | VS en Rusland werken aan vredesplan, komt neer op Oekraïense capitulatie

Europa niet onder de indruk van Trumps plan voor Oekraïne

Het 28 puntenplan van Amerika en Rusland houdt de internationale gemoederen nogal bezig. En terwijl Oekraïne weer hard wordt aangevallen door Rusland, zowel aan het front als door de lucht, ontvangt Volodymyr Zelensky in Kyiv een delegatie van het Pentagon. Europa is in ieder geval niet onder de indruk van het plan, ziet Europa-verslaggever Geert Jan Hahn.

Lees ook | Moddergegooi overheerst terwijl COP30 eindfase ingaat

De klimaattop: ‘Het feestje waar niemand zin in heeft’

Op de klimaattop in Brazilië lukt het niet om tot een deal te komen. Sterker nog: landen gooien met modder naar elkaar. Volgens Bart van den Hurk, lid van het VN-Klimaatpanel IPCC en onderzoeksdirecteur van Deltares, is het begrijpelijk dat het lastig is om pijnlijke keuzes te maken. Maar er is ook veel onwil ziet hij. 'We zitten te kijken naar onwil van een heleboel landen die het gewoon niet makkelijk vinden om dit thuis te verkopen.' Ook waarschuwt hij dat Europa zijn technologische voorsprong weggooit als we de klimaatdoelen verder versoepelen.

Luister ook | Amerika Podcast

Gefrustreerde Trump | Postma in Amerika

Trump is flink gefrustreerd over het hele Epstein-verhaal. In de Oval Office ging hij wel heel ver tegen een journalist van ABC News, in het bijzijn van de Saoedische kroonprins Bin Salman. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

MBS, zoals de kroonprins wordt genoemd, was op voorhand al de grote winnaar van het bezoek aan Trump. Hij krijgt F-35 jachtvliegtuigen, mega-investeringen van de Amerikaanse tech-industrie in AI-krachtcentrales, en vooral het respect dat hij kwijt was sinds de moord op de Saoedische journalist Jamal Khashoggi in 2018 in Istanbul. Hoewel CIA-onderzoek destijds uitwees dat MBS de moord zelf had gelast, wist Trump nu plotseling zeker dat ‘Mohammed daar niets van wist’ . Hij ging tekeer tegen journalisten die er vragen over stelden. Een vraag van ABC-verslaggever Mary Bruce noemde hij ‘afschuwelijk, onbeschoft en verschrikkelijk’. ‘ABC zou zijn uitzendvergunning moeten verliezen, jullie nieuws is zo fake en zo fout’. 

Het was een mooi doorkijkje in hoe Realpolitik werkt. En Trump is zeker niet de enige die deze strategie toepast. Jimmy Carter verkocht  in 1976 aan de Pakistaanse dictator en moordenaar Zia Ul-Haq A-7 bommenwerpers. In 2011, tijdens de Arabische Lente werden we er plotseling aan herinnerd dat Nederland duizend pantservoertuigen van het type YPR-765 aan het Egyptische leger had verkocht, want die werden ingezet tegen protesterende burgers. 

In 2016 sloot de EU de Turkije-deal over de opvang van migranten. Vlak daarna overleefde president Erdogan ternauwernood een staatsgreep, en sloeg meedogenloos terug, tegen de oppositie, studenten, rechters, leraren, journalisten en al dan niet terecht van sympathie voor de in ballingschap levende geestelijke Fethulla Gülen verdachte burgers. Konden wij met zo’n man wel die Turkije-deal voorzetten? Ja, hoor, want anders gooiden de populisten de Europese regeringen voor de bus. 

Nog geen vier jaar geleden werd in Qatar het WK voetbal gespeeld. In de aanloop kwamen er onthullingen over de slavenarbeid door arbeidsmigranten bij de bouw van de stadions, en 6500 van hen die door hitte en uitputting het leven verloren. Voor de VS een lastig probleem, want Qatar huist ook de grootste Amerikaanse militaire basis, inclusief de regionale bevelhebber. Nederland zat te dubben: koning wél of níet naar het WK. Het is allemaal vergeten nu Qatar – hoewel hoofdsponsor van Hamas – zo’n creatieve rol speelt in het oplossen van de Midden-Oostencrisis. Vergeten en vergeven. Net als de moord op Khashoggi. Of, zoals Trump het noemde: ‘ach ja, dingen gebeuren’.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Oekraïne gaat wapens exporteren: 'Het slagveld is hun testveld'

Dat de RSF zo succesvol is heeft vooral te maken met de steun die de rebellengroep krijgt van de Verenigde Arabische Emiraten. Tegelijkertijd hebben ook Rusland en China er grote belangen en wordt de druk op Amerika opgevoerd om eventueel in te grijpen.

Lees ook | Oekraïne wil op informele EU-top huiswerk laten zien,  onder andere op corruptiedossier

Europa zit in zijn maag met corruptieschandaal in Oekraïne

De Europese Commissie noemt het corruptieschandaal in Oekraïne zeer ongelukkig. Naar verluidt zou er met zo'n 100 miljoen dollar zijn gefraudeerd in de energiesector. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn legt uit wat dit schandaal betekent, maar dat het ook goed is dat zoiets naar buitenkomt, op weg naar het Oekraïense EU-lidmaatschap.

Luister ook | De toekomst van Europese spionage is nu - 11 november 2025

Von der Leyen wil machtspositie verstevigen met eigen inlichtingendienst

Ursula von der Leyen denkt eraan om een eigen inlichtingendienst op te tuigen om de geopolitieke uitdagingen het hoofd te kunnen bieden. Dat heeft haar woordvoerder bevestigd na berichtgeving van de Financial Times. Volgens VVD-Europarlementariër is dit een slecht idee. Volgens hem dubbelt het te veel met wat er al is qua Europese inlichtingen en verstevigt het enkel de machtspositie van Von der Leyen.

Lees ook | Langste shutdown VS ooit officieel ten einde

De shutdown is voorbij (voor nu) | Postma in Amerika

Na 43 dagen is de shutdown voorbij, maar een nieuwe deadline doemt alweer op. Hoe deze deal er is gekomen legt Amerika-correspondent Jan Postma uit, die ook zag dat Trump geen enkele vraag wilde beantwoorden over de beëindiging van die shutdown, want het ging maar over één man: Jeffrey Epstein.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een miljard dollar eiste hij, wegens beïnvloeding van de verkiezingen. De reportage werd een week vóór de presidentsverkiezingen uitgezonden, en dat Trump nu met zijn eis kwam is waarschijnlijk omdat een mogelijk strafbaar feit dreigt te verjaren. In het VK is hij al te laat, in de VS nog niet, dus luidt de klacht dat kijkers in Florida werden beïnvloed, hoewel BBC niet in de VS wordt uitgezonden. 

Of Trump schade kan claimen is dus de vraag, maar de BBC erkende haar fout en bood excuses aan, topbestuurders namen ontslag, maar de feiten bleven de feiten. Het machtigste instituut BBC viel door de mand als bevooroordeeld. Tussen de twee aan elkaar gemonteerde fragmenten zat in de toespraak 55 minuten. Het werd een anti-Trump show. 

In de journalistiek weten we dat objectiviteit  een onhaalbaar doel is, maar de Beeb werd altijd gezien als een instituut dat daar toch in uitblonk. Uit de stortvloed van reacties op dit bedrijfsongeval blijkt dat bij velen allang de overtuiging heerst dat vooroordelen en partijdigheid waren neergestreken op de redactionele burelen. Wat de gerechtvaardigde vraag oproept hoe het eigenlijk zit bij andere grote en invloedrijke media, De nieuwsorganisaties die Trump ‘fake media’ noemt. Bij ABC, CBS, Meta en YouTube heeft hij met vergelijkbare schadeclaims al 80 miljoen dollar binnengehaald. 

Je zou de conclusie kunnen trekken dat Trump een strafexpeditie voert tegen media die hem onwelgevallig zijn, hoewel dat – zo geformuleerd – precies een voorbeeld is van subjectieve journalistiek. Het omgekeerde – de conclusie dat media niet altijd wegkomen met de dekmantel van vrije meningsuiting – is ook subjectief. De feiten zijn de feiten, maar achtergrond en analyse zijn eigenlijk zelden objectief. Daar komt een probleem bij, en dat is de huidige polarisatie. Als ik, zoals in dit geval, Trump gelijk geef met zijn klacht, nemen veel luisteraars het me kwalijk dat ik iets positiefs over hem zeg, ongeacht de feiten. En omgekeerd: beweringen van Trump onjuist noemen, leidt tot de beschuldiging van Trump bashing. 

De crisis bij de BBC  houdt de journalistiek een spiegel voor. Misleiding – bewust of onbewust – dreigt voortdurend. Aan de andere kant: na het afvallen van de BBC als een van de laatste bastions van journalistieke integriteit, is er natuurlijk altijd nog BNR.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

'Oekraïne heeft tussen de 200 en 500 dronefabrieken,' zegt Wijninga. 'Die drones worden continu doorontwikkeld met de gevechtservaring aan het front. Het zijn daardoor misschien wel de beste ter wereld.' 

Lees ook | Oekraïne opent kantoren voor wapenexport in Berlijn en Kopenhagen

Op de NAVO-conferentie in Boekarest maakte de Oekraïense onderminister van Defensie bekend dat er inmiddels 15 miljoen FPV-drones zijn geproduceerd zonder Chinese onderdelen. Zelensky wil een deel daarvan gaan exporteren. Ook Nederland speelt een rol via de internationale dronecoalitie, waarin kennis en geld worden uitgewisseld met Oekraïense bedrijven.

Toch kleven er risico’s aan handel met een land in oorlog. Corruptie blijft een probleem, erkent Hahn: 'Daarom investeert Nederland direct in Oekraïense bedrijven, zonder tussenpersonen, en laten we auditors controleren of alles op orde is.' Wijninga wijst daarnaast op de afhankelijkheid van producenten in oorlogsgebied.

Luister ook | Oekraïense drone-industrie: innovatief maar corruptie ligt op de loer

Zijn de Amerikaanse importheffingen legaal?

Het Amerikaanse Hooggerechtshof boog zich deze week over de wettigheid van de importheffingen van Donald Trump. Trump beroept zich op een noodwet, de International Emergency Economic Powers Act, maar tijdens de hoorzitting bleek dat zelfs conservatieve rechters moeite hebben met zijn redenering.

'Het woord dat overal terugkwam was: sceptisch,' zegt Jan Postma, correspondent in Washington. 'Zelfs de door Trump benoemde rechters vroegen zich af of de president niet te ver gaat.'

Lees ook | Scepsis overheerst bij rechters Hooggerechtshof over importheffingen

Volgens Kenneth Manusama, Amerikadeskundige en expert op het gebied van Amerikaans staatsrecht, staat er meer op het spel dan alleen handelspolitiek: 'Als het hof Trump gelijk geeft, verliest het Congres feitelijk zijn macht over belastingen. Dat zou de trias politica in Amerika op zijn kop zetten.' De rechters worstelen met de vraag hoeveel ruimte een president mag nemen bij het heffen van importbelastingen onder het mom van een ‘noodtoestand’.

Een uitspraak wordt binnen enkele maanden verwacht. Een negatieve uitspraak zou niet alleen Trumps machtspositie, maar ook de wereldhandel opschudden. Postma: 'Als de heffingen onrechtmatig blijken, opent dat een beerput van terugbetalingen en juridische claims.'

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Xi ziet de overeenkomst met Trump niet als een verdrag maar hooguit als een nuttig gesprek. De kou is een beetje uit de lucht en dat heeft de schijn van wat Chinezen heel belangrijk vinden: harmonie. In werkelijkheid was de ontmoeting een nieuwe bouwsteen in de strategie waaraan China al 20 jaar werkt, dus die al begon onder Xi’s voorganger Hu Jintao. Die strategie komt erop neer dat China ernaar streeft een geheel op zichzelf staande economie te worden.

In een uitstekende analyse in de New York Times  wordt het beeld geschetst van een land dat de economische zelfstandigheid op alle fronten bevecht. Lang niet alle Chinese producten kunnen zich kwalitatief meten met westerse, maar dan moet de burger maar genoegen nemen met een tandje lager. En voor steeds meer producten geldt het omgekeerde: die doen kwalitatief inmiddels niet meer onder voor de westerse concurrentie, en zijn vaak zelfs beter. De auto-industrie is een lichtend voorbeeld. Het gevecht van westerse merken om hun positie op de Chinese markt te behouden is een verloren strijd.

Chinezen hebben geduld – ze zijn er tenslotte al twintig jaar mee bezig – maar het doel is de import tot een absoluut minimum te reduceren, terwijl hun producten of grondstoffen voor het Westen onmisbaar zijn. Zoals farmaceutische producten, accu’s, zonnepanelen, elektronica, aardmetalen. Er zijn twee producten waarvan de Chinezen zelf zeggen nog stevig achter te lopen: hoogwaardige halfgeleiders en vliegtuigonderdelen. Maar ook die kloof zijn ze van plan te overbruggen, en ze nemen er alle tijd voor.

Wat voor de Verenigde Staten geldt, geldt ook voor Europa. De moraal van het verhaal: wij, in Nederland, en in de Europese Unie zijn voortdurend aan het schaven en vijlen aan een Chinapolitiek, die is gebaseerd op het verminderen van de import, en dus de afhankelijkheid. Waar we niet bij stilstaan is wat er gebeurt als China wegvalt als exportbestemming. Hebben we daar een strategie voor? Die wil de nieuwe Tweede Kamer dan vast graag eens zien.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Oud-ambassadeur in Oekraïne Robert Serry maakt zich zorgen over de Europese steun. “Er woedt een strijd om de ziel van Europa tussen de eigen-volk-eerstbewegingen en pro-Europese stromingen,” zegt hij. Serry is net terug uit Kiev, waar hij met eigen ogen zag welke schade Rusland aanricht.

Europese steun aan Oekraïne onder druk

Volgens Volodymyr Zelensky is Oekraïne bereid de oorlog te stoppen langs de huidige frontlinie. Als Europa Oekraïne blijft steunen en een pad richting EU-lidmaatschap openhoudt, kan het land nog sterk uit de oorlog komen, zegt Serry. Op Donald Trump hoeft Oekraïne volgens hem echter niet altijd te rekenen. “Het is een Trump-casino,” aldus Serry.

Trump, Netanyahu en het fragiele bestand in het Midden-Oosten

In het Midden-Oosten heeft Trump een tijdelijk bestand weten af te dwingen. Maar volgens Serry zal Trump premier Benjamin Netanyahu “moeten babysitten” om tot een tweede fase te komen. De afgelopen week bleek opnieuw hoe fragiel het staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas is.

Lees ook | Israël hervat fragiel staakt-het-vuren: ‘Grote chaos blijft’

Europese blik op de Nederlandse verkiezingen

Hoe kijkt Europa naar de uitslag van de Nederlandse verkiezingen?
BNR-Europaverslaggever Geert Jan Hahn was aanwezig bij de uitslagenavond van GroenLinks-PvdA, waar Frans Timmermans afscheid nam als partijleider. Niet hij, maar Rob Jetten is nu de belangrijkste kandidaat om de volgende premier van Nederland te worden.

De Süddeutsche Zeitung schreef over Jetten: 'Als alles goed gaat krijgt Nederland een openlijke homoseksuele premier die tegen Poetin is, die progressieve waarden erop nahoudt en de Europese Unie een warm hart toedraagt. Nederland, wat wil je nog meer?'

Luister ook | De Europese hyperfocus op extreem-rechts bij de Nederlandse verkiezingen

Wapenstilstand in handelsoorlog tussen Amerika en China

Donald Trump en Xi Jinping hebben in Zuid-Korea gesproken over de handelsoorlog tussen de VS en China. De handelsrelaties bevonden zich op een dieptepunt, maar nu is er een wapenstilstand in de handelsoorlog bereikt.

De Verenigde Staten verlagen de algemene importheffing voor Chinese producten van 57 naar 47 procent. In ruil daarvoor gaat China weer zeldzame aardmetalen leveren aan de VS.

Volgens sinoloog Henk Schulte Nordholt zien Chinezen Trump vooral als een “blaffer, geen bijter”. Toch merkt hij op dat China sterker in zijn schoenen staat dan tijdens Trump I. “Ze zijn niet immuun voor druk, maar voelen zich veel zelfverzekerder dan tien jaar geleden.”

Lees ook |  VS en China dicht bij handelsdeal: ‘Rust keert terug, maar hoe duurzaam is die deal?’

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland is ook verslaafd aan clichés die, altijd in een wat andere variant, blijven terugkeren. Zoals ‘strategisch stemmen’ – wat dat ook moge betekenen. Ander voorbeeld: sinds de Tweede Wereldoorlog is er geen dag verstreken zonder woningnood. Met, net als nu, elke keer weer nieuwe schijnoplossingen. In de jaren 50 en 60 bedacht de regering ‘woningwetwoningen’, 55 vierkante meter oppervlakte, allemaal identiek, tot aan de voorgeschreven keukenkastjes toe. Armoe troef en het hielp geen zier. 

De eerste gastarbeiders , zoals ze toen nog heetten, werden in de jaren 50 en 60 door het bedrijfsleven uit Italië, Spanje, Marokko en Turkije gehaald, vaak via koppelbazen, de voorlopers van mensensmokkelaars. Sindsdien hebben we een migratieprobleem. Als een volgend kabinet woningnood en migratieproblemen kan oplossen, zou dat een historisch unicum zijn. 

Maar hebben we wel zo veel te mopperen? Kijk eens naar de wereld om ons heen. Frankrijk, waar president Macron aan zijn achtste premier zit, met altijd dezelfde problemen: het pensioen verhogen van 62 naar 65, en de 32-urige werkweek verhogen naar 36 uur. Op het moment dat een premier dat onderwerp zelfs maar nóemt, ligt onmiddellijk Air France plat, en binnen een dag de rest van het bedrijfsleven. Of het Verenigd Koninkrijk, dat de prijs betaalt voor die idiote Brexit en sinds Tony Blair geen premier meer heeft gehad die het zorgstelsel draaiende hield. Nu stevent het af op de onvermijdelijke ondergang. Volgens onderzoek van de Würzburg Universiteit zijn 9 van de 27 EU-lidstaten falende democratieën. Nederland staat op de zevende plaats op de ranglijst – OK, maar zeker niet de top. 

Dat is dus binnen de EU. Buiten de EU kijken we maar even niet, al kost het moeite de ogen te sluiten voor Erdogan en Trump, die systematisch bezig zijn de democratie uit te schakelen. Deze dag is een dag om een vakje rood te kleuren. Ga dat doen. Hoeft niet uit overtuiging – mág natuurlijk best – maar meer uit hoop. Eén ding staat vast: dat kabinet komt er.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lees ook | BNR tijdens de verkiezingen

Aan het debat doen mee:

- Derk Boswijk (CDA)

- Kati Piri (GroenLinks-Partij van de Arbeid)

- Eric van der Burg (VVD)

- Anne-Marijke Podt (D66)

Luister ook | 'Nederland komt niet zonder kleerscheuren uit Nexperia-rel met China'

BNR tijdens de verkiezingen

Volg het laatste nieuws over de verkiezingen via bnr.nl/verkiezingen en blijf op de hoogte van alles wat er speelt in de campagne t/m de uitslagenavond. Je vindt hier ook alle andere debatten die BNR organiseert.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Veruit het ingewikkeldst is het spel van Trump, dat alle kanten opvliegt. Na zijn ontmoeting met Poetin in Alaska kwam hij erachter dat die weliswaar heel vriendelijk en beleefd kan zijn, maar er niet over peinst zijn claim op de gehele Donbas, waarvan hij nu een deel bezet heeft, op te geven. Toen moedigde Trump Oekraïne aan om dan maar elke centimeter bezet gebied terug te winnen. Vorige week bood hij Tomahawk kruisraketten aan, die doelen tot ver in Rusland kunnen bereiken. Vervolgens had hij een telefoongesprek met Poetin, waarna hij alles terugnam en nu het tegendeel beweerde. In een volgens de FT knetterende ruzie met Zelensky eiste hij nu plotseling dat Oekraïne volledig op Poetins eisen in zou gaan. En die kruisraketten dan? Ja, dat was niet serieus bedoeld. Met zulke vrienden heb je geen vijanden nodig.

Trump kwam vervolgens met de aankondiging van een ontmoeting met Poetin in Budapest. De ministers van buitenlandse zaken zouden de details uitwerken. Toen kwam Rusland met de mededeling dat de ontmoeting op losse schroeven stond, en dat een oriënterend gesprek tussen de ministers van buitenlandse zaken, na telefonisch overleg, op de lange baan was geschoven. Of, zoals de Russen het formuleerden: ‘het is onmogelijk iets uit te stellen waarover geen overeenkomst is’. Gisteren erkende het Witte Huis, zonder op de achtergronden in te gaan, dat er geen plan was voor een ontmoeting tussen Trump en Poetin.

Nu spreken Amerika én Europa over de optie dat er een bestand komt met het huidige front als demarcatielijn  . Geen nieuw idee, maar wel opmerkelijk. Vanaf de Russische invasies in Oekraïne in 2014 en 2022 is het standpunt van Nederland en andere Europese landen altijd geweest dat alleen Oekraïne zelf over territoriale concessies kan beslissen. Wij stonden onvoorwaardelijk achter de Oekraïense territoriale strategie. Ook wij nemen alles terug en beweren nu het tegendeel. Wat in feite betekent dat Poetin ook nu weer wint. Zoals gezegd: met zulke vrienden heb je geen vijanden nodig.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Bestand in Gaza: 'Geweldig nieuws, maar nog ver verwijderd van echte oplossing'

'Één ding is wel duidelijk: er was nogal wat aan de hand met dat bedrijf', aldus Koenders. 'Met de directie, met het feit dat het langzaam, maar zeker in Chinese handen was gekomen en dat die Chinese directeur daar andere belangen had waardoor die langzaam maar zeker ook die chips allemaal liet maken in China', zegt Koenders. 'Dat de ondernemingskamer en de Nederlandse regering kritisch tegenover de gang van zaken bij Nexperia staan is begrijpelijk. Maar je zit wel in het hoogtepunt in de strijd tussen Poetin en Xi. Dat gaat om technologie en daar zijn dit soort bedrijven bij betrokken', aldus Koenders.

Hij ziet vooral problemen bij een eventuele deal tussen Amerika en China. Dan staat Europa er alleen voor vreest Koenders. 'Wij zijn maar klein en zij zijn groot. We hebben het ook gezien met ASML. Je hebt tijd nodig om goed buitenlands economisch beleid te voeren. Dan kan je je afvragen of dit voldoende afgedekt is. Mijn indruk is van niet.'

Lees ook | China haalt opnieuw uit naar Nederland om Nexperia, dreigt met ‘nodige maatregelen’

Europa-verslaggever Geert Jan Hahn legt uit hoe deze rel steeds meer een Europese rel wordt en dat men zich vooral in Duitsland ernstig zorgen maakt.

Hier hoort volgens Koenders loyale Europese samenwerking bij. Als voorzitter van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) adviseert hij de Tweede Kamer en het kabinet om in Europa te pleiten voor strengere samenwerkingsregels. Vooral om landen als Hongarije in de kruiwagen te houden, want dat is ook weer belangrijk voor de steun voor Oekraïne denkt Koen ders.

Luister ook | De Alliantie: Het Gaza-bestand

Het broze bestand in het Midden-Oosten

Als diplomaat heeft Bert Koenders in de jaren 90 korte tijd in Gaza gewoond. In deze uitzending gaat hij uitgebreid in op het leven van de Gazanen en hoe belangrijk het huidige bestand is. Koenders vindt het zorgelijk dat er nog weinig concreets is afgesproken, maar looft het werk van Trump wel. 'Dit is knap werk van Trump. Je zag ook dat hij apart van Israël allemaal onderhandelingen ging doen met omringende landen en groepen. Ik denk dat de doorbraak is geweest dat hij discussies had met Netanyahu over Qatar.' Die aanslag was echt een brug te ver.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De conferentie was in een paar uur voorbij en ging, behalve de ondertekening van het document door de presidenten Trump, al-Sisi van Egypte, Erdogan van Turkije en de Emir van Qatar, nergens over. In de tekst stonden geniale zinnen, zoals ‘wij verwelkomen de waarlijk historische steun en uitvoering door alle partijen van het Trump Vredesakkoord’. Achter het podium stond in grote letters de tekst ‘Vrede in het Midden-Oosten’. In zijn toespraak sloeg hij zich op zijn borst over de oorlogen die hij persoonlijk tot een einde heeft gebracht. ‘Gisteren had ik het over zeven, nu kan ik zeggen dat het er acht zijn’. 

Die kennelijk onbeheersbare ijdelheid  is jammer, want in zijn eigen 20-puntenplan staan volgende fases, en het zou helpen als hij zich daar wat drukker over maakt. Bijvoorbeeld de door de Arabische Liga ingebrachte eis aan Hamas om te ontwapenen. Dat gebeurt niet – integendeel. Hamas maakt nu, geüniformeerd en zwaar bewapend, als een zelfverklaarde politiemacht jacht op gangs die anti-Hamas zijn en op wat ze collaborateurs noemen, Gazanen die van spionage voor Israël worden verdacht en met tientallen tegelijk standrechtelijk worden geëxecuteerd. 

De bedoeling van het plan was dat er in Gaza op korte termijn een stabiliteitsmacht van 30.000 tot 40.000 soldaten zou komen, bij voorkeur afkomstig uit Arabische en islamitische landen. Hamas-strijders zouden bij dat vredesleger hun wapens kunnen inleveren. Het had voor de hand gelegen om op de ‘vredesconferentie’ in Egypte daarvoor de aanzet te geven, maar niets van dat al. Wat de daaropvolgende fase al helemaal een illusie maakt. Daar ging het om het inrichten van een bestuursorgaan dat voor Gaza en de Westelijke Jordaanoever, maar ook voor Israël, aanvaardbaar zou zijn. 

De grootste vijand in het Midden-Oostenconflict is wantrouwen. Zonder waarlijk opbouwende hulp – materieel, politiek en met steun van de omliggende landen – blijft dat wantrouwen zo overweldigend dat we in het gunstigste geval de handen moeten dichtknijpen bij een duurzame wapenstilstand. Ongeveer zoals het was op 6 oktober 2023, de dag vóór de oorlog.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De geopolitieke kopstukken van BNR

• Bernard Hammelburg, buitenlandcommentator en presentator van BNR De Wereld
• Arend Jan Boekestijn, historicus en maker van Boekestijn & De Wijk
• Tara Kenkhuis, correspondent in het Midden-Oosten

Speciale gast

• Jaap de Hoop Scheffer, voormalig secretaris-generaal van de NAVO en oud-minister van Buitenlandse Zaken

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Meest logische oplossing is het bombarderen van Russische dronefabrieken'

Daarmee doelt Knapen op de tweestatenoplossing. Die staat in punt negentien van Trumps plan. 'Dat is helemaal aan het eind. En bij het Midden-Oosten kijken we toch vaak van: we zien wel.' Eerst gaat het er volgens hem om dat de oorlog stopt. Dat lijkt nu te zijn gelukt.

Volgens Knapen heeft Trump een prestatie geleverd door deze deal voor elkaar te krijgen, maar dat wil niet zeggen dat de Europese aanpak van sancties en dreigementen niet heeft gewerkt. 'Het is zinvol om uiting te geven aan ontevredenheid of een schending van iets waar wij voor staan. Sancties horen ook bij het uiten van de publieke opinie.'

Lees ook | Experts waarschuwen na ‘historische deal’ Hamas en Israël: ‘Zo ver is het nog lang niet’

Oekraïners willen doorvechten

In grote delen van Oekraïne is de oorlog ver weg, maar toch zetten heel veel mensen zich in voor de soldaten aan het front, vaak meer dan duizend kilometer verderop. Dat zag Europa-verslaggever Geert Jan Hahn op reis door West-Oekraïne. 'Oekraïners weten dat de Russen altijd weer terugkomen. Dus moeten ze doorvechten.' Hahn beschrijft de voorbeelden van individuen die wapens en munitie maken voor het leger, of juist houdbare soep maken die door drones in de loopgraven worden gedropt.

Luister ook | Amerika Podcast

Felle campagne vóór uitzettingen | Postma in Amerika

In heel Amerika zijn er ICE-acties. Immigranten worden daar opgezocht en opgepakt. De Trump-regering is daar maar wat trots op. Sterker nog: er worden zelfs spotjes uitgezonden op Instagram en tv waar onder meer ICE-agenten worden gerekruteerd. Dat ziet Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het was elf dagen na de inval van Hamas in Israël, en Israël was meteen begonnen met een gigantisch Gaza-offensief, om de gijzelaars te bevrijden en Hamas te verslaan. Zelfs nu, tijdens onderhandelingen in Cairo over Donald Trumps vredesplan, zijn die doelstellingen nog niet bereikt. Had Israël dan niets moeten doen? Nee, maar dan op eenzelfde manier waarop het Hezbollah en Iran versloeg, met militaire tovertrucs als exploderende portofoons en uitschakeling van de offensieve middelen van Hezbollah en Iran. Een offensief in Gaza, met mega-bombardementen, zonder strategisch plan en zonder exit-strategie, was militair en politiek suïcidaal.

In die eerste dagen na de inval van Hamas was het Israëlische verwijt aan het Westen: jullie begrijpen het niet. Terwijl wij het best begrepen. Sinds de Holocaust was er nooit zo’n grote en beestachtige slachtpartij onder Joden geweest. En we begrepen de ironie: veel slachtoffers van de slachtpartij waren linkse anti-Bibi Israëliërs, vaak vredesactivisten die aan de pro-tweestaten-kant stonden. Mensen die misschien wel hadden mee-gedemonstreerd met de rode lijn-beweging.

Of misschien hadden we het inderdaad niet begrepen. Anders was niet al meteen het antisemitische riool opengetrokken waarin elke Jood als medeverantwoordelijk wordt gezien voor het oorlogsdrama. Een holocaust – toe maar, een vergelijking met de enige industriële massamoord uit de geschiedenis. Want een Jood is ongetwijfeld zionist, en dus een potentiële massamoordenaar. Zionisme, dat stromingen kent van uiterst links tot rechts, is niets meer dan een traditioneel verlangen naar een eigen staat. Maar in het nieuwe jargon betekent het zoiets als een SS’er. 

Dit vergoelijkt allerminst het drama in Gaza, waar weldenkende mensen van huiveren, inclusief meer dan 70 procent van de Israëliërs. Elk pleidooi om die gruwelijke strijd te beëindigen is terecht, evenals het verlangen om de gijzelaars te zien terugkeren. Maar voor waar die tsunami van antisemitisme vandaan komt moeten we niet bij Bibi of Israël zijn, maar bij onze eigen samenleving, waar dit giftige, latente racisme heeft gewacht op een aanleiding om uit de coulissen te stappen. Krijg die geest maar eens terug in de fles.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Van Weel: ‘Erkenning Palestina zien we als een kaart die we kunnen inzetten’

Volgens Cobelens is het logischer om de plekken te raken waar de Russische drones vandaan komen. 'De meest logische oplossing is het uitschakelen van fabrieken en steunpunten waar die drones gemaakt worden. Je moet het probleem bij de wortel aanpakken.' Ook vindt Cobelens dat we in Nederland en Europa eerst onze eigen doelen moeten zien te verdedigen. Denk aan grote steden en belangrijke economische regio's zoals Brainport Eindhoven.

Europa-verslaggever Geert Jan Hahn beschrijft de positie van de Europese landen en de verschuivingen die zichtbaar zijn.

Lees ook | Qatar en VS bellen over vredesplan Gaza, druk op Hamas neemt toe

Wachten op Hamas

Het is nog wachten op het antwoord van Hamas op het vredesplan van Donald Trump. Maar Netanyahu krabbelt ook al een beetje terug nu hij ontkent dat er een Palestijnse staat zal komen. Dat is namelijk wel wat één van de punten in het vredesplan van Trump zegt. Te gast is Jan van Benthem, buitenlandcommentator van het Nederlands Dagblad.

Luister ook | Amerika Podcast

Mariachi-shutdown | Postma in Amerika

Het Witte Huis gaat vol in de aanval over de shutdown. Er worden AI-filmpjes gemaakt met mariachi-muziek waarin Democraten belachelijk worden gemaakt. Die noemen dat racistisch, vicepresident Vance kan er juist weer om lachen. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Artikel 19 van Trumps 20-puntenplan  opent de weg voor ‘een geloofwaardige route naar Palestijnse zelfbeschikking en een staat’, en daarvoor heeft Netanyahu getekend. Thuis herhaalde hij zijn stokpaardje: die staat komt er niet. Het was ongetwijfeld de reden om na de aankondiging van het akkoord met Trump op het Witte Huis, geen vragen van journalisten te willen beantwoorden. 

Hamas staat voor het probleem dat de eis om de wapens in te leveren niet uit de koker van Trump komt, maar uit de Arabische en islamitische wereld . Ontwapenen plus de optie om te kiezen voor gratie is niet bepaald wat Hamas voor ogen stond. Je zou zeggen: dat is buigen of barsten, maar Hamas kan ook kiezen voor de bloedige optie van doorvechten. Los daarvan: de uitvoering van het vredesplan wordt, zoals Thomas Friedman van de New York Times het uitdrukt, ‘het oplossen van een diplomatieke Rubik’s Cube per dag. 

Wat het Trump-plan, met alle mitsen en maren, onderscheidt van de pogingen van de rest van vooral de westerse wereld is dat het is gebaseerd op een mogelijk akkoord, en niet op het middel van straf. Geen dreigementen met sancties, handelsbarrières, boycots en internationale rechtszaken. Wel voornemens over wederopbouw, geen felle discussies over erkenning van Palestina, of over genocide door Hamas en Israël. Dat is opmerkelijk omdat daar in de over het algemeen positieve reacties, vooral uit de westerse wereld, ook niet aan wordt gerefereerd. 

Het Nederlandse kabinet viel over maatregelen tegen Israël, het demissionaire kabinet viel daar ook over – een unicum in de geschiedenis van de parlementaire democratie. Als het plan-Trump blijkt te werken, is al die woede en emotie – en die dubbele kabinetsval – dan voor niets geweest? Het worden spannende dagen!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lees ook | Van Weel: ‘Erkenning staat Palestina zien we als een kaart die we kunnen inzetten’

Van Weel ontkent dat Nederland 'problemen' heeft met de erkenning van de staat Palestina, maar noemt het 'een timing-vraag'. 'Vroeger zeiden we als Nederland: we doen dat helemaal aan het einde van het proces, als we alles weten, waar de grenzen liggen, hoe het bestuur eruitziet, hoe de economie in elkaar zit. Daar zijn we van afgestapt. Vooralsnog geen erkenning, net zomin als een volledige handelsboycot, aldus Van Weel. 'Israël is een hele belangrijke handelspartner voor ons geweest en de EU is ook heel belangrijk voor Israël. Daarom vinden wij het ook een goed signaal als het handelsdeel van het associatieakkoord nu zou worden opgeschort om een duidelijk signaal te geven waar het pijn doet dat we dit niet accepteren. Maar voordat je tot een volledige handelsboycot overgaat, dat zijn nog een aantal stappen op het ganzenbord', aldus Van Weel.

Luister ook | 'Persoonscultus zoals bij Trump hebben we niet eerder gezien'

Geen ‘Italiaanse toestanden’ meer door Giorgia Meloni

Het gaat goed met Italië. Zo goed zelfs dat de kredietwaardigheid van het land is verhoogd door beoordelaars S&P en Fitch. Maar niet alleen dat, ook politiek gezien is het er voor het eerst in tijden rustig en zijn de ‘Italiaanse toestanden’ voorbij. Dat is te danken aan premier Giorgia Meloni die het nu al drie jaar volhoudt. Volgens Italië-kenner Donatello Piras is Meloni één van de slimste politici in Europa. . Al moeten er volgens hem nog wel hervormingen worden doorgevoerd die ook pijn gaan doen in het land.

Lees ook | Fitch verhoogt kredietwaardigheid Italië: ‘Goed nieuws, ook voor Nederland’ 

Zelensky de Trump-fluisteraar?

President Zelensky van Oekraïne lijkt er steeds behendiger in te worden: omgaan met Trump. Dat zag ook Europa-verslaggever Geert Jan Hahn, die door Oekraïne reist. In dat land zijn op dit moment wat meer mensen dan normaal en Geert Jan legt uit waarom.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op die datum gaf hij minister Elliot Richardson van justitie opdracht speciaal Watergate-aanklager Archibald Cox te ontslaan. In plaats daarvan nam Richardson onmiddellijk zelf ontslag. Nixon week uit naar onderminister William Ruckelshaus, die ook meteen aftrad. Nixon zei dat hij hen had ontslagen – een pure leugen. Nixons overwegingen waren een mix: wraak op de vijanden die het lef hadden een onderzoek in te stellen, en de stellige ontkenning dat hij ook maar iets kwaads op zijn geweten had. Daar doet Trumps jacht op wat hij beschouwt als kwelgeesten sterk aan denken. 

Hij heeft minister van justitie Pam Bondi toegebeten om vaart te zetten achter de vervolging van zijn vijanden. Dat is op zichzelf al een novum: de president bemoeit zich rechtstreeks met het opsporingsbeleid van het ministerie van justitie, waarmee hij de scheiding der machten aan zijn laars lapt. Hij eist vervolging van de oud-directeur van de FBI, James Comey en minister van justitie Letitia James van New York vanwege hun rol in de afzettingsprocedures tegen Trump. De openbare ministeries in Virginia en New York stelden onderzoeken in tegen Comey en James, maar vonden geen enkel strafbaar feit.Dat is voor Trump onaanvaardbaar. ‘Ze hebben twee keert een impeachment tegen me ingesteld en me vijf keer aangeklaagd, OM NIETS. ER MOET NU RECHT WORDEN GEDAAN!!! schreef hij aan Bondi, in zijn bekende kapitalen en met uitroeptekens. Dat kwam een dag nadat – en daar komt de parallel met Nixon – Trump van een hoofdaanklager, Erik Siebert, eiste dat hij rechtszaken zou beginnen tegen Comey en James. Siebert nam onmiddellijk ontslag. Trump loog dat hij Siebert heeft ontslagen. 

Trums wraak zicht zich ook op de media. Hij was euforisch over het ontslag van talkshow-presentator Jimmy Kimmel  door ABC vanwege zijn commentaar op de moord op Charley Kirk, en zal nog bozer zijn dat die zijn baan terugkrijgt. Stephen Colbert, ontslagen door CBS, mag niet terug. Beide omroepen hebben schikkingen met Trump getroffen. Zijn strategie is om alle media die kritisch over hem berichten juridisch te vervolgen. Bondi probeert een onderscheid te maken tussen de grondwettelijk gewaarborgde vrijheid van meningsuiting en een persoonlijke aanval op de president, wat daarbuiten zou vallen. Ook dat is een novum in de Amerikaanse geschiedenis: dreigende censuur. Wees niet verbaasd als er dezer dagen een MAGA-krant wordt opgezet die De Waarheid heet. In het Russisch vertaald: Pravda.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'NAVO heeft nooit uitgesproken wat het einddoel met Oekraïne is'

Toch maakt Petersen zich geen zorgen over de staat van de Amerikaanse democratie. Wel opvallend: talkshowhost Jimmy Kimmel is zijn show bij ABC kwijt na een grap over Charlie Kirk. Volgens Petersen speelt de Amerikaanse mededingingsautoriteit hierin een stille, maar dwingende rol.

Lees ook | Stakingen en protesten Frankrijk begonnen

Crisis in Frankrijk: 'Geen volwaardig EU-lid meer'

In Frankrijk stapelen de problemen zich op. Politieke chaos en economische malaise zorgen ervoor dat het land steeds verder afdrijft van de Europese Unie. Oud-Frankrijkcorrespondent Stefan de Vries is kritisch. Volgens hem functioneert Frankrijk op dit moment niet meer als een volwaardig lid van de Europese Unie. Er is dringend behoefte aan hervormingen – maar of die er komen, is nog maar de vraag.

Luister ook | Vier scenario's voor de Europese veiligheid

Ook Roemenië heeft last van Russische drones

Naast Polen heeft ook Roemenië te maken met Russische drones. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn ziet vanaf de Roemeense grens met Oekraïne hoe de dreiging toeneemt, maar dat Roemenië vooralsnog terughoudend reageert. 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een greep uit de 47 lidstaten  : Burkina Faso, de Democratische republiek Congo, Eritrea, Libië, Rwanda, Somalië, Soedan, Afghanistan, Azerbeidzjan, China, Koeweit, Qatar, Saoedi-Arabië, El Salvador, Cuba en Venezuela. Landen met een gruwelijke staat van dienst op het gebied van mensenrechten, maar wel andere landen de maat nemen. Ze hebben net onderzoek laten doen waaruit blijkt dat Israël genocide pleegt . Populair onderwerp, dus de media pakken er stevig mee uit. Maar als juist deze Raad het beweert is het even geloofwaardig als wanneer het onderzoek het tegendeel had uitgewezen. 

Aan de vooravond van de 80ste Algemene Vergadering van de Verenigde Naties kan het geen kwaad om nog eens te beseffen dat de VN een organisatie is zonder ziel. Het is de optelsom van alle 193 lidstaten, die op vrijwel geen enkel gebied een gezamenlijke ideologische overtuiging hebben. Sommige werken samen of hebben bondgenootschappelijke banden, maar daar heeft de VN part noch deel aan. Besluiten van de Algemene Vergadering kunnen symbolisch misschien iets betekenen, maar internationaal-juridisch nooit. En wat koop je voor een symbool? 

Neem de erkenning van Palestina, door zo’n 150 lidstaten. Als die het echt menen, waarom openen ze dan geen ambassades in Ramallah, en waarom zijn erg geen Palestijnse ambassades in die 150 landen? Bij wie komen de ambassadeurs in Palestina hun geloofsbrieven aanbieden, en waar? 

Oh ja, nog even over die genocide. Waarom erkent de Nederlandse regering tot de huidige dag de Armeense Genocide niet? 110 jaar geleden vermoordden de Turken anderhalf miljoen Armeniërs. Demissionair premier Schoof onderschrijft de mening van zijn voorgangers. Je moet voorzichtig met de term ‘genocide’ omgaan, vindt hij. ‘Juist als verdediger van het internationaal recht, hoort de Nederlandse regering het mogelijke gebruik van zwaarwegende juridische kwalificatie zeer zorgvuldig te verkennen’. Mooie boodschap voor de Nederlandse vertegenwoordiger bij de VN Mensenrechtenraad.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In haar State of the Union kondigde Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen nieuwe steunmaatregelen voor Oekraïne en de Europese veiligheid aan. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn legt uit wat Von der Leyen aankondigde en hoe er daar op de situatie in Polen werd gereageerd. Volgens Rob Bauer is het lastig om Oekraïne echt goed te helpen. 'We hebben namelijk nooit onze doelstelling afgesproken voor Oekraïne. Willen we Oekraïne volledig bevrijd zien? Of streven we naar een onderhandelingspositie? Die onduidelijkheid begint steeds zwaarder te wegen.' Wel benadrukt Bauer dat het knap is dat Oekraïne tot nu toe nog niet verloren heeft en hij denkt ook niet dat Oekraïne snel in nog grotere problemen zal komen.

Luister ook | 'Drones zijn een gamechanger in Oekraïne'

‘Als Poetin nu stopt verliest hij meer dan hij wint’

Trump probeert de oorlog ondertussen te stoppen, maar Poetin geeft geen krimp. Volgens Bauer is dat logisch. 'Poetin heeft nog geen enkele strategische doelstelling in Oekraïne weten te behalen. En als hij nu stopt verliest hij meer dan hij wint', Bauer verwijst daarbij naar de duizenden getraumatiseerde soldaten die bij terugkeer in Rusland voor grote problemen kunnen zorgen, zoals in de jaren 80 na de Russische invasie in Afghanistan ook gebeurde.

Volgens Bauer kunnen we nog wel van de Amerikanen op aan, maar moeten we onze weerbaarheid meer zelf gaan regelen. Dat begint bij jezelf. Zo betogen hij en co-auteur Eleonora Russell in het boek 'Wie vrede wil, moet zich op oorlog voorbereiden'. Met die titel staat Bauer nu ook in het theater.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Werken boycots  ? Af en toe, en dan vooral als ze spontaan beginnen tegen bedrijven. Een goed voorbeeld is Tesla  , waarvan de verkoop instort, niet alleen door de succesvolle concurrentie uit China, maar ook door het gedrag en de opvattingen van grootaandeelhouder Elon Musk. Tegen regeringen is een boycot zelden een succes omdat ze nooit wereldomvattend zijn. Iran, Rusland en Noort-Korea, bijvoorbeeld, doen uitstekende zaken met India en China. Er zijn nog steeds Europese landen die Russische olie kopen, en Turkije is open voor business voor iedereen. 

Sancties, die al sinds de Griekse tijd bestaan, zijn de afgelopen decennia populairder, omdat ze specifieker zijn. Ze richten zich meer op producten en personen dan op landen. De opleggers van sancties zijn ervan overtuigd dat het een probaat middel is. Complete onzin is het misschien niet, maar wel bijna. De beste illustratie van dit moment is de EU, die nu haar 19de sanctiepakket tegen Rusland instelt. Het 19de sanctiepakket, op het moment waarop Rusland zijn grootste aanval sinds het begin van de oorlog doet. 

Het 19de sanctiepakket, terwijl Rusland recordverkopen aan olie doet aan India en China, maar ook aan Hongarije en Slowakije. Volgens het Center for Research on Energy and Clean Air gaat er ook Russisch vloeibaar gas naar Frankrijk, België en Spanje. Over de periode 1970 tot 2023 zijn goede cijfers beschikbaar. Van de Amerikaanse sancties wereldwijd werkten er welgeteld 13 procent. 

Het westerse frame luidt al sinds 2022 dat de sancties tegen Rusland werken. Maar de cijfers zijn, voor een land in oorlog, opmerkelijk goed. Ondanks de honderden miljarden bevroren dollars in het buitenland, is Rusland er volgens het IMF in geslaagd sinds de invasie in Oekraïne een overschot op te bouwen van 375 miljard dollar, 50 procent meer dan daarvóór. De roebel is stabiel en staat hoog, al is 100 miljard dollar per jaar aan defensie veel geld. 

Poetin wil alleen onderhandelen als Oekraïne afstand doet van de door hem geannexeerde provincies. Dus als Oekraïne capituleert. En geen moment eerder. En wij maar soebatten over sancties. 19 pakketten. Ziet Brussel nou zelf niet in dat die niets opleveren?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het mag dan wel gaan over veiligheidsgaranties, maar die zouden er pas komen voor het moment waarop er daadwerkelijk een staakt-het-vuren in Oekraïne is. En dat is nog ver weg. Oekraïne wordt geteisterd door Russische drones. Pieter Cobelens, voormalig hoofd van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, de MIVD vertelt dat het lastig is om tegen die drones te vechten. Volgens Cobelens wordt er momenteel gewerkt aan lasers om drones uit de lucht te schieten. 

Lees ook | Nederlandse bijdrage veiligheidsgaranties Oekraïne onduidelijk, ‘vraagtekens bij geloofwaardige afschrikking

Polarisatie in Zuid-Korea

Zuid-Korea worstelt met de gevolgen van de mislukte couppoging van voormalig president Yoon. Het land is diep verdeeld en de polarisatie in de samenleving is er groot. Hoogleraar Koreastudies Remco Breuker maakte hier een driedelige documentaire over ‘Big in Korea’. Volgens Breuker had het heel anders af kunnen lopen in Zuid-Korea als de burgers niet zelf hadden opgetreden bij de couppoging. De verdeling die je nu ziet in de maatschappij lijkt op de polarisatie die je ook ziet in de Verenigde Staten zegt Breuker. 

De serie ‘Big in Korea’ is vanaf zondag 7 september drie weken lang te zien, om 20:20 bij BNNVARA op NPO 2 bij.

Terug van reces en terug naar Epstein | Postma in Amerika

Het Amerikaans congres is weer terug van reces. En jammer voor Trump, maar dat betekent ook dat het dossier Epstein weer alle aandacht krijgt. Zowel Democraten als Republikeinen stonden bij de persconferentie over de Epstein files deze week. Vooral van de republikeinen is dat opvallend. Dat zorgt voor boze reacties bij Trump influencers. Trump probeerde dan ook weer op opvallende wijze de bijeenkomst te verstoren.  

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hetzelfde geldt voor de geopolitieke verhoudingen en de diplomatie. Daar heb je routiniers voor nodig, vrouwen en mannen met een hoop vlieguren. Amerika spant momenteel de kroon met incompetentie en onervarenheid , met Steve Witkoff als landskampioen. Ingebed in het team van Joe Biden, hielp hij bij het bestand tussen Israël en Libanon. Maar als éénpitter is hij een kluns.

Het sterkste voorbeeld is hoe hij zich een oor heeft laten aannaaien door Poetin bij de voorbereiding van diens ontmoeting met Trump in Alaska. Eerst meldde hij dat Poetin bereid was zich terug te trekken uit Zaporizja en Cherson, in ruil voor volledige controle over de Donbas. De volgende dag was zijn verhaal anders: Poetin zou een bestandslijn bij het front accepteren en zijn troepen terugtrekken. Weer een dag later moest Oekraïne toch de Donbas opgeven. Geen van deze versies bleek te kloppen, maar het is moeilijk na te gaan, want Witkoff is projectontwikkelaar en geen diplomaat , dus hij dacht er geen moment aan een notulist mee te nemen, wat gebruikelijk is.

En zo zette hij niet alleen zijn eigen president op het verkeerde been, die dacht dat hij binnen twee weken een deal binnen zou harken, maar ook de Europese bondgenoten en de NAVO, die – ten onrechte – ook op een op handen zijnde deal rekenden. In de onderhandelingen over de Gaza-oorlog is Witkoff even onhandig. Hij denkt afwisselend Hamas en Netanyahu bij de staart te hebben, is verbijsterd als die in de onderhandelingen over een bestand steeds tijdens de wedstrijd de doelpalen verzetten.

Hij werkt graag solo, maar hij is bepaald niet de fixer die Trump en hijzelf in hem zien. Het moet hem zo langzamerhand duidelijk zijn dat onderhandelen over beëindiging van een oorlog geen kwestie is van een paar bliksembezoeken en wat handjeklap. Voor Gaza en Oekraïne geldt dat de strijdende partijen elkaar decennialang haten en wantrouwen. Je moet hun geschiedenis begrijpen en bespreekbaar maken, geduld hebben, niet dreigen als je je zin niet krijgt. Zoals Richard Holbrooke het deed bij het oplossen van de Balkancrisis. En George Mitchell het Goede Vrijdag akkoord in Noord-Ierland uitonderhandelde. Beide Amerikanen. 

Donald Trump zou dat alles eens moeten nalezen en dan Witkoff verzoeken terug te keren naar waar hij goed in is: vastgoed. Steentjes, beton en cement luisteren, oorlogvoerende leiders niet. Daar heb je doorgewinterde politici en ras-diplomaten voor nodig. Insiders dus – geen outsiders.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | ‘Poetin heeft de slag gewonnen die Trump heeft gefaciliteerd’

Van Benthem merkt ook op dat binnen de Israëlische veiligheidsdiensten zorgen leven: zij vrezen dat het huidige beleid Israël zelf op lange termijn kan schaden. Aanleiding is onder meer een recente aanval op een ziekenhuis in Khan Younis, waarbij minstens twintig doden vielen. Toch blijft Netanyahu bij zijn koers. Zo ging hij deze week liever naar een feest van kolonisten op de Westoever, ten koste van het veiligheidsoverleg met zijn kabinet.

Europa-verslaggever Michal van der Toorn ziet ondertussen dat het Europese beleid richting Israël langzaam begint te schuiven, mede onder druk van deze recente ontwikkelingen.

Lees ook | Amerika raakt India vol met heffingen van 50 procent

India zoekt steun bij China na Amerikaanse heffingen

In India zorgt de nieuwe Amerikaanse importheffing van vijftig procent voor onrust. Premier Modi kijkt nu voorzichtig richting China voor alternatieven — opvallend, volgens Wilma van der Maten, oud-correspondent in India en tegenwoordig gevestigd in Pakistan. India en China hebben al jaren een grensconflict met elkaar.

Pakistan is er ondertussen ‘goed’ vanaf gekomen met een heffing van negentien procent. Volgens Van der Maten komt dat door het geslijm van Pakistan. ‘Ze hebben Trump zelfs genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede’, dit als bedankje voor het pauzeren van het gewapende conflict in Kashmir tussen India en Pakistan.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Toch denkt Donald Trump dat een doorbraak binnen afzienbare termijn  mogelijk is. Dat heeft ermee te maken dat hij nu, zoals veel anderen, boos begint te worden over de enorme hoeveelheid slachtoffers, maar ook omdat hij ziet hoe overweldigend groot de acties zijn die Israëliërs zelf tegen de oorlog voeren. Het verwaarlozen van de pogingen om de gijzelaars terug te krijgen en de voortgang van een niet winbare oorlog  , eigenlijk alleen omdat de zeloten in het kabinet, Smotrich en Ben-Gvir, onvermurwbaar zijn en de oorlog willen voortzetten, leidt tot diepe verontwaardiging in binnen- en buitenland. 

Laten we de zaak eens omdraaien. Gesteld dat Netanyahu aan de kant wordt gezet en een regering aantreedt die gelooft in compromissen, een tweestaten oplossing en in de rechten van de Palestijnen – hoe en met wie zou die regering dan moeten onderhandelen? Palestina bestaat uit twee delen, Gaza en de Westoever, waarvan de machthebbers, Hamas en Fatah, elkaars vijanden zijn. Met Israël erbij, zijn er dus niet twee, maar drie staten. 

Het is een raadsel waarom de internationale gemeenschap zich daar niet veel meer op richt, met uitzondering van een aantal Arabische landen, die het duidelijkst pleiten voor één nieuw, gezamenlijk bestuur over beide delen van Palestina en ontwapening van Hamas. Als dat zou gebeuren, en er is één Palestina, kan Israël daarmee aan de slag. Dan nog is er een lange weg te gaan, en het zal niet meevallen om de Israëlische zeloten die nu de koers bepalen op een zijspoor te zetten.

Hetzelfde geldt voor Hamas – over zeloten gesproken. Voordat die de wapens inlevert en, zoals in Ierland is gebeurd met Sinn Fein en de IRA, het terrorisme afzweert en transformeert tot een politieke partij, stroomt er nog veel water door de Jordaan. Toch is het streven daarnaar heel wat nuttiger dan dat de rest van wereld elkaar in de haren vliegt over de definitie van genocide, of een demissionair kabinet laat vallen over sancties. Want daar – pun intended – win je de oorlog niet mee.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'De handtekening van Poetin is niets waard'

Terwijl Poetin in Alaska was en de Europese leiders Washington aandeden, werd Oekraïne elke nacht opgeschrikt door honderden drones en raketten. ‘De angst bij de Oekraïners gaat nooit weg’, zegt Ketting, die zelf toch maar gewoon in bed blijft liggen met oordoppen als het luchtalarm afgaat. Hij bevindt zich op het moment van deze uitzending in de Oekraïense hoofdstad Kiev. Eerder in de week was hij in het zuiden waar hij helpt met het opbouwen van infrastructuur zoals drinkwaterpunten.

De kans dat Oekraïne al zijn gebied weer terugkrijgt wordt steeds kleiner. Toch willen veel Oekraïners nog geen concessies doen. ‘Militairen vragen zich dan toch af of alles voor niets is geweest. Bovendien is er de vrees voor een opstand als Zelensky toegeeft aan Poetin. Dat er echt een soort burgeroorlog uitbreekt.’

Luister ook | Veiligheidsgaranties, wie biedt? - 20 augustus 2025

‘Minimaal honderdduizend militairen nodig voor vredesgaranties in Oekraïne’

De politieke leiders in Europa hebben het de hele week al over veiligheidsgaranties. Maar wanneer heb je te maken met geloofwaardige veiligheidsgaranties? Volgens Mart de Kruif, voormalig commandant der landstrijdkrachten, moet je dan denken aan minimaal honderdduizend militairen op de grond. Tegelijk is er dan meer dan alleen luchtsteun nodig vanuit Amerika, maar zo ver wil Trump niet gaan. Maar of het überhaupt zo ver gaat komen is ook afhankelijk van president Zelensky.

Europa-verslaggever Michal van der Toorn legt uit welke toezeggingen de Europese landen tot nu toe zijn gekomen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hetzelfde gold voor de politieke leiders die, in het kielzog van Zelensky, het Witte Huis bezochten. Niet de ‘enorm grote delegatie’, zoals het werd geframed: vijf Europese leiders, een Brit en de secretaris-generaal van de NAVO is op 27 EU-lidstaten een bescheiden club. Ook zij koesterden een verwachting, namelijk dat zij een klap kwamen geven op de contouren van een door Poetin en Trump uitgewerkt vredesplan, dat ze daarin een rol zouden spelen, en dat met een week of twee Poetin en Zelensky rechtstreeks zouden onderhandelen, misschien met Trump erbij. En dat zij vredesgaranties zouden geven, met Amerikaanse steun. Dat was simpelweg allemaal niet, of niet helemaal, waar, waarmee ook de Europese verwachting werd verpulverd. 

De enige die wist wat hem te wachten stond en redelijk overeind bleef was Zelensky, want die begreep wat een eventueel Amerikaans-Russische vredesplan inhield en koesterde geen enkele verwachting. Evenals het Oekraïense volk, dat niet naar Washington keek, maar naar de eigen hemel, van waaruit de drones en raketten bleven neerdalen. 

Het Amerikaans-Russische plan was simpel: Rusland kreeg de Krim en de provincies Luhansk en Donetsk. En een garantie dat Oekraïne nooit lid zou worden van de NAVO, en dat er verkiezingen kwamen om het naziregime van Zelensky te vervangen door pro-Russische patriotten. Oekraïne mocht de provincies Zaporidja en Cherson, door de Amerikaanse onderhandelaar Witkoff met Orwelliaanse Newspeak ‘ruilgebieden’ genoemd, houden. Dus Oekraïne moest eigen grondgebied afstaan in wat een ‘ruil’ werd genoemd. 

Voor zover bekend, steunt Trump deze constructie. Zoals minister Rubio (buitenlandse zaken) zei: omwille van vrede moet je soms pijnlijke, oneerlijke concessies doen. De werkelijkheid is dat er helemaal geen vredesoverleg tussen Poetin en Zelensky  in het verschiet ligt. Het komt wel, maar niet nu . Deze hele exercitie is aan het mislukken. Anders gezegd: er gebeurt niets onvoorspelbaars. Behalve dat allerhande regeringsleiders en analisten zich niet hebben gebaseerd op feiten maar op verwachtingen. En dus op illusies.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Trump slecht voorbereid op gesprek Poetin, ‘desastreus beeld, improviseert er op los’

Volgens Rusland-expert Hubert Smeets is het belangrijk om te kijken of er ook andere dingen dan Oekraïne besproken worden. Bijvoorbeeld over het herstel van de economische en politieke betrekkingen. 'Dan zou Rusland de kans krijgen om de oorlogseconomie her op te bouwen.'

'Europa begint altijd vanuit een achterstand'

Trump en Poetin praten niet me maar over Oekraïne. Europa staat erbij en kijkt ernaar, maar Europese leiders mochten van te voren nog wel even bellen met Trump. De Europeanen klonken optimistisch na dat gesprek. GroenLinks-PvdA-Europarlementariër Thijs Reuten ziet nog geen reden om optimistisch te zijn. Hij stelt dat Europa altijd begint vanuit een achterstand en dat nooit meer goed kan te maken. 'Dat vindt zijn oorsprong in het feit dat er geen gemeenschappelijk buitenlandbeleid is.'

Luister ook | The Call: Trump en de Europeanen, deel 2

See omnystudio.com/listener for privacy information.

We weten wat Trump wil: een bestandlijn langs het huidige front, en alles rechts daarvan aan Rusland toewijzen, en alles aan de linkerkant aan Oekraïne. Niets nieuws, want dat wil hij al sinds zijn presidentscampagne. Volgens de Britse Telegraph is Zelensky wel bereid tot een territoriale concessie, maar niet van deze omvang. Er gaat een gerucht dat Poetin van de vier door hem geannexeerde provincies Luhansk en Donetsk wil houden, maar Zaporizja en Cherson wel wil opgeven. Wie het gelooft, mag zijn vinger opsteken. 

Het is bij het zielige af om te zien hoe Europa, inclusief het VK, maar exclusief Hongarije, probeert mee te praten. En Zelensky zijn land machteloos ziet verkwanselen. Wat trouwens de vraag oproept wie namens Europa met Trump zou moeten praten. Als ooit duidelijk was dat Europa geen leider heeft en feitelijk stuurloos is, dan is het nu. Een gezamenlijke verklaring luidde: ‘het Oekraïense volk moet de vrijheid hebben zelf over zijn toekomst te beslissen’. En ‘internationale grenzen mogen niet door geweld worden veranderd’. Geniale teksten, toch? 

Het grootste enigma is Donald Trump, een soort weerman die zijn verwachting dagelijks bijstelt. Eerst stond zijn plan als een huis: beetje grenscorrecties, een belofte dat Oekraïne geen NAVO-lid zou worden en hup, een paraaf eronder. Een dag later werd het ‘veel succes met de voortzetting van de oorlog, of ik kan misschien zeggen dat we een deal hebben’. Nog weer een dag later: ‘misschien moeten we maar zien wat eruit komt’. Zoals gezegd: Trump spreekt in cryptogrammen. Poetin gaat vast iets doen wat hij zelden doet: glimlachen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Het drama in Gaza: ‘Als de oorlog stopt heb je nog geen pad naar vrede’

Serry sluit zich aan bij de oproep van voormalige spionnen van de Mossad en Shin Bet, die zeggen dat Netanyahu Israël op deze manier een strategische nederlaag gaat bezorgen. ‘Netanyahu is nu bezig om een onuitwisbare vlek op het zionisme en Israël aan te richten’.

Daarnaast reageert Serry op de ontwikkelingen in Oekraïne. Poetin en Trump moeten elkaar ergens in de komende dagen gaan treffen, ook zou er een overleg met Zelensky moeten komen.

Luister ook | EU stelt tegenmaatregelen op Amerikaanse heffingen uit: ‘Verdere escalatie voorkomen’

'Europa staat stil sinds 1990'

Europa leunt nog altijd erg op Amerika als het gaat om veiligheid, maar ook op het gebied van handel laten we ons de kaas van het brood eten, vindt oud-diplomaat Ron Keller. Volgens hem heeft de Europese Unie nu flinke hervormingen nodig. 'We zijn na 1990 stil blijven staan.' Keller wijst daarbij ook op de afnemende economische groei ten opzichte van Amerika. 'De Amerikaanse economie groeit drie keer zo snel. We zijn veel te verbrokkeld in Europa.’

Daarbij verwijst Keller naar de rapporten van de Italiaanse oud-premiers Draghi en Letta. Het grootste probleem zit hem volgens Keller in waar we naartoe willen met z'n allen in Europa. ‘Er is geen einddoel. Burgers hebben geen idee waar we naartoe gaan.’ Over de manier waarop Europa zich beter kan organiseren verschillen Keller en Europa-verslaggever Geert Jan Hahn van mening. Ze praten er samen over met Bernard Hammelburg.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de eerste plaats zijn alle 71 Amerikaanse onderzeeërs  nucleair. Dat wil zeggen dat ze niet, zoals vroeger, worden aangedreven door dieselmotoren, maar met kleine kerncentrales. Dat maakt ze muisstil en ze kunnen maanden op grote diepte onder water blijven. De Russen zijn nog niet zo ver  : van hun 64 onderzeeërs zijn er 16 nucleair. Het zou kunnen dat Trump onderzeeërs bedoelde die kernwapens aan boord hebben, maar dat is dan de tweede denkfout, want die wapens hebben een actieradius van minstens 7.000 kilometer, dus die kunnen vanaf de Atlantische kust Moskou bereiken. Waarom zou je ze dan verplaatsen? 

De derde, en misschien wel meest absurde denkfout is dat de opperbevelhebber van de krijgsmacht – en dat is Trump – of wie dan ook uit de generale staf ooit ook maar iets zou zeggen over de locatie van onderzeeërs. Zij vormen, met hun formidabele slagkracht, een van de belangrijkste wapensystemen die de krijgsmacht heeft, juist – en vooral – omdat ze onzichtbaar zijn. 

In 2003 speelde zich voor het oog van de wereld een idiote scene af: de woordvoerder van Saddam Hoessein vertelde dat het Iraakse leger heldhaftig een Amerikaanse invasie afsloeg en het vliegveld nog stevig in handen had, terwijl we achter zijn rug de beelden zagen van de door Amerikanen ingenomen luchthaven. Die man ging de geschiedenis in als ‘Bagdad Bob’ of ‘Komische Ali’. Je moet er onherroepelijk aan denken als je die onderzeeër-onzin hoort. Nucleair broodje aap.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Met een nieuwe handelsdeal met de VS zijn we geen steek opgeschoten'

Ook zijn er inmiddels twee Israëlische mensenrechtenorganisaties die spreken van genocide. Om de druk op Israël op te voeren overwegen steeds meer landen om de Palestijnse staat te erkennen. Volgens Van den Berg is dit een goede stap, vooral op de manier zoals Canada het wil. 'Het is een goedkoop en simpel middel om je afkeuring uit te spreken. Maar Canada wil dat Hamas wordt ontwapend en dat er echt één Palestijnse regering moet komen voor beide gebieden.'

Nu zijn Gaza en de Westelijke Jordaanoever nog los van elkaar en leven ook die op voet van oorlog met elkaar. Volgens Van den Berg moet dat ook opgelost worden wil je echt vrede kunnen bereiken. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn ziet een Europa dat nu echt klaar is met de houding van Israël, maar ook dat de maatregelen nog voorzichtig zijn.

Lees ook | Trump zet druk op India met importheffing van 25 procent

China is niet gevoelig voor Trumps praatjes

Waar Europa een handelsoorlog met Amerika heeft afgewend met een - volgens sommigen slechte - deal, zijn de onderhandelingen tussen China en Amerika nog in volle gang. President Xi lijkt niet gevoelig voor de dreigementen van Trump, en dus ziet het er naar uit dat de deadline van 1 augustus met 90 dagen wordt uitgesteld. Te gast is sinoloog Henk Schulte Nordholt.

Luister ook | Amerika Podcast

Rechtse media loven Trumps handelsdeal | Postma in Amerika

Bij de rechtse media in de VS is veel lof voor Trumps handelsdeal met de EU. Zelfs de 'daddy'-bijnaam die Rutte Trump gaf wordt daarbij aangehaald op Fox News. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De hel van Gaza is een voorbeeld, met de honger als trieste metafoor. Niemand van ons weet wat zich daar precies afspeelt, want onafhankelijke media mogen er niet in. Op X circuleert een hartverscheurende foto van een meisje met een metalen schaal, in een poging wat voedsel te scoren. De foto dateert uit 2014, op de grens van Iran en Syrië, en is van een Yazidi-meisje dat vlucht voor IS.

Hier komen wat dagelijkse beweringen van deze tijd:

-‘Er is voldoende voedsel’, zegt Israël, ‘maar als we het overdragen aan de VN, wordt het meteen gejat door Hamas of marktkooplui   en voor woekerprijzen doorverkocht.’ De VN zegt: ‘Israël laat het voedsel niet door’, maar erkent dat veel wordt gestolen.

-Israël schiet met scherp op mensen die zich verdringen bij distributiepunten. Israël zegt: ‘het zijn alleen waarschuwingsschoten’. Er zijn Amerikaanse huurlingen bij, een soort Amerikaanse Wagnergroep, die ook met scherp schieten, maar dat zijn formeel geen soldaten, dus daar let niemand op. Hamas schiet ook met scherp, maar ook daarvan hebben we geen bewijs. Behalve natuurlijk ooggetuigen en woordvoerders. Maar ja…

-Israël en Amerika hebben samen een keten van distributiepunten opgezet, de Gaza Humanitarian Foundation, die verschillende locaties heeft. Die zijn bestormd door hongerige burgers, waarbij met scherp is geschoten. Onderzoek van de BBC aan de hand van schaarse beelden en forensisch materiaal maakt niet duidelijk wie nou precies op wie schoot. De VN en internationale hulporganisaties zijn mordicus tegen de GHF omdat die zelfstandig werkt. Dat is misschien niet tactisch, maar de wereld van hulporganisaties is een kliek van met elkaar overhoopliggende bazen en veldwerkers. En daar hebben Amerika en Israël geen zin in.

Helpt het om in deze kluwen van opportunisme en leugens twee zeloten uit het Israëlische kabinet de toegang tot Nederland te ontzeggen? Of, zoals Frankrijk en 143 andere landen, alvast de staat Palestina te erkennen? Of moeten we hopen dat de Grote Roerganger Trump er zo genoeg van krijgt dat hij met zijn vuist op de Resolute Desk slaat en zegt: nou is het mooi geweest! Want dat helpt wél.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Fors hoger EU-budget: ‘Je kan grote bedragen besparen als je het gezamenlijk uitgeeft’

'Een official vergeleek het met een rotte vis die door de Amerikanen op tafel is gegooid. Het enige wat je dan doet is die rotte vis van tafel proberen te krijgen omdat je van de stank af wil, maar voor de rest los je niks op', zegt Verhelst. Ook blijven er veel dingen onduidelijk over wat er nou wel en niet onder die heffingen gaat vallen. Wel ziet het er naar uit dat onderdelen van de Franse vliegtuigbouwer Airbus welkom blijven in de VS.

Lees ook | China en EU gaan samenwerken in strijd tegen klimaatverandering

Gespannen relatie tussen Europa en China

Europa en China vieren dat ze 50 jaar diplomatieke banden met elkaar hebben, maar eigenlijk valt er bar weinig te vieren. China houdt de export van zeldzame aardmetalen naar Europa tegen en ‘wij’ komen steeds verder achterop te liggen. Von der Leyen en Costa waren in Beijing te gast, maar eigenlijk was het de beurt aan president Xi om naar ons toe te komen, maar daar had hij geen zin in. Volgens CDA-Europarlementariër Tom Berendsen zijn we heel erg naïef geweest over China, maar de maatregelen die Europa nu neemt om zijn concurrentiepositie tegenover China te versterken gaan voor hem nog niet ver genoeg.

Luister ook | #271: Zelensky en zijn anticorruptiewet: Oekraïners houd je niet voor de gek

Zelensky onder druk

De Oekraïense president Zelensky ligt zwaar onder vuur vanwege zijn anticorruptiewet in Oekraïne. Hij gaat de wet nu aanpassen, maar het is nog maar de vraag of hij de geest daarmee in de fles krijgt. Ook spraken Rusland en Oekraïne elkaar weer eens over een einde van de oorlog, maar dat overleg duurde welgeteld één uur. Daarover Europa-verslaggever Geert Jan Hahn.

Luister ook | Amerika Podcast

Epstein frustreert Trump steeds meer | Postma in Amerika

Er komen steeds meer berichten over frustratie in het Witte Huis over de aanhoudende aandacht voor de zaak-Epstein. En daarom wijst Trump weer eens naar zijn oude rivaal, voormalig president Barack Obama.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De nieuwste film over de 87 jaar geleden ‘geboren’ held staat met stip op nummer één van best bezochte films. Dit tot ongenoegen van een deel van de harde kern van MAGA. Superman is geboren op de planeet Krypto, die op het punt van vernietiging staat. Zijn ouders sturen hem naar zijn voorbeeldige stiefouders op de planeet Aarde.

Maar wacht even, dan is Superman dus geen Amerikaan, maar een buitenlandse – of buitenaardse – vluchteling, en dus ook een immigrant. Wat héét: hij is een illegale vreemdeling, en een die in het dagelijks leven werkt voor een linkse krant. Dat gaat zomaar niet. Een schermvullende kop op Fox News luidde: ‘Superwoke’. Voormalig Trump-adviseur Kellyanne Conway zegt: ‘We gaan niet naar de bioscoop om de les te worden gelezen en iemands ideologie over ons uitgestort te krijgen’.

De bedenkers van de Superman-stripverhalen, Jerry Siegel en Joe Shuster waren kinderen van uit nazi-Duitsland gevluchte immigranten, en zagen Amerika als het beloofde land, toen ze in 1938 hun eerste album publiceerden. Op een van hun tekeningen zegt Superman: ‘Als je ooit iemand tegen een klasgenoot of wie dan ook iets hoort zeggen over zijn godsdienst, ras of afkomst, laat het dan niet lopen en vertel hem dat dit soort praatjes on-Amerikaans zijn’. 

Een snuggere snoeshaan op het Witte Huis bedacht een poster waarop Trump staat als ‘de man van staal’, zoals Superman wordt genoemd. Het ministerie van Binnenlandse Veiligheid vond dat maar niks en haalde het beroemde silhouetplaatje van stal van ET op de fiets. Met als tekst: ‘Go home’. Het is dat hij zo sterk is, anders zou de grenspolitie ICE Superman in de boeien slaan en deporteren.

Niet naar Krypto, want dat bestaat niet meer, maar naar El Salvador, of zo. Of Guantanamo Bay. Hoewel hij dan waarschijnlijk even door de atmosfeer naar het Witte Huis vliegt om de kwajongen mee te nemen die het daar voor het zeggen heeft. 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Mot over handel kan verhoudingen binnen de NAVO beïnvloeden'

Wat opvalt is dat er niet langer een eigen landbouwbudget is, één van de hoekstenen van de Europese samenwerking. Het wordt ondergebracht in een ander fonds en het bedrag gaat omlaag, maar lidstaten mogen wel zelf bepalen hoe ze dat dan inzetten, legt Europa-verslaggever Geert Jan Hahn uit. Ook wijst hij naar de bedenker van dit beleid, de Nederlandse oud-minister en oud-Eurocommissaris Sicco Mansholt.

Gerbrandy vindt het een goede zaak dat het landbouwbudget omlaag gaat. ‘Voedselzekerheid is geen enkel probleem meer. Het inkomen van de boeren is nog niet altijd even veilig, daar is wel geld voor nodig, maar er zijn ook veel boeren die nu steun krijgen die dat niet nodig hebben.’

Lees ook | Nieuwe Oekraïense premier Svyrydenko denkt in oplossingen

Oekraïne krijgt toch weer wapens van Trump

Trump komt toch weer over de brug met wapens voor Oekraïne, maar Europa moet ze betalen. Ook dreigt Trump Poetin met sancties als hij niet over de brug komt en een deal met Oekraïne sluit vóór 1 september. Volgens commodore Frans Osinga, hoogleraar oorlogsstudies aan de Universiteit Leiden, zijn de toezeggingen van Trump niet in beton gegoten. Wel is hij nog hoopvol over de kansen van Oekraïne.

Luister ook | Amerika Podcast

Trump komt maar niet van Epstein af | Postma in Amerika

Trump was deze week druk met het herschrijven van de geschiedenis. Zo kwam hij met een eigen uitleg over de Epstein-files. Zijn versie moet alle onrust onder zijn eigen achterban in de kiem smoren. Maar dat lukt nog niet echt. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De constructie die Trump heeft bedacht komt neer op een soort parallelle import van wapens. Amerika produceert ze en verkoopt ze aan Europese landen, met een factuur van het Pentagon, en die Europese landen geven de wapens dan aan Oekraïne. Daar zitten batterijen Patriots bij, maar ook munitie en waarschijnlijk raketten voor de lange afstand.

Quasi-parallelle importtruc

Waarom levert Amerika de wapens niet rechtstreeks, en dan de factuur naar ons? Omdat het beëindigen van Amerikaanse steun aan Oekraïne al tijdens zijn campagne een speerpunt was. Deze quasi-parallelle importtruc valt daarbuiten. Tot verontwaardiging van fanatieke isolationisten als Steve Bannon en Marjorie Taylor Greene die woedend zijn. Geen hulp aan Oekraïne is geen hulp aan Oekraïne, zeggen ze.

Amerikaanse wapenindustrie

Waarom gaat de factuur naar ons? Omdat Trump zich niet alleen aan zijn belofte houdt geen cent meer aan Oekraïne uit te geven, maar omdat met de nieuwe wapenleveranties een stevige duit naar de Amerikaanse wapenindustrie stroomt. Aan het Oekraïense drama kan je op die manier miljarden verdienen en een hoop banen creëren.

En omdat de meeste NAVO-lidstaten akkoord zijn gegaan met Trumps 5-procentsnorm, waaronder ook hulp aan Oekraïne valt, kunnen de Europeanen het volgens hem best betalen. Waarbij hij vergeet dat die verhoging van de defensielasten over een periode van tien jaar wordt ingevoerd, terwijl de aankoop van materieel voor Oekraïne onmiddellijk begint.

Dankbaar

Eigenlijk moeten we Poetin dankbaar zijn, want door diens weigering op Trumps bestandsvoorstel in te gaan, is Vladimir Vladimirovich plotseling geen inspirerende vriend meer, maar een praatjesmaker die bullshit verkoopt. Dus krijgt die 50 dagen om zich te bedenken en anders komen er nieuwe, draconische sancties, tot misschien wel 500 procent, inclusief voor Russische olieklanten als India en China. Alsof die zich laten intimideren.

Kortom, verdien aan je vrienden, en kies die aan de hand van de vraag hoe de pet van je vijand staat. Of zoals Trump het zelf noemt: the art of the deal.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Het was naïef en te vroeg om sancties tegen Syrië op te heffen'

Door die spanningen bibberen andere landen voor Trump en probeert iedereen hem te pleasen. Van Zoest snapt dat: 'Onze relatie met Amerika is gewoon erg ongelijk verdeeld. En we zien dat het wel effectief is om Trump op deze manier te benaderen.' Toch denkt Van Zoest dat we ons ook weer niet te klein moeten maken. 'Amerika heeft ook strategische belangen bij ons.'

Lees ook | Trump is klaar met Poetin, sancties Rusland steeds waarschijnlijker

Oekraïne krijgt toch wapens

Opmerkelijk is dat Trump deze week toch besloot om Oekraïne van nieuwe wapens te voorzien. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn ziet dat de zorgen groot zijn nu Oekraïne zo bestookt wordt met raketten en drones door Rusland. Hij sprak daarover met minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp, die op de grote conferentie voor de wederopbouw van Oekraïne is die in Rome plaatsvindt.

Lees ook | Musks politieke avontuur doet Tesla onder ‘magische grens’ van 1.000 miljard dollar duiken

Trump en zijn MAGA-kikkers

Trump moet zijn MAGA-kikkers in de kruiwagen zien te houden. Dat lijkt hem te lukken met de One Big Beautiful Bill. Toch is er één kikker uitgesprongen. Elon Musk richt zijn eigen partij op. Hoe kijken de Amerikanen hier naar en naar het handelen van Trump? Daarover Amerikanist Koen Petersen.

Luister ook | Amerika Podcast

Trump wil ook wel eens zwijgen | Postma in Amerika

Trump roept van alles, maar hij blijkt ook wel eens niet over iets te willen praten. Namelijk over de 'zogenaamde' cliëntenlijst van Jeffrey Epstein. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe komt het toch dat vrijwel elk land in de wereld zich zo laat intimideren door deze ene man? Dat, als hij zegt brieven te gaan vesturen aan twaalf landen over de te verwachten extra heffing, in zowat alle hoofdsteden staatshoofden en regeringsleiders met geknepen billen schietgebedjes prevelen in de hoop dat de toorn van de keizer niet op hen neerdaalt, maar een landje verderop? 

Het gaat er niet om of de keizer gelijk heeft. Het is helemaal niet zo’n gek idee om invoerrechten beter met elkaar af te stemmen, maar dan gebaseerd op redelijkheid en de behoefte van de industrie. Het is misschien nog wel een beter idee om de Wereld Handels Organisatie eens stevig door elkaar te schudden. China, de tweede economie ter wereld, staat daar nog altijd te boek als ontwikkelingsland. Van de ratten besnuffeld is dat. 

Maar als de keizer met een of andere bizarre heffing komt, waarom zeggen landen dan niet ‘zoek het eens lekker uit’? En dat kán, want Amerika is wel de grootste, maar niet de enige economie ter wereld. Het Amerikaanse handelstekort met allerhande landen is het gevolg van de behoefte aan buitenlandse producten, omdat die niet alleen vaak goedkoper zijn, maar ook beter. Toyota is de bestverkochte auto ter wereld, en een van de beste, maar door Japan met een heffing van 25 procent te treffen gaan de Amerikanen niet plotseling over op een minder degelijke Amerikaanse auto. 

De tactiek is slim. Eerst dreigen met een absurde heffing, dan uitstel, dan onderhandelen, en dan zijn landen dolblij als ze er met een Amerikaanse minimumheffing van ‘maar’ tien procent  vanaf komen. Hoezo blij? Die tien procent kwam op 5 april, des keizers ‘bevrijdingsdag’, uit het niets, en nu zeggen al die bevende regeringsleiders en staatshoofden: gelukkig maar, we komen met de schrik vrij. Hallo, die tien procent is een hoop geld! 

Het is een race naar de afgrond. De dag komt naderbij waarop een klein staatshoofdje uit een klein landje opstaat en roept: de keizer heeft geen kleren aan. Maar wel keurig geknipte teennagels.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Ollongren over NAVO-top: 'Dit was eens, maar nooit weer'

Persbureau Reuters heeft uitgezocht dat bij grote geweldsuitbarstingen in maart maar liefst vijftienhonderd Alawitische sjiiten zijn omgekomen. De etnische groep waar ook oud-president Assad toe behoorde. Kahraman ziet ook dat christenen en druzen hier het slachtoffer van zijn. Vanwege zijn afkomst als Arameeër, een bevolkingsgroep uit het zuidoosten van Turkije en Syrië, kent hij veel mensen in de regio.

Europa blijft na de onthulling door Reuters oorverdovend stil. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn ziet dat Europa worstelt met de mensenrechtensituatie in Syrië in combinatie met het migratievraagstuk. Veel landen zien de Syrische vluchtelingen graag vertrekken uit Europa.

Lees ook | Liveblog Oekraïne

Oekraïne verder in het nauw

De Russische aanvallen op Oekraïne nemen in omvang toe. Het land wordt met honderden raketten en drones bestookt. Daarnaast heeft president Trump besloten om sommige wapenleveranties te pauzeren, en dat terwijl Oekraïne zoveel behoefte heeft aan luchtafweer. Rusland claimt ook meer terreinwinst. Al blijft dat volgens denkt Patrick Bolder van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) minimaal. ‘Het gaat met één voetbalveld per dag.’ Wat zorgwekkender is is de Russische oorlogsindustrie: ‘Rusland produceert nu verder en harder dan wat ze afschieten.’

Lees ook | Trumps One Big Beautiful Bill aan zijden draadje bij chaotische stemming in Huis van Afgevaardigden

Overuren door de One Big Beautiful Bill | Postma in Amerika

Het Amerikaanse Congres staat deze hele week in het teken van Trumps grote wet. De One Big Beautiful Bill, maar dat is ook buiten het Capitool te merken, ziet onze correspondent in Washington, Jan Postma.

Luister ook | Amerika Podcast

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Oorzaak is dat Musk als chef-massaontslag heeft gefaald. Hij beloofde de regering 2000 miljard dollar te besparen, moest dat zelf al snel corrigeren: het werd ‘maar’ 1000 miljard. Uiteindelijk kwam hij op 175 miljard uit, maar volgens de BBC is dat geflatteerd  en komen de Musk-bezuinigen niet verder dan 32,5 miljard. Dat is nog steeds een idioot hoog bedrag, maar zijn missie met het speciaal voor hem opgerichte DOGE ministerie was mislukt. Dus weg met hem, vond Trump. 

Musk liet het er niet bij zitten. Hij begon een spijkerharde campagne  tegen Trumps ‘Big Beautiful Bill’, de bijna duizend pagina’s tellende wet die alles tegelijkertijd moet regelen, van migratie tot permanente belastingverlaging. De wet waarover het Congres het langste debat uit zijn geschiedenis heeft gevoerd. De wet die volgens Musk de ondergang van de Verenigde Staten betekent, vanwege de dreigende apocalyptische staatsschuld. Musk wil zelfs een politieke partij opzetten. 

Eens even kijken, zei Trump. Tesla, SpaceX en Starlink profiteren enorm van belastingvoordelen en overheidssteun. Laten we daar eens mee stoppen. En trouwens, we gaan ook eens kijken of we Musk kunnen uitwijzen en terugsturen naar Zuid-Afrika. 

Dat laatste is nog best spannend, want Musk kwam naar de VS als student, maar begon in plaats daarvan zijn eerste bedrijven op te zetten. Door niet eens op college te verschijnen en betaalde arbeid te verrichten, beging hij een misdrijf, want een studentenvisum eist studie en verbiedt, behalve een bijbaantje, werk. Musk, genaturaliseerd Amerikaan, heeft dat alles trouwens nooit ontkend, maar volgens de regels die gelden voor de huidige klopjacht op illegale immigranten kan hij zonder meer worden opgepikt en uitgewezen. Sterker nog, de regels voorzien niet in verjaring. 

Onder druk van Musk begon Trump dit voorjaar een soort luchtbrug naar Amerika voor witte Afrikaner boeren, die volgens Musk dreigden het slachtoffer te worden van genocide door zwarte misdadigers – dit alles gesanctioneerd door de Zuid-Afrikaanse regering. Er zijn wel problemen, maar dit was een broodje aap verhaal. We horen het Trump al zeggen: Elon is geen Afrikaner boer, heeft de visumwet overtreden en verliest zijn Amerikaanse staatsburgerschap. Kan het? Ja, het kan. Gaat Trump het doen? Als-ie kwaad genoeg is, weet je het met hem maar nooit.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ollongren, die zelf als secretaris-generaal voor Rutte werkte op het ministerie van Algemene Zaken en minister in zijn kabinetten was, is niet verrast door de houding die Rutte aannam. 'Het was een vrij ver doorgevoerde vintage Rutte.' Wel stelt ze een kanttekening bij de houding van veel leiders. 'Je moet wel gelijkwaardig blijven, dat was nu niet het geval.'

Luister ook | De Alliantie: De NAVO-top - De bromance tussen Trump en Rutte

Oekraïne

Op de uitgeklede NAVO-top was geen ruimte voor een NAVO-Oekraïne-raad zoals die er in het verleden wel was. Toch is Ollongren optimistisch. 'Ik ben blij dat Oekraïne wel is gekomen. Ze gaan naar huis met een goed gesprek met Trump van vijftig minuten en Trump heeft toegezegd dat hij gaat kijken of er meer patriots (luchtafweer, red.) naar Oekraïne kunnen.'

Ook staat de steun aan Oekraïne expliciet in de slotverklaring. Al gaat het dan wel om het woordje 'bondgenoten' en niet 'alle bondgenoten', een nuance zo ziet Ollongren.

Vijf procent

Wat we nu met die vijf procent moeten gaan doen is met name allemaal dezelfde dingen aanschaffen denkt Ollongren. 'Wat we niet meer moeten doen is een helikopter kopen en dan allemaal net wat anders doen. Van alles moet er één versie komen', aldus Ollongren. Die vijf procent is uit de lucht gegrepen. 'Die is er alleen gekomen vanwege Trump'. Nu gaat het om de implementatie tot 2035. 'Alleen hebben we die 10 jaar niet. Het moet sneller.'

Gemor uit Europa, gelach in Amerika om 'daddy'

Vanuit Europa klinkt daags na de NAVO-top toch wat meer gemor op de houding richting Trump, zo ziet Europa-verslaggever Geert Jan Hahn op de Europese top in Brussel. Correspondent Jan Postma ziet vanuit Washington dan weer dat er in Amerikaanse media smakelijk wordt gelachen om de 'daddy'-uitspraak van Rutte richting Trump.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maar wat gaan we eigenlijk doen met al dat geld en hoe ziet de toekomst van het NAVO-bondgenootschap eruit? Om die vragen te beantwoorden roepen we de geopolitieke kopstukken van BNR weer bij elkaar voor een Alliantie!

De geopolitieke kopstukken van BNR

• Bernard Hammelburg, buitenlandcommentator en presentator van BNR De Wereld en de Amerika Podcast
• Rob de Wijk, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden, oprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies en maker van Boekestijn & De Wijk
• Geert Jan Hahn, Europaverslaggever en maker van de podcasts Make Europe Great Again en de BNR Perestrojkast

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maar wat gaan we eigenlijk doen met al dat geld en hoe ziet de toekomst van het NAVO-bondgenootschap eruit? Om die vragen te beantwoorden roepen we de geopolitieke kopstukken van BNR weer bij elkaar voor een Alliantie!

De geopolitieke kopstukken van BNR

• Bernard Hammelburg, buitenlandcommentator en presentator van BNR De Wereld en de Amerika Podcast
• Rob de Wijk, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden, oprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies en maker van Boekestijn & De Wijk
• Geert Jan Hahn, Europaverslaggever en maker van de podcasts Make Europe Great Again en de BNR Perestrojkast

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat Israël en Iran eigenlijk helemaal nog niet wilden stoppen is vanuit strategisch perspectief te begrijpen. Zij wisten beide allang dat operatie ‘Midnight Hammer’, het Amerikaanse bombardement met de beruchte ‘bunker buster’-bommen, niet, zoals Trump beweerde, het totale Iraanse nucleaire programma had ‘vergruisd’. Sterker nog, de bommen zijn niet diep genoeg doorgedrongen en hebben de productieruimtes niet of nauwelijks beschadigd, hooguit de toegang. Een geheim rapport  van de Amerikaanse inlichtingendiensten, waar de New York Times de hand op wist te leggen, bevestigt eerdere geruchten over het geringe succes. Het Iraanse atoomprogramma is hooguit enkele maanden teruggezet. 

Bovendien wordt het steeds duidelijker dat Iran nog andere locaties heeft, waar het verrijken van uranium doorgaat. En, veel belangrijker, dat de voorraad verrijkt uranium is opgeslagen op een geheime locatie. Dat is uiteindelijk waarover het gaat, want dat is het materiaal waarmee atoombommen gemaakt kunnen worden. 

Trump onderschat ook de impact van de geschiedenis en de overweldigende haat tegen de VS. Zo steunde Amerika, met Engeland, in 1953 een staatsgreep tegen de liberale, democratisch gekozen premier Mohammad Mossadeq, en hielp sjah Mohammed Reza Pahlavi, sergeant in het leger en symbolisch staatshoofd, in het zadel als nieuwe machthebber. Op dictatoriale wijze probeerde hij het land te verwestersen, waarbij hij oppositie negeerde, opsloot en martelde. Hij onderhield nauwe banden met de VS en Israël. 

Nadat hij begin 1979, inmiddels ernstig ziek, was verbannen, keerde in februari ayatollah Khomeini terug uit ballingschap en stichtte de Islamitische Republiek Iran. Na een zeer korte periode van schijn-liberalisme, ontstond een islamitisch schrikregime, dat tot de huidige dag aan de macht is. Amerika had aanvankelijk nog diplomatieke betrekkingen, totdat in november een door het regime geregisseerde bende studenten de Amerikaanse ambassade binnenviel en 52 diplomaten 444 dagen lang gijzelde . De haat tegen Amerika – en tegen Israël – is de afgelopen 46 jaar ononderbroken opgefokt. 

Die aloude haat bombardeer je niet weg met ‘bunker busters’. En je kunt van Israël en Iran niet verwachten dat ze plotseling in het gelid springen op een door Donald Trump gedecreteerde deadline. Als ‘Midnight Hammer’ echt was gelukt misschien wel, maar dat de ‘twaalfdaagse oorlog’, zoals Trump het al noemt, tot meer leidt dan hooguit een paar jaar rust is vooralsnog een illusie.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze extra uitzending praat Liesbeth Staats over deze nieuwe situatie met:

- Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg
- Tara Kenkhuis, correspondent in het Midden-Oosten 
- Jan Postma, correspondent in Amerika

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat betekent deze aanval voor de escalatie in de regio en is onderhandelen nog mogelijk? In deze extra uitzending praat Bas van Werven met:

- Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg
- Tara Kenkhuis, correspondent in het Midden-Oosten 
- Arabist Jan Jaap de Ruiter
- Europaverslaggever Geert Jan Hahn. 

In politiek Den Haag zijn de reacties verdeeld. In deze uitzending hoor je ook:

- Dilan Yesilgöz (VVD)
- Kati Piri (GL-PvdA)
- Jan Paternotte (D66)

See omnystudio.com/listener for privacy information.

'Het gaat de Iraniërs natuurlijk ook te ver om blij te zijn met de Israëlische aanvallen', denkt De Ruiter. Ook is er geen krachtige oppositie. 'Wat er nog van de Iraanse oppositie over is zit voornamelijk in het buitenland. En de oppositie in eigen land is keihard neergeslagen.' Ook denkt De Ruiter dat de dood van Khamenei er niet toe zal leiden dat er iets gaat veranderen. 'Er staat wel een opvolger klaar.'

De grote vraag die boven de markt hangt is of Amerika zich gaat mengen in de oorlog. Trump hint erop dat hij dat nu niet van plan is. 'Maar het enige constante aan Trump is zijn grilligheid', aldus De Ruiter, die ook denkt dat de enige mogelijkheid voor Trump om geloofwaardig in te grijpen is om dat kort te doen, met direct daarna onderhandelingen.

Luister ook | Door Trump wil Canada wel bij de EU

Kan Rutte Trump paaien tijdens de NAVO-top?

De grote vraag die boven de NAVO-top hangt is of Trump te paaien zal zijn met een nieuwe norm en of hij überhaupt tot het einde blijft. Alleen al daarom heeft Rutte de top ingekort van drie naar één sessie en duurt de officiële top eigenlijk maar een halve dag. Henne Schuwer, oud-ambassadeur in de Verenigde Staten, denkt dat Amerika zich hoe dan ook zal gaan terugtrekken uit Europa. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn zet de uitdagingen van de top op een rij.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Trump zit in een spagaat. Het is inmiddels duidelijk dat hij niet alleen het Israëlische aanvalsplan heeft gefiatteerd, maar ook dat zijn krijgsmacht helpt met het neerhalen van Iraanse raketten. Een grote meerderheid van de Amerikanen steunt dat, en dat geldt ook voor Republikeinse Congresleden. Zo wordt hij aangemoedigd door de invloedrijke, conservatieve senator Lindsey Graham, die Trump oproept er met gestrekt been in te gaan. Maar belangrijke MAGA-roeptoeters  als TV-presentator Tucker Carlson en het altijd luidruchtige Congreslid Marjorie-Taylor Greene spreken van ‘verraad’, omdat hij de kiezers had beloofd Amerika voortaan buiten kostbare en eindeloze oorlogen te houden.

Laat hij zijn B2 bommenwerpers uitrukken, de enige toestellen die de beruchte ‘bunker buster’ kunnen afwerpen, en daarmee een genadeklap leveren aan het Iraanse nucleaire programma? Dat zou best kunnen. 

Door actieve deelname aan de Israëlische defensie, kannibaliseert Amerika enigszins de eigen voorraden, wat een ernstig probleem wordt voor Oekraïne. Trump, die toch al tegen wapensteun aan Oekraïne is, zal het schaarsteargument graag oppakken. Bovendien blijft Trump flirten met Poetin.   

Op de G7 in Canada, na zijn overhaaste vertrek gereduceerd tot G6, pleitte hij voor het herstel van de G8, de periode tot 2014, toen Rusland nog deel uitmaakte. En hij prees Poetin ook aan als een prima onderhandelaar tussen Iran, een Russische bondgenoot, en Israël, waarmee Rusland goed relaties heeft. 

Wat ons brengt op de zorgen die Poetin heeft. Als Iran omvalt, is hij zijn laatste bondgenoot  in het Midden-Oosten kwijt. Kennelijk is hij daar al zo van overtuigd dat hij geen gevechtsvliegtuigen of luchtafweer meer aan Iran levert. Dat is de reden waarom de Israëliërs nu heer en meester zijn in het Iraanse luchtruim. Het is ook een herhaling van wat er in Syrië is gebeurd: toen het regime-Assad viel was de Russische luchtmacht, die Assad jarenlang steunde, in geen velden of wegen te bekennen. 

Trump steunt de oorlog tegen Iran, Poetin laat bondgenoot Iran vallen. Al met al goed nieuws voor Israël.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Brekelmans wil hulp bedrijfsleven voor defensie-ambities: ‘Enorm veel kansen’

Juichend op de apenrots | Europa Update

Waarom stonden er deze week vier mannen te juichen op de apenrots van Gibraltar? Door de Brexit is er jarenlang gesteggeld over de status van het Britse stipje op de Europese kaart. Maar de oplossing is gevonden. Met dank aan een treinverbinding van de Eurostar. Gelukkig weet Europaverslaggever Geert Jan Hahn hoe het zit. 

Luister ook | 'Oekraïne zet Rusland keer op keer voor joker’

De kou uit de lucht

Er is een kleine deal in de handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China. Delegaties van beide landen spraken deze week in Londen over hoe de handel weer wat hervat kan worden. Econoom Stan Veuger, verbonden aan het American Enterprise Institute in Washington, duidt de actuele verhoudingen. Betekent een deal ook een goede relatie tussen de twee landen?

Luister ook | Wil de echte Elon Musk opstaan? 

Het leger is opeens politiek | Postma in Amerika

In de Verenigde Staten draaide deze week alles om Los Angeles en de inzet van militairen daar, maar president Trump zorgde ook op een andere plek voor ophef. Tijdens een toespraak in Fort Bragg uitte hij harde kritiek op de gouverneur van Californië, Gavin Newsom, met wie hij ruzie heeft. Opvallend: het publiek bestond vooral uit loyale Trump-aanhangers. 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ze zijn dus heel boos dat Israël, met steun van Amerika en een evangelische groepering, een eigen hulporganisatie heeft opgezet, de Gaza Humanitarian Foundation, GHF . Die boosheid heeft verschillende redenen. Van de vier door GHF opgezette voedseldistributiepunten werden er prompt drie bestormd en geplunderd. Er gingen geruchten over steun van Amerikaanse huursoldaten ter bescherming, maar die waren er kennelijk niet. Het vermoeden bestaat dat de distributiepunten zo ver zijn dat de burgers die het erop wagen niet meer terug kunnen, wat past in de Israëlische strategie van de ontruiming van een deel van Gaza.

GHF zou dus een instrument zijn van Netanyahu, geen humanitaire actie. Maar wat ongetwijfeld evenzeer een rol speelt is de kinnesinne van de traditionele hulpkaravaan, vooral van de VN, omdat die het nakijken heeft. Een stelletje dubieuze amateurs met een pro-Netanyahu agenda hebben de show gestolen, vinden zij. Terwijl ze op zijn minst even zouden moeten afwachten of GHF toch wat monden kan voeden. 

Er is een verband met een even controversiële organisatie, het ‘Popular Front’, de ‘Volkskrijgsmacht’, een militie onder leiding van een Gazaanse bedoeïen, Yasser Abu Shabab, die verzet biedt tegen Hamas en de toegang van burgers tot de distributiepunten van voedsel en medische hulp zegt te bewaken. Het Front, dat volgens de leider bestaat uit vrijwilligers, ziet erop toe dat geleverde hulpgoederen niet meteen door Hamas worden geroofd en tegen woekerprijzen aan de burgers worden doorverkocht.

De Israëlische oud-minister Lieberman noemt het een potentiële IS-groep , die Israël onder geen beding aan wapens mag helpen. Dat pleit tegen het Front. Wat vóór het Front pleit is dat Hamas het ‘een groep gangsters’ noemt, vorig jaar Shababs broer heeft geliquideerd en het verhaal verspreidt dat iedereen hem het liefst dood ziet, inclusief zijn familie. Dan zou je zo’n man bijna aardig gaan vinden. Misschien zijn de Gaza Humanitarian Foundation en Shababs Volkskrijgsmacht instrumenten van Netanyahu. Maar misschien ook niet. Als burgers in Gaza hulp zoeken om zich aan de greep van Hamas te onttrekken, verdienen ze elke denkbare steun. En van de gebruikelijke hulpkaravaan gaat die niet komen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lees ook | Veldkamp: ‘Gesprek Trump en Poetin kan eerste stap zijn naar vrede, maar Poetin blijft tegenwerken’

Europaverslaggever Geert Jan Hahn sprak met Eurocommissaris van defensie Andrius Kubilius en Commandant der Strijdkrachten Onno Eichelsheim over 'operatie Spinnenweb'. Zij zijn vol bewondering over de Oekraïense aanval. Maar maken zich toch ook zorgen, want zijn Nederland en Europa wel voorbereid op dit soort droneaanvallen? 

Luister ook | Spinnenweb en de nitwits 

Zuid Korea heeft nu echt een nieuwe president

Na het uitroepen van de staat van beleg, het afzetten van president Yoon en benoeming van meerdere interim-presidenten heeft Zuid Korea nu eindelijk echt een nieuwe president. De centrum-linkse liberaal Lee Jae-myung moet nu de als president de politieke chaos gaan herstellen. Te gast is hoogleraar Koreastudies, Remco Breuker. Hij maakt zich zorgen over de plannen van Lee om de banden aan te halen met Noord-Korea. 

Van bromance tot botsing | Postma in Amerika

Elon Musk blijft zich kritisch uitlaten over de ‘Big Beautiful Bill’. Een reactie van president Donald Trump blijft voorlopig uit, maar de irritatie lijkt toe te nemen – Musk heeft immers een enorm bereik. Ook binnen de Republikeinse Partij groeit de onrust over het wetsvoorstel. Aan de ene kant wil men geen ruzie met Musk, aan de andere kant is botsen met de president misschien nog wel riskanter.

Luister ook | Amerika Podcast

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De New York Times maakte een aardig sommetje: de vernielde Russische vliegtuigen hebben 100 miljoen dollar per stuk gekost. De drones waarmee ze zijn vernietigd hadden een prijskaartje van 600 dollar per stuk. De prijs van een F-35 ligt ook rond 100 miljoen dollar, en ze staan er net zo onbeschermd bij als de Russische toestellen. Oekraïne heeft ook laten zien dat afstand geen belemmering hoeft te zijn. Voor ‘Operatie Spinnenweb’  werden de spotgoedkope drones gelanceerd vanuit schuurtjes die door handlangers met vrachtauto’s duizenden kilometer verderop waren neergezet. 

Sinds, ruim een eeuw geleden, gevechtsvliegtuigen worden ingezet, zijn er ook aanvallen op vliegvelden geweest, maar altijd met bommen en vooral raketten. Donald Trump heeft opdracht gegeven voor het ontwikkelen van een ‘Gouden Koepel’, waarmee vanuit de ruimte vijandige projectielen kunnen worden uitgeschakeld. Fantastisch al je daarmee een geavanceerde hypersonische Russische kruisraket weg knalt, maar tegen een drone van 600 dollar kan de Gouden Koepel niet op.

Trump is woedend op Zelensky. Op 28 februari vernederden JD Vance en Trump Zelensky in het Oval Office nog als eigenwijze, kansloze nitwit. Die verzweeg dat hij toen al 14 maanden bezig met was met Operatie Spinnenweb, een briljant plan, waaraan ‘s wereld grootste, beste, technisch meest superieure krijgsmacht – namelijk de Amerikaanse – nooit had gedacht.

Daar komt, schrijft Axios, nog bij dat Trumps MAGA-team in deze oorlog eerder Oekraïne dan Rusland als agressor ziet. Als het niet zo ernstig was, zou dit de grap van de week zijn: MAGA suggereert dat Spinnenweb met medewerking van Joe Biden, toen nog president, zou zijn ontwikkeld en dat het een poging was van ‘deep state’ agenten om Amerika verder in het conflict te sleuren. Wie is hier de grootste nitwit?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Trump heeft nog geen enkele oorlog opgelost

Tijdens de NAVO-top in Den Haag zal er waarschijnlijk geen NAVO-Oekraïne-raad plaatsvinden. Dit was op voorgaande toppen wel het geval. 'Als Zelensky in het zijkamertje moet zitten is dat wel een nederlaag voor Europa', aldus Smeets.

Een nieuw marshallplan

Duidelijk is dat de situatie voor de Oekraïners steeds nijpender wordt. Om Oekraïne er weer echt bovenop te helpen moeten de Europese landen met een Marshallplan komen vindt Smeets, verwijzend naar het Amerikaanse plan voor Europa na de Tweede Wereldoorlog.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eerst die NAVO-bijdrage. Daar doen we allemaal heel opgewonden over, zeker na de voorzet van secretaris-generaal Mark Rutte, die in de vorm van een geveinsde verspreking het streefgetal van 5 procent liet vallen. Maar we weten dat het een slag in de lucht is. België, bijvoorbeeld, zegt het geld simpelweg niet te hebben. Of dat ook geldt voor bijvoorbeeld Spanje, Slovenië, Italië, Portugal en Canada is de vraag, maar die zitten allemaal nog ver onder de 2 procent.

Maar ook als alle 33 NAVO-lidstaten aan de strengste norm willen voldoen, weten we dat ze daar nog tot ver na Trumps ambtstermijn mee bezig zijn, en vergeten we de vraag te stellen wat we dan precies hebben bereikt, zeker op de korte termijn. Bewapening is vooral bedoeld als afschrikking, en als het nog jaren duurt voordat we zover zijn, kan Poetin doen wat hij wil. Al zit een mogelijke aanval, bijvoorbeeld op de Baltische staten, meer in ons hoofd dan in het zijne. 

Poetin kijkt, net als wij allen, afwisselend met verbazing en verwondering naar Donald Trump. Het Kremlin ziet hem niet als de machtigste man ter wereld, maar als een stampvoetende, verwende kleuter die zijn zin niet krijgt. Zondag zei Trump, als reactie op de zware Russische bombardementen op Oekraïense burgerdoelen over Poetin: ‘Hij is knettergek’. Poetins woordvoerder Peskov reageerde als de leraar die orde houdt in de klas. Hij noemde Trumps uitval ‘emotionele overbelasting’  en dus een ‘emotionele reactie’. Elk signaal dat het Kremlin bereid is te matigen ontbrak. 

En het gaan ook niet komen. Poetin heeft met een arsenaal aan trucs Trump en de westerse wereld aan het lijntje gehouden. Boodschappen dat hij Trumps inspanningen zeer waardeert, een telefoongesprek van twee uur, dankbaarheid dat Amerika in de VN-Veiligheidsraad een paar keer de Russische kant koos – het zijn beleefdheidsfrasen. Sinds Trump met zijn Oekraïne-initiatief begon, is de oorlog alleen maar verhard, voert Rusland het offensief drastisch op en verschrompelt de kans van Oekraïne. Sinds de oorlog uitbrak, is de NAVO consequent met alle hulp te laat.

Dat geldt ook voor de komende NAVO-top in Den Haag: of de lidstaten nu 1 procent in hun defensie steken of ooit 5 procent, voor Oekraïne maakt het niet meer uit. Zonder onvoorwaardelijke, onmiddellijke en concrete extra hulp, ook van Trump, gaat Poetin onverstoorbaar en vastberaden op zijn doel af: winnen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de eerste persconferentie in vijf maanden zegt Netanyahu dat de gedwongen verplaatsing van Palestijnen uit de Gazastrook een voorwaarde voor het einde van de oorlog. Hij herhaalt daarmee het standpunt van Trump uit februari. Maar hoe essentieel is dit voor een oplossing? ‘Zonder het probleem Hamas op te lossen, komt er geen einde aan de oorlog', zegt Serry.  
 
Luister ook | 'Poetin is er niet op uit om meerdere landen aan te vallen' 
 
Teleurstelling in Oekraïne  

Volgens Trump gaan Poetin en Zelensky binnenkort onderhandelen, maar Poetin zegt dat dat nog helemaal niet het geval is. Een zoveelste misser van Trump in het veiligstellen van de Nobelprijs voor de Vrede. Oekraïners zijn zwaar teleurgesteld in Donald Trumps onvermogen om Poetin aan tafel te krijgen. Daarover Jeroen Ketting, ondernemer, maar bovenal hulpverlener voor de hulporganisatie Lifeline Ukraine. Europaverslaggever Geert Jan Hahn reisde eerder met hem mee naar Oekraïne, is nu schuift hij in de studio van BNR De Wereld.  

Lees ook | Zelensky tegen BNR: 'Gesprekken eerste stapjes naar vrede’ 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat is jammer, want achter die gift schuilt een best grappig verhaal. Het gaat om een van twaalf superluxe privéjets van de koninklijke familie. Deze vliegende villa werd in 2012 gekocht, en staat sinds 2020 te koop, al heeft het twee jaar geregistreerd gestaan bij Global Jet Isle of Man, een verhuurbedrijf van ’s werelds aller-chicste vliegtuigen. De royals kunnen het toestel aan de straatstenen niet kwijt , want niemand wil nog een viermotorige benzineslurper van deze omvang, nu de markt wordt gedomineerd door veel zuiniger en stillere 2-motorige toestellen. In 2018 gaf de emir een kopie van dit toestel cadeau aan de Turkse president Erdogan.

Slag in de lucht

Ze liepen er dus mee te leuren. De prijs die voortdurend wordt genoemd, 400 miljoen dollar, is – excuus voor de pun – een slag in de lucht voor een 13 jaar oud, verouderd toestel, al heeft het maar 1069 vlieguren, ofwel twee uur per week. Bloomberg houdt de waarde op 75 tot 100 miljoen. 

Ook het verhaal over het aanbod van Qatar om de het toestel als Air Force One aan Trump aan te bieden klopt niet. Volgens CNN  en andere media heeft Trumps Midden-Oosten-onderhandelaar Steve Witkoff Qatar benaderd of ze een Boeing 747 hadden die door Trump als Air Force One gebruikt kon worden. Ze gingen dus bietsen, Dat was opmerkelijk, want Boeing, dat zelf werkt aan twee 747’s die als Air Force One dienst gaan doen, gaf de regering een lijst van landen die best tijdelijk een toestel konden afstaan. Heeft allemaal te maken met Trumps ongeduld. Hij is boos dat de bestelde toestellen pas in 2027 klaar zijn. 

Dat laatste is de crux. De Air Force One is een vliegend Witte Huis, unitrust met de meest geavanceerde elektronica, een compleet militair commandocentrum, anti-raket afweer, een compleet ingerichte eerste hulp post voor de altijd meereizende dokter, een ventiel op het dak om tijdens de vlucht te worden bijgetankt. Het toestel moet bij een atoomaanval dagenlang in de lucht kunnen blijven. Als ze het toestel uit Qatar zouden aannemen, dan moet dat allemaal ook worden ingebouwd. Kosten: paar honderd miljoen, assemblagetijd minimaal anderhalf jaar. Kortom: Qatar Farce One mag terug naar Marktplaats.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Oorlogsdreiging tussen India en Pakistan is serieus'

Kessler plaatst wel een kanttekening, want hoewel de economie nog redelijk goed draait doemt er wel een probleem op. ‘De Russische overheidsuitgaven zijn enorm. Dat veroorzaakt een schuldenberg en dat is een probleem. De situatie is precair’. Mede daarom denkt Kessler dat Poetin geen andere oorlog wil beginnen. 'Poetin is er niet op uit om meerdere landen aan te vallen. Het gaat om invloedssfeer: achtertuinimperialisme.'

Lees ook | Zelensky naar Turkije, Poetin blijft thuis, 'Zelensky heeft gebluft, wist dat Poetin niet zou komen'

De Westerse liberale democratie onder druk

Rechters die onder vuur liggen, de wetenschap die niet meer vertrouwd wordt en media die worden beschuldigd van het brengen van nepnieuws. De Westerse liberale democratie is niet langer een vanzelfsprekendheid. Hoe komt het dat de democratie hier geen antwoord op heeft? Daarover schreef schrijver Roxane van Iperen het essay ‘Eigen Planeet Eerst’.

Luister ook | Handel met Trump, overleg zonder Poetin - 15 mei 2025

Kosovo houdt (nog) van Amerika

Europa mag dan een beetje zijn uitgekeken op Amerika. In Kosovo denken ze daar heel anders over, ziet Europa-verslaggever Geert Jan Hahn. Maar het stopzetten van Amerikaanse hulpgoederen van USAID zorgt wel voor gefronste wenkbrauwen in de Kosovaarse hoofdstad Pristina.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Aan vreugde over de terugkeer van Alexander ontbrak het in Israël zeker niet. Maar de overgrote meerderheid van het Israëlische volk is razend op Bibi. Dat die het zo ver heeft laten komen dat Trump hem openlijk negeert en dat, buiten Bibi om, één gijzelaar werd bevrijd en de rest niet, is een genadeloze schoffering door Trump van de Israëlische premier. Dit ondanks de sussende commentaren van Trumps medewerkers. 

De hervatting van de oorlog tegen Hamas, het voornemen om Gaza weer te bezetten, de tragiek van geblokkeerde voedseltransporten – het zijn allemaal kwesties waarmee de meerderheid van de Israëliërs evenzeer worstelt als de buitenwereld. Al liggen de accenten iets anders. Team-Bibi zegt: winnen is belangrijker dan de gijzelaars. De meerderheid van het volk zegt: de gijzelaars zijn belangrijker dan winnen. 

Waarom delft de meerderheid dan toch het onderspit? Door een situatie die vergelijkbaar is met de Nederlandse. Het kabinet-Schoof leunt op een coalitie van vier partijen, waarvan er bij verkiezingen twee nagenoeg of geheel zouden verdwijnen. Het kabinet-Netanyahu heeft een meerderheid in de Knesset door de steun van enkele extreemrechtse, ultranationalistische partijen. Bij verkiezingen zou de coalitie naar alle waarschijnlijkheid die meerderheid verliezen. Eén probleem: de verkiezingen zijn pas eind oktober volgend jaar. Tenzij het kabinet valt, maar zoals in alle coalitiesystemen gebeurt dat alleen als een van de regeringsfracties de stekker eruit trekt – en die kijken wel uit. 

Bibi speelt een levensgevaarlijk spel, want ruzie met de Amerikaanse president kan leiden tot sancties. Het geitenpaadje waarvoor Bibi waarschijnlijk kiest is het herstel van voedseltransporten. Dat haalt de grootste druk van de ketel, maar lost niets op. En al zeker niet het lot van de gijzelaars.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Oekraïense mineralendeal laat zien dat we de VS niet kwijt zijn'

Volgens Van der Maten wordt de dreiging op een nieuwe oorlog nu echt 'serieus'. Het heeft volgens haar ook te maken met de rol die president Modi in India speelt. Zijn Hindoenationalistische koers brengt moslims in het nauw. Toch blijft Modi een graag geziene gast in het Westen en doen we uit geopolitieke overwegingen flink zaken met India.

Luister ook | Mercron: Merz en Macron als Europa's nieuwste maatjes - 7 mei 2025

Friedrich Merz begint met een flinke deuk aan kanselierschap

Friedrich Merz is begonnen als bondskanselier van Duitsland. Maar meteen kreeg hij een flinke tik te verwerken. Merz werd in eerste instantie niet gekozen door de Bondsdag, maar later op de dag in een nieuwe stemming toch wel. En Merz wil het radicaal anders gaan doen dan zijn voorganger Scholz, ziet Duitsland-expert van Instituut Clingendael René Cuperus. Europa-verslaggever Michal van der Toorn legt uit wat Merz op zijn eerste volledige werkdag in Frankrijk en Polen wilde uitstralen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De BBC zette wat getallen op een rijtje. In 2024, het bloedigste jaar sinds het begin van de oorlog, sneuvelden 45.287 Russen bij de verovering van 4.168 vierkante kilometer Oekraïens grondgebied – minder dan de provincie Gelderland. Omgerekend in territoriale winst kwam dat neer op 27 doden per veroverde kilometer . Van 107.000 Russische soldaten die sinds de invasie van februari 2022 omkwamen is de naam bekend. Het totale aantal is aanmerkelijk hoger: volgens de BBC tussen 172.000 en 237.000 man. 

De afgelopen dagen is het offensief van beide kanten opgevoerd. Maar Rusland, dat de oorlog begon, en waarvan wij elkaar en onszelf aanpraten dat het er erg slecht voorstaat, heeft een duidelijke boodschap: wij gaan niet alleen door, we hebben voldoende wapens en via mobilisaties voldoende manschappen. 

Op zichzelf is dat geen nieuws. Maar het staat haaks op de strategie van Donald Trump. Zijn verhaal was tot nu toe: ik heb een vredesplan, Poetin werkt daaraan mee, en die kan dus ook op mijn steun rekenen. Trump legt de schuld van de oorlog bij Zelensky, verdedigt Poetin, bijvoorbeeld in de VN-Veiligheidsraad en belooft de sancties op te heffen. Dat alles in de verwachting dat Poetin zijn vredesplan – wat neerkomt op een verdeling van Oekraïne in een Russisch en Oekraïens deel – enthousiast zou omarmen. Maar Poetin laat in woord en daad zien het Trump-plan feitelijk te negeren. 

Trump en zijn roeptoeters, JD Vance en Marco Rubio, zeggen nu dat de klok tikt, en dat Trump op het punt staat zijn bemiddeling op te geven, zeker nu hij met Oekraïne nog snel een lucratieve grondstoffendeal heeft gesloten. Dan zijn we terug bij af. Niet dat Europa niet in staat is Oekraïne overeind te houden, maar we krijgen nu al buikpijn over de pro-Russische Europese dwarsliggers, Hongarije, Slowakije en Roemenië. Dat worden weer heel veel Europese toppen, en heel veel Europees tobben. En een tevreden glimlachende Poetin.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Niet gerust op hoe oorlog in Oekraïne afloopt zonder Amerika'

Trump zegt dat er ook snel een deal moet komen over een bestand tussen Oekraïne en Rusland. Keller denkt dan ook dat Poetin 'knarsetandend' naar die grondstoffendeal heeft gekeken. Europaverslaggever Michal van der Toorn legt uit wat Europa hier tegenover stelt. Volgens Keller moet Europa meer naar zichzelf kijken. 'Europa praat te weinig met Trump, en dat zal moeten want er gaan nog onderhandelingen komen over bijvoorbeeld de importheffingen.'

Lees ook | Israël hervat aanvallen in Libanon en Gaza: 'Staakt het vuren bestaat eigenlijk niet meer'

De impact van de situatie in Gaza op de regio

De situatie in Gaza wordt steeds schrijnender. Voedselvoorraden raken op en hulp is steeds moeilijker te verlenen. Dat heeft ook invloed op de omringende landen, ziet GroenLinks-PvdA-buitenlandwoordvoerder Kati Piri. Maar daar hebben die omringende landen zelf ook een aparte rol in.

Luister ook | Amerika Podcast

'Slechte economie komt door Biden' | Postma in Amerika

De economische cijfers uit Amerika vallen tegen. Maar dat ligt volgens Trump allemaal aan Biden. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Journalisten, zoals ik, waren verbijsterd door de gruwelijke wreedheden waarvan wij getuige waren, in plaatsenals Da Nang en Tai Ninh, en langs de Mekongrivier. En uit de meedogenloze wijze waarop Amerikaanse soldaten massaal in de pan werden gehakt. Uit de ogen van de Vietnamezen straalde wilskracht, uit die van de Amerikanen ongeloof en angst. Thuis, in Amerika, groeide het protest. De meeste burgers begrepen dat dit een verkeerde en on-winbare oorlog was.

Uitgescholden veteranen

Het pijnlijkst was het lot van veteranen, meestal dienstplichtigen, die bij terugkeer niet met respect werden onthaald, maar werden uitgescholden voor collaborateur en massamoordenaar. De huidige opperbevelhebber wist dienstplicht in Vietnam trouwens te ontlopen door afkeuring wegens een verzonnen en door een specialist bevestigde zere hiel.

Trump herdenkt 30 april 1975 op Trumpiaanse wijze. Hij heeft zijn ambassadeur in Hanoi orders gegeven zich niet te laten zien bij officiële evenementen. Als onderdeel van de handelsoorlog heeft hij Vietnam getroffen met een extra zware heffing van 46 procent. Vietnam denkt ook deze oorlog te winnen.

Guerrillabeweging

Vietnam was een waarschuwing die door de wereld is genegeerd. Zelfs het machtigste leger kan niet winnen van een guerrillabeweging. Amerika verloor van de Viet Cong, Rusland verloor in Afghanistan van de mudjahidien, Amerika verloor in Afghanistan van de taliban en in Irak van sjiitische milities. In Colombia vecht de regering al 60 jaar tegen de linkse rebellen van ELN. Israël vecht al sinds 1987 tegen Hamas.

Daarmee hebben al die guerrillabewegingen geen gelijk. Maar ze zijn taaier, koppiger, stugger, behendiger en onzichtbaarder dan reguliere legers, en het enige oorlogsrecht dat ze kennen is het vermorzelen van hun vijand. De tragedie op een dag als deze is dat kennelijk niemand gelooft in dat oude mantra: de geschiedenis herhaalt zich.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Wopke Hoekstra waarschuwt: naïef om Amerika links te laten liggen

Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio besloot op het laatste moment niet op te komen dagen op een Westerse top in Londen met Oekraïne. Nu gaat Trumps gezant Witkoff wel naar Moskou, legt Europa-verslaggever Geert Jan Hahn uit.

Serry hoorde dat zijn schoonfamilie heeft moeten schuilen voor de grote luchtaanval in Kyiv. Zelf is hij net terug van een reis waarin hij al bezig was met de wederopbouw van het land. Hij wil meehelpen bij het bouwen van ruim driehonderdvijftigduizend huizen in het land.

Lees ook | 'Amerikanen zijn klaar met Oekraïne'

Het vergeten conflict in Soedan

waar wij in het Westen vooral naar Oekraïne en Gaza kijken vergeten we de bloedige burgeroorlog in Soedan. Onacceptabel, vindt VVD-buitenlandwoordvoerder Eric van der Burg. Hij is te gast over dit conflict, maar uiteraard praten we ook over het laatste nieuws uit Oekraïne.

Luister ook | #291 Trumps paasrapport

Ruzie met Musk | Postma in Amerika

Heel wat mensen in het Witte Huis zijn maar al te blij dat Elon Musk binnenkort een stapje terugdoet uit de omgeving van Trump. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze kwalificaties dateren uit 2017, rondom de enige ontmoeting tussen Franciscus en Trump ooit, in het Vaticaan. Tot zijn dood zou de paus zich fel blijven verzetten tegen de jacht op migranten, die Trump in zijn eerste termijn begon en die de belangrijkste pijler is waarop zijn succes in eigen land steunt. Het is een fascinerende strijd. Trump blijft volhouden dat zijn land is overstroomd door miljoenen terroristen, verkrachters, bendeleden, drugshandelaren en prostituees. Ook de paus, die als Argentijn te midden van armoe, achterstand en discriminatie is opgegroeid, maakte van het onderwerp migratie een van zijn belangrijkste pijlers. Zijn eerste buitenlandse bezoek, in 2013, was aan Lampedusa, op dat moment de metafoor van het asielzoekersvraagstuk. 

Zijn pleidooi voor het opnemen van migranten stond diametraal tegenover de Trump-doctrine. Het scheiden van ouders en kinderen, een van de hoekstenen van de doctrine, noemde Franciscus ‘immoreel en in strijd met de katholieke beginselen’. Vlak voordat hij ziek werd, schreef de paus nog een brief aan de Amerikaanse bisschoppen, waarin hij Trumps uitzettingscampagne een schande noemde. ‘Ik spoor alle katholieken aan niet te zwichten voor het narratief van discriminatie tegen, en het onnodig verzwaren van het lot van onze vluchtelingen broeders en zusters’. 

Wat is nou zo fascinerend? Dat Amerika het op drie na hoogste aantal rooms-katholieke burgers ter wereld telt, zo’n 80 miljoen – een kwart van de bevolking. Je zou verwachten dat het woord van de paus dus behoorlijk invloed zou hebben op de publieke opinie over migratie. Maar ook op de evangelische beweging, die dezelfde opvatting over naastenliefde en het in de Bijbel opgelegde bieden van onderdak aan vreemden koestert. Onder katholieken blijkt die boodschap bij minder dan de helft aan te slaan. Onder evangelisten moet je liefde voor vreemdelingen met een loep zoeken. 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Als het niet met Amerika kan, dan maar zonder'

Waar president Trump weer vol inzet op fossiele energie, daar denkt Hoekstra dat er geen businessmodel meer in zit en dat Europa moet blijven investeren in duurzaamheid. 'Er gaat in toenemende mate helemaal geen businesscase meer zijn voor drill, baby, drill', aldus Hoekstra.

Lees ook | Meloni bezoekt Trump in Washington: balanceren op dun koord

Meloni de ideale 'realpoliticus'?

De Italiaanse premier Giorgia Meloni ziet zichzelf als de bruggenbouwer tussen Amerika en Europa. Maar de handelsoorlog brengt haar in een lastig parket, want Italië is erg afhankelijk van Amerika. Tegelijkertijd vinden Trump en Meloni elkaar in hun conservatieve denkbeelden, maar is Meloni wel weer vóór steun aan Oekraïne. Te gast is Arthur Weststeijn, historicus verbonden aan de Universiteit Utrecht en Italië-kenner.

Luister ook | Amerika Podcast

Trump gezonder dan ooit? | Postma in Amerika

Trump versterkt zijn grip op de journalisten in het Witte Huis. En dat is ook te horen aan de vragen die er nu tijdens de persconferenties worden gesteld, legt Amerika-correspondent Jan Postma uit.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Trump viert Liberation Day 'extreem ongenuanceerd'

Gerbrandy wijst op de relaties die Amerika heeft opgebouwd met de Verenigde Naties, de Wereldhandelsorganisatie WTO en het Klimaatakkoord van Parijs. 'Hij gelooft niet in internationale afspraken. Hij wil altijd kunnen doen wat hij zelf wil', vervolgt Gerbrandy die juist gelooft dat de multilaterale wereld zoveel waard is. 'Die hebben we opgebouwd na de Tweede Wereldoorlog en heeft ons vrede, veiligheid en welvaart gebracht.'

EU schaakt op meerdere borden

De Europese Unie moet zich op andere markten richten. Ook in landen die niet dezelfde liberale waarden erop na houden. Bijvoorbeeld in Centraal-Azië en Afrika. Europaverslaggever Geert Jan Hahn legt uit hoe Europa daarmee omgaat en Gerbrandy legt uit dat daar realpolitik bij nodig is tot op zekere hoogte.

Lees ook | 'China kan op een hele nare manier terugslaan'

China en Amerika smijten met heffingen naar elkaar

Waar Amerika de heffingen voor 90 dagen pauzeert voor de rest voert het die voor China juist op. Trump heeft China 125 procent aan heffingen opgelegd nadat China kwam met heffingen ter waarde van 84 procent. Sinoloog Henk Schulte Nordholt legt uit welke strategie daar aan de Chinese zijde achter schuilt.

Luister ook | Amerika Podcast

'Trumps pauze was altijd al het plan!' | Postma in Amerika

Trump krabbelde terug met zijn wederkerige importheffingen. Maar het Witte Huis kraait victorie. Dit was namelijk altijd al het plan, zo legt het Witte Huis uit! Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Amerikanen vrezen niet meer welkom te zijn, omdat ze persoonlijk verantwoordelijk worden gehouden voor de strapatsen van Trump.  En ze hebben gelijk, cijfers van CNN bevestigen dat beeld. In Zweden, Duitsland, Frankrijk en het VK staat nog maar een derde van de bevolking positief tegenover Amerikaanse toeristen. In Denemarken, waar ze altijd erg populair waren, ziet nog maar 20 procent ze graag komen – uiteraard door de kwestie-Groenland. 

Voor Europeanen is het vooral de angst om bij aankomst in de boeien te worden geslagen , voor dagen of weken de cel in te gaan en te worden vernederd. Dat is inmiddels een hoop reizigers overkomen, om administratieve wissewasjes , of om helemaal niets. Of omdat ze op de sociale media op je tablet of telefoon iets vinden  dat ze staatsgevaarlijk vinden, zoals hevige kritiek op de Grote Leider. Transgenders moeten helemaal uitkijken.

Aangezien Amerika sinds 20 januari als geslacht alleen man of vrouw erkent, moeten zij op hun inreisformulier invullen wat ze bij hun geboorte waren. Aankomen in Amerika was vroeger al intimiderend, maar nu zijn de reizigers vaak doodnerveus. Ik kan ervan meepraten, want ik reis er vandaag heen – als ingezetene, op weg naar huis. Je weet maar nooit.

Echte clash

En zo komen we bij de echte tragedie van de clash met Trump. Toeristen en ondernemers waren altijd weg van de VS, ook tijdens omstreden presidenten als Johnson, Nixon en Bush 2. De uitdagende steden, de adembenemende natuur, country & western, Bruce Springsteen, Leonard Bernstein, de kunst, de wetenschap – het waren magneten.

En omgekeerd ook, steden als Kopenhagen, Londen, Rome, Parijs, Amsterdam – onze Amerikaanse vrienden stroomden erheen. Ze hadden ons in 1945 bevrijd, ze waren onze bondgenoten, onze beschermers. En dat is nu allemaal weg. Er heerst een gevoel van rouw. Bijna een vijfde van de expats in Amerika overweegt het land te verlaten. Tref ik vandaag een drukkere vertrekhal aan dan de aankomsthal? Het zou me niet verbazen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'EU heeft veel te veel te verliezen als het de deur naar Turkije dichtsmijt'

Economen waarschuwen voor de negatieve effecten die het op Amerika zelf kan hebben. 'We moeten ook nog maar zien of de beloofde welvaart er ook echt gaat komen', aldus Petersen. Volgens Amerika-correspondent Jan Postma geven Republikeinen Trump het voordeel van de twijfel, al klinken daar ook kritische geluiden.

Luister ook | Onrust in Gaza neemt verder toe nu Israël het offensief uitbreidt

Israël trekt verder Gaza in en Netanyahu ligt onder een vergrootglas

Israël breidt de militaire operatie in Gaza verder uit. Volgens minister van Defensie Katz wil Israël gebieden toevoegen aan veiligheidszones. Premier Netanyahu ligt ondertussen onder een vergrootglas door een corruptieschandaal waarvan hij wordt beschuldigd. Het heeft allemaal te maken met banden die hij met Qatar zou hebben. Qatar is weer de steun en toeverlaat van Hamas. Te gast is Jan van Benthem, buitenlandcommentator van het Nederlands Dagblad.

Luister ook | Amerika Podcast

See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Bevrijdingsdag’ is het moment waarop de heffingen ingaan, de extra invoerrechten waarmee de Grote Roerganger het voor zijn onderdanen voordelig zegt te maken om producten uit eigen land te kopen. De Noord-Amerikaanse buurlanden Canada en Mexico, tot vandaag de grootste handelspartners, kruipen met gebogen hoofd terug in hun hok, het hooghartige Europa zoekt vergeefs geitenpaadjes om onder de toorn van de Grote Roerganger uit te komen. Denkt de Grote Roerganger, ten onrechte. 

Als prijzen, bijvoorbeeld door heffingen, omhooggaan – en we praten hier over 20 tot 50 procent, dan is er iemand die daarvoor betaalt: de fabrikant, de exporteur, de importeur of de eindgebruiker. In die keten zit geen enkele winnaar, want er zijn vrijwel geen producten waarin geen buitenlandse bestanddelen, onderdelen of grondstoffen zitten, van veevoer, tot kunstmest, tot bougies, tot batterijen, tot staal, tot lijm voor vliegtuigvleugels. Bevrijdingsdag wordt dus het begin van chaos, onder consumenten, ondernemers en beleggers. 

Het lastigst is dat eigenlijk niemand enig idee heeft met welke heffingen de Grote Roerganger komt. Vragen daarover heeft hij tot nu toe ontweken, voor zover bekend ook onder zijn naaste medewerkers. Verrassingen zijn er al wel. Dat de EU zou zeggen: kom maar op, wij staan klaar om terug te meppen – ongeveer wat Ursula von der Leyen zei. Wat niemand had verwacht, zeker de Grote Roerganger niet, was dat China, Japan en Zuid-Korea, bepaald niet elkaars boezemvrienden, gaan samenwerken. De Chinese boodschap is: als Amerika niet met eigen bondgenoten wil dealen, neemt China die rol met genoegen over. 

Aan ‘Bevrijdingsdag’ gaat een dag van herdenken en treurnis vooraf. Wij hebben vooral associaties met dat laatste. Want het wordt steeds duidelijker dat onze belangrijkste bondgenoot noch een bondgenoot is, noch een vriend. In elk geval voor de nabije toekomst.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Trump was niet voorbereid op Poetins manier van onderhandelen'

Europa-verslaggever Michal van der Toorn legt uit dat er vanuit de Europese hoofdsteden wel reacties zijn gekomen, maar die roepen Erdogan vooral op om de demonstranten te beschermen. Ze legt uit hoe de relatie tussen Europa en Turkije er nu uitziet.

De protesten braken vorige week los nadat Imamoglu werd opgepakt. Volgens Lagendijk wil Erdogan voorkomen dat Imamoglu het tegen hem op kan nemen bij de volgende presidentsverkiezingen. Die moet Erdogan waarschijnlijk voor 2028 al houden, omdat hij anders volgens de grondwet niet meer mee mag doen.

Luister ook | China ziet niets in voorstel Trump verkoop TikTok

China hoopt op onze investeringen

De Chinese economie heeft het nog altijd moeilijk, maar president Xi hoopt te profiteren van de onrust tussen Amerika en Europa. Sinoloog Valérie Hoeks, oprichter van China Inroads, ziet dat het sentiment in China aan het veranderen is. En of er een deal tussen Trump en Xi komt? Daar zijn ze sceptisch over.

Lees ook | Signal-gate vergroot politieke twijfel over Amerikaanse steun

Geest van 'Signal-gate' nog niet in de fles | Postma in Amerika

President Trump steunde tot nu toe de maker van de beruchte Signal appgroep, Mike Waltz. Maar dat gaat niet altijd van harte. Meerdere Republikeinse senatoren eisen nu een onderzoek, legt Amerika-correspondent Jan Postma uit.

Luister ook | Amerika Podcast

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maar spannender is dat nationaal veiligheidsadviseur Mike Waltz hoofdredacteur Jeffrey Goldberg  van het maandblad The Atlantic klaarblijkelijk aan de groep had toegevoegd. Schoolvoorbeeld van een lek, maar niet het gevolg van journalistiek graafwerk. Goldberg kon ongevraagd meekijken. De meest logische verklaring is dat Waltz naar buiten wilde brengen dat vicepresident JD Vance tegen de aanval was. Maar 3 procent van de Amerikaanse scheepvaart gaat door de Rode Zee en het Suezkanaal, maar voor Europa is dat 40 procent.

Regiefout

Vance had daarom zwaar de pest in dat Amerika Europa uit de brand hielp. Minister van defensie Hegseth noemde het ‘bietsende Europa armzalig’ . Dat was de politieke boodschap. Waltz had die boodschap beter anoniem kunnen lekken. We zijn dus vermoedelijk getuigen van een regiefout. 

Het heeft alles te maken met het mediabeleid van team-Trump. En daar is behoorlijk wat aan de hand. Zo zijn media als de New York Times, CBS News, NBC en CNN hun vaste plaatsen in de perskamer van het Witte Huis kwijt, want dat zijn ‘fake media’ .

Daarvoor in de plaats zitten nu bloggers en podcastmakers met de MAGA-signatuur. Associated Press, een van de beste en zorgvuldigste persbureaus, is eruit gegooid omdat het de Golf van Mexico nog steeds Golf van Mexico noemt, en niet Golf van Amerika, wat Trump eist. 

Zwijgen opgelegd

De geëxcommuniceerde media zijn behendig genoeg om toch aan hun nieuws te komen. Dat geldt niet meer voor de Voice of America, Radio Free Europe, Radio Liberty, Radio Free Asia en het Middle East Broadcasting Network, die Trump inmiddels het zwijgen heeft opgelegd.

Het zijn radiostations die sinds de Tweede Wereldoorlog nieuws brengen in landen die geen vrije pers kennen, zoals China, Iran, Venezuela, Cuba en Rusland. Ze doen dat in meer dan vijftig talen, zijn opmerkelijk onpartijdig en concentreren zich veelal op het nieuws in die landen zelf. Zoals de Deutsche Welle en de BBC World Service dat ook doen. Klinkt een beetje ouderwets, en dat is het ook, maar alleen al de Amerikaanse zenders trekken meer dan 400 miljoen luisteraars. Waarom wil Trump de knop omdraaien? Omdat het geld kost, en dat is waar. En omdat ze ‘fake’, dus anti-Trump nieuws verspreiden, wat pertinente onzin is. 

Ware klopjacht

Is dit alles een inbreuk op de persvrijheid?  Staat Amerika terecht op de 55ste plaats op de wereldranglijst ?

Beetje wel. De persvrijheid lekt weg. Je mag in de VS nog steeds schrijven en zeggen wat je wilt. Maar op de media die dat faciliteren wordt een ware klopjacht gehouden. Het is een landmijn waarop Jeffrey Goldberg toevallig trapte. Door een regiefout van team-Trump.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De bedoeling is dat Rusland en Oekraïne elkaars energiecentrales en infrastructuur dertig dagen niet aan zullen vallen. De bedoeling was eigenlijk dat er een algeheel staakt-het-vuren zou komen.

Luister ook | 'We moeten met het zwartste scenario rekening houden zo lang Trump in het Witte Huis zit'

Hoe gevaarlijk is Iran?

Het geweld in het Midden-Oosten is weer ontbrand. Israël heeft het bestand met Hamas eenzijdig beëindigd en is een nieuw offensief gestart. Even daarvoor voerde Amerika nieuwe aanvallen uit op de Houthi-rebellen in Jemen. De grote boosdoener is en blijft volgens Amerika Iran.

Volgens hoogleraar irreguliere oorlogsvoering Martijn Kitzen is het gevaar van Iran afgenomen in de zin dat de proxy's van dat land zwakker zijn geworden. Maar we mogen volgens hem niet onderschatten hoe groot het Iraanse leger is en hoe geavanceerd de Iraanse wapens zijn.

Lees ook | 'Amerikaanse aanval op Houthi's is waarschuwing aan Iran'

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Je zou zeggen dat ‘blanke genocide’ op de stapel kan van de vele andere antisemitische en racistische theorieën die zoal de ronde doen, ook in de Verenigde Staten. Maar wat de massamoord in Pittsburgh nog extra ernstig maakte was dat Elon Musk  in 2023, een jaar nadat hij het toenmalige Twitter had gekocht, op zijn eigen platform de theorie onderschreef. Hij noemde ‘blanke genocide’ simpelweg ‘de waarheid’.

Dat leidde tot een stevige rel en een felle reprimande van de toenmalige president Biden. ‘Wij veroordelen deze weerzinwekkende promotie van antisemitische en racistische haat in de sterkst denkbare termen’, zei Bidens woordvoerder. IBM en Apple trokken zich terug als adverteerder op X.

Een jaar geleden eiste Musk via de rechtbank in Californië dat het Centrum voor het Bestrijden van Digitale Haat zou stoppen met het publiceren van rapporten over het toenemende racisme, antisemitisme en extremistische op X  sinds hij eigenaar was. De rechter wees de eis af, tot vreugde van de directeur van het de organisatie, Imran Ahmed. Vorige week deelde Musk op X het bericht van een gebruiker die beweerde dat Josef Stalin, Adolf Hitler en Mao Zedong  niet de oorzaak waren van de dood van miljoenen mensen, maar werknemers in overheidsdienst.

Met andere woorden: het was de schuld van ambtenaren. Dat paste, dacht hij ongetwijfeld, naadloos in zijn onvermoeibare ijver bij het huidige massaontslag van ambtenaren dat hij voor en namens president Trump uitvoert. Ambtenaren zijn immers schurken.

Er ontstond een hoop stampij, waarop Musk zijn bericht verwijderde. Maar een deel van zijn 219 miljoen volgers heeft het ongetwijfeld gelezen. Hetzelfde geldt voor zijn enthousiaste steun voor ultrarechtse politici als Javier Milei in Argentinië, Jair Bolsonaro in Brazilië, Narendra Modi in India en Alice Weidel, leider van de Duitse AfD.

Elon Musk is een antisemiet en racist, daar kan geen twijfel over bestaan. En zijn baas, de president van de Verenigde Staten? In het Engels is daar een uitstekende term voor: guilty by association.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | 'Onze veiligheidsoplossing ligt buiten de EU en de NAVO'

Europa wil zichzelf herbewapenen. Premier Schoof heeft de steun voor ReArm Europe toegezegd, maar de Tweede Kamer is in meerderheid tegen. 'Premier Schoof is door drie partijen onder de bus gegooid.' Timmermans stoort zich vooral aan NSC-leider Pieter Omtzigt. 'De redenering van Omtzigt is van een kortzichtigheid en een domheid die ik zelden ben tegengekomen.' Om die investeringen in defensie te financieren moet er geleend worden, maar ook ziet Timmermans dat investeringen in wapens door pensioenfondsen geen taboe meer mogen zijn.

Lees ook | Leden GL-PvdA stemmen eerder over nieuwe partij, Timmermans herhaalt leiderschapsambitie

Onzekerheid over het nieuwe Syrië

Het geweld in Syrië is weer opgelaaid afgelopen week. Interim-president Al-Sharaa spreekt van een onacceptabele daad en heeft onderzoek en maatregelen beloofd. Wat betreft Isa Kahraman, buitenlandwoordvoerder voor NSC in de Tweede Kamer moet Al-Sharaa het voordeel van de twijfel krijgen. Maar hij is wel 'extreem bezorgd'.

Luister ook | Amerika Podcast

Autoverkoper Trump | Postma in Amerika

President Trump ziet dat het slecht gaat met het aandeel Tesla van zijn kameraad Musk. En dus prijst Trump nu als een ware autoverkoper Tesla's aan. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Britse premier Keith Starmer speelt zijn Churchill rol en doet mee. Daar heb je niet van terug, Vladimir., we zitten klaar, met onze onverzettelijkheid, onze wilskracht, onze noodpakketten en onze atoombommen. Onze Britten en Fransen zijn niet van de straat. Het is allemaal van een verbijsterende naïviteit. Rusland heeft, net als Amerika, ruim 5.000 atoomkoppen, zoals we atoombommen nu noemen. Die kunnen met een stuk of 10 tegelijk in zo’n hele grote intercontinentale raket, zodat je vanuit Omsk Los Angeles kunt platleggen en vanuit Kansas City Irkoetsk, of stuk voor stuk met kleinere raketten. Elk van die kernkoppen is minstens tien tot honderd keer zo vernietigend als de eerste, en gelukkig tot nu toe enige atoombommen, in augustus 1945 op Hiroshima en Nagasaki.

Frankrijk heeft zo’n 250 bommen, af te schieten vanaf schepen of onderzeeërs of vliegtuigen. Het VK heeft er ongeveer evenveel, ook vooral inzetbaar door de marine en luchtmacht, maar dat is een beetje een nepverhaal, want het zijn voornamelijk Amerikaanse wapens of coproducties, die volkomen afhankelijk zijn van Amerikaans onderhoud. Als de ruzie tussen Trump en Europa verder oploopt, dan staat Starmer, met Churchill-ambities en al, voor joker. 

De EU of de niet-Amerikaanse NAVO-partners – bijna hetzelfde – moeten dus onmiddellijk stoppen met snoeven over hun nucleaire capaciteit. Want dat nucleaire schimmenspel stelt niets voor vergeleken met wat Rusland in huis heeft, en reken maar dat Poetin, met het zinspelen op atoomwapens, wel beter weet. Hij kan Europa laten verdampen, maar met die minuscule Brits-Franse kernmacht kan Europa in Rusland ook een hoop Hiroshima’s en Nagasaki’s veroorzaken. De Russen winnen, en het wordt misschien een Pyrrusoverwinning, maar het doet er niet toe: wij kunnen het niet navertellen. Geen idee wat we dan aan die oorlogsnoodpakken hebben. Hooguit dat toekomstige archeologen zich wellicht afvragen wat daar de zin van was en waarom water in plastic flessen zat. 

Kortom: het is handiger om te onderhandelen over een bestand. Dat wordt pijnlijk, want Rusland is dan ontegenzeggelijk de winnaar, maar de rest van Europa gaat niet ten onder door fall-out of een nucleaire winter, en dat is ook wat waard.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Jaap de Hoop Scheffer: 'NAVO-norm moet in 2030 naar 3,5 procent'

De discussies over wat Europa moet doen om de eigen defensie te versterken wordt de komende tijd gevoerd en gaat van EU-top naar EU-top. De roep om snellere beslissingen neemt toe. Toch is Groothuis optimistisch. 'Europa beweegt nu met de lichtsnelheid'. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn duidt wat Oekraïne tekort komt door de beslissing van Amerika om steun op te schorten.

Luister ook | 'Trump gebruikt importheffingen als straf'

Het gaat Trump enkel om China

Donald Trump wil graag kans maken op de Nobelprijs voor de Vrede. Dat gaat niet alleen over het oplossen van de crises in Oekraïne en Gaza, maar vooral over het inperken van de macht van China. Met die analyse komt oud-minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal. Hij is te gast.

Luister ook | Amerika Podcast

Trump blij met peiling over toespraak | Postma in Amerika

De reacties op de toespraak van Trump in het Congres waren gemengd. Maar het Witte Huis licht dolgraag één peiling uit. Maar wat willen de Amerikanen nou echt? Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

NAVO-baas Mark Rutte, die als geen ander de kunst van het lijmen verstaat, adviseerde na Zelensky’s openlijke ruzie met Trump en vicepresident J.D. Vance om het simpel te houden: biedt excuses aan en help daarmee de relatie met de VS te redden. Dat deed Zelensky niet, hij koos voor het betuigen van spijt voor die ruzie en bood opnieuw een deal aan over grondstoffen, in de veronderstelling dat hij dealmaker Trump daarmee kon kalmeren. Een misverstand, want hoewel Trump die grondstoffendeal aantrekkelijk vindt, heeft hij een uitgesproken hekel aan Zelensky en wil hij samen met Poetin een bestandsovereenkomst voor Oekraïne afdwingen. Hij wil Poetin uit zijn isolement halen door de sancties op te heffen en het handels- en betalingsverkeer voor Rusland te herstellen. 

Zo’n bestand zou niet alleen betekenen dat Poetin wint, maar ook dat er veiligheidstroepen moeten komen om Poetin ervan de weerhouden een nieuwe aanval op Oekraïne te doen. De Britse premier Starmer zegde 20.000 Britse soldaten toe, als Amerika rugdekking belooft. Dat leidde tot beledigend commentaar van Vance, die het had over ’20.000 soldaten uit een of ander willekeurig land dat in geen 30 of 40 jaar in oorlog is geweest’. Een spijkerharde leugen. Het VK is militair en politiek een trouwe bondgenoot, vocht twintig jaar met 150.000 man met de Amerikanen mee in Afghanistan, en met 46.000 man is het al even hopeloze avontuur in Irak. 

En dan de Europese illusie, bij monde van Ursula vonder der Leyen, president van de Europese Commissie. 800 miljard euro moet de Unie ophoesten, om in vier jaar tijd de defensie van de Unie op peil te brengen, 650 miljard euro uit de begrotingen van de lidstaten en 150 miljard euro in de vorm van leningen – de omstreden eurobonds. Het geld is bestemd voor investeringen in lucht- en raketafweer, artillerie, raketten, drones, munitie en cyberverdediging. Daar gaan de 27 lidstaten nooit mee akkoord, en wat heeft Oekraïne eraan, dat niet in jaren telt maar in weken en maanden. 

We kijken naar een schimmenspel, in de hoop invloed te hebben op het plan van Trump om een deal te maken met Poetin, zonder Zelensky en zonder Europa. De nachtmerries van 1001 nacht.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kan Europa Oekraïne en de relatie met de VS nog redden? Om die vraag te beantwoorden roepen we de geopolitieke alliantie van BNR weer bij elkaar voor een extra aflevering van 3 jaar oorlog in Oekraïne.

De geopolitieke kopstukken van BNR

• Bernard Hammelburg, buitenlandcommentator en presentator van BNR De Wereld en de Amerika Podcast
• Rob de Wijk, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden, oprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies en maker van Boekestijn & De Wijk
• Geert Jan Hahn, Europaverslaggever en maker van de podcasts Make Europe Great Again en de BNR Perestrojkast

Luister ook | De Alliantie: Drie jaar oorlog in Oekraïne (deel 1 t/m 4)

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg en Amerika-correspondent Jan Postma nemen je mee in het Oval Office, met extra uitgebreide fragmenten. Ze leiden je door die spanningen en wat ze betekenen. Ook hoor je de laatste reacties uit Den Haag en de rest van de wereld.

Bijlezen? Dat kan hier

• Trump schreeuwt naar Zelensky tijdens ruzie: ‘Je moet dankbaar zijn!’
• Zelensky teleurgesteld in Trump na aanvaring: ‘Ik wil dat hij meer aan onze kant staat’
• Steun voor Zelensky na rampgesprek met Trump: ‘Gênante vertoning speelt enkel Poetin in de kaart’

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat net zo belangrijk is volgens De Hoop Scheffer is dat we onze apparatuur op elkaar aansluiten. Dus niet meer verschillende soorten tanks en munitie. Al blijft het volgens hem ondenkbaar dat Europa alleen garant kan staan voor Oekraïne. ‘We kunnen Oekraïne niet alleen redden, maar we zullen wel in staat moeten zijn om dat te kunnen.’

Luister ook | Defensieminister Brekelmans: 'NAVO is voor de VS relevanter dan ooit'

'Discussie over vredesmacht volstrekt prematuur'

Dat er nu al over een eventuele Europese vredesmacht wordt gesproken in Oekraïne gaat De Hoop Scheffer te ver. Wat hem betreft moeten Europese landen in 'coalitions of the willing' besluiten wat ze gaan doen. Hier horen ook de Britten bij aan tafel te zitten. Nog belangrijker is misschien wel om 'niet als vazallen op de knieën naar Washington te gaan'.

Luister ook | Nederlanders willen Europees leger, maar zelf vechten gaat te ver - 26 februari 2025

Paternotte: Europees leger is nu nodig

Door de Amerikaanse koerswijziging moeten we wat D66 betreft nu weer gaan nadenken aan een Europees leger. Dit is een gevoelig onderwerp, want wie beslist dan over militairen van een ander land? Volgens D66-buitenlandwoordvoerder Jan Paternotte moet je SACEUR van de NAVO als voorbeeld nemen. De Supreme Allied Commander Europe is de Amerikaanse militair die de NAVO-troepen aanstuurt. Zo'n soort instrument moet er wat hem betreft ook in Europa komen.

Luister ook | Amerika Podcast

Trump beledigt zichzelf | Postma in Amerika

Trump zet zijn handelsoorlog tegen Canada en Mexico voort. Dat is volgens hem nodig vanwege de slechte handelsdeal die er ligt. Wie zou die nou ondertekenen? Dat blijkt Trump zelf te hebben gedaan in zijn eerste termijn. Je hoort Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zomaar een paar voorbeelden. In 1956 nationaliseerde Egypte het Suezkanaal, dat toen werd geëxploiteerd door een Brits-Frans bedrijf. Israël, het VK en Frankrijk begonnen een oorlog tegen Egypte, tot woede van de Amerikaanse president Eisenhower. Het leidde tot een enorme crisis binnen de NAVO. Frankrijk ergerde zich zo aan de ‘Amerikaanse arrogantie’ dat president De Gaulle in 1966 zelfs uit het militaire pakt stapte. De NAVO moest ook opkrassen uit Parijs, en verhuisde naar Brussel. Pas in 2009 werd het land, onder Sarkozy, weer volledig lid. 

Eind jaren 70 ontstond er knallende ruzie over de plaatsing van Pershings en kruisraketten, onder meer in Nederland, waar in 1981 het anti-Amerikaanse verzet zo overweldigend was dat journalist en commentator Walter Laqueur het een ziekte noemde: Hollanditis.  Koningin Beatrix werd naar Washington gestuurd om het Congres sussend toe te spreken. Tegelijkertijd was er knallende ruzie tussen de VS en de Europese NAVO-leden over de aanleg van een gaspijplijn van Siberië naar Duitsland. De regering-Reagan legde sancties op aan alle Europese bedrijven die aan het project meewerkten. Toen hadden we nog nooit van Nordstream gehoord. 

In 2003 ontstond een diepe crisis binnen de NAVO, toen Amerika Irak  binnenviel. Frankrijk en Duitsland keerden zich tegen president Bush. Minister Rumsfeld van Defensie vergeleek de dwarsliggers met Libië en Cuba. Met Frankrijk liep de spanning zo hoog op dat Franse frietjes geen ‘French fries’ meer werden genoemd maar ‘freedom fries’. Over en weer heerste een stemming van haat en minachting. De afkeer van de oorlog in Irak spreidde zich uit over de hele NAVO, toen duidelijk werd dat de aanleiding voor de invasie – Iraks bezit van massavernietigingswapens – een verzinsel was. 

Kortom: het beeld van de NAVO als blok van nederige volgelingen van het oppermachtige Amerika is historische apekool. Voor Nederland is het extra navrant vanwege de open wond van MH17, maar dat Trump vindt dat het tijd is om de oorlog in Oekraïne te beëindigen en Poetin uit zijn isolement te halen is geen oprisping, maar een doctrine. Wij kunnen stoer toppen blijven beleggen over onderlinge samenwerking en leven zonder Amerika, maar tegen de tijd dat de EU is uitgepraat is Oekraïne allang opgedeeld en is Trump met pensioen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De geopolitieke kopstukken van BNR

• Bernard Hammelburg, buitenlandcommentator en presentator van BNR De Wereld en de Amerika Podcast
• Rob de Wijk, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden, oprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies en maker van Boekestijn & De Wijk
• Geert Jan Hahn, Europaverslaggever en maker van de podcasts Make Europe Great Again en de BNR Perestrojkast

'Dictator' Zelensky

President Trump keert zich steeds verder af van Oekraïne en Zelensky. Hij noemt zijn Oekraïense collega nu zelfs een dictator. Die uitspraak vond plaats na de opname van deze Alliantie en dus zijn Bernard, Geert Jan en Rob nog eens de studio in gedoken. Dat en de eerdere opname onder leiding met Liesbeth Staats hoor je in deze aflevering. Wat betekent het Amerikaanse beleid voor Oekraïne en voor ons?

See omnystudio.com/listener for privacy information.