Soms kreeg ik dan terecht harde kritiek. Andere keren viel juist goed wat ik zelf verschrikkelijk vond. Zoals ik ook kon denken dat ik een pareltje afleverde, waarna dat pareltje sullig neerplofte, als een knikker in een bak mul zand. Maar het was nu eenmaal een prima schnabbel.

Nee, oké, en het was een voorrecht. Er gaat geen dag voorbij zonder dat ik besef wat het waard is om je te kunnen uitspreken. Ik weet dat het historisch niet normaal is en ik weet op hoe veel plekken in de wereld dit niet kan.

Heel soms viel alles samen. Dan had ik iets gezegd dat ik echt belangrijk vond. Over de vrijheid om een vermeende profeet te bezoedelen bijvoorbeeld. De vrijheid om de middelen in je lijf te stoppen waar je zin in hebt. Of de vrijheid om seks te hebben met wie je wilt. Dan waren er mensen die het gevoel hadden dat ik iets voor hen had verwoord.

Het mooiste compliment was als iemand zei dat hij op de parkeerplaats nog even in z'n auto was blijven zitten om te wachten tot ik was uitgepraat.

Die stukjes kwamen het dichtst bij wat ik als de kern van alles zie: je los rukken, persoonlijke ruimte vinden en die anderen gunnen. Het leven is voor mij een permanent gevecht tegen alle vormen van groepsdwang en staatsdwang, door wie ook opgelegd, uit naam van welke god of welke politieke overtuiging ook.

Er was altijd ook de online haat. Je zou er niet aan moeten wennen, maar het is voor mij al lang geleden een vage ruis geworden. Bij De Volkskrant word ik chef digitaal en ga ik me elke dag inspannen om tussen alle bagger en complotdenken plaats te verwerven voor verhalen die wel zijn uitgezocht, wel mooi zijn, wel slim of geestig zijn, wél de moeite waard zijn.

Ik dank BNR voor het podium en voor de goede zorgen. Ik wens de mensen van deze zender alle goeds, in bewondering voor de inventiviteit en het optimisme waarmee zij rondjes om de logge, door de staat gesponsorde reuzen dansen.

En ik dank u natuurlijk, de luisteraar, de lezer. En wil u dit nog zeggen. Als je van vrijheid en gelijkwaardigheid houdt, kun je je in deze tijd belaagd voelen. Maar herinner elkaar er af en toe aan: uiteindelijk hebben wij het betere idee.

In de studio en bij de eindredactie verbijten ze zich nu. Ik ben weer eens veel te lang. Nou. Daar zijn ze in elk geval vanaf.

Lees hier de meest gelezen columns van Kustaw Bessems nog een keer terug.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kan en moet veel beter. Ik word ook somber als ik gister een batterij collegas voor een deur zie staan waarachter de SP vergadert over en paar lekkende Kamerleden. In de wetenschap dat het intussen met onafhankelijke onderzoeksjournalistiek woekeren is.

Maar ik word ook somber door het besef dat goede journalistiek nu eenmaal heel erg moeilijk is en soms onmogelijk. In Aleppo zijn nauwelijks verslaggevers omdat het daar zo erg is. En doordat er nauwelijks verslaggevers zijn, weten we niet zeker hoe erg het er is. Door social media krijgen we flarden mee over een mogelijke genocide. Gruwelijk, maar niet te verifiëren. Zeg maar wat de journalist moet doen.

Ik ben altijd voorstander geweest van scherpe mediakritiek, ik ben blij als lezers of luisteraars ons bij de les houden en ik vind dat journalisten elkaar te weinig de maat nemen. Terwijl, als wij elkaar niet fileren, roepen we breed wantrouwen en ingrijpen door de staat over ons af.

Dus dan had Washington toch gelijk? Nee. Hij gaf geen antwoord op de vraag die werd gesteld. Die ging over het fenomeen nepnieuws. En dat is geen journalistiek feilen, onder die term gaan verzinsels, leugens en propaganda schuil, welbewust ingezet om de samenleving te ontwrichten en macht te vergaren.

Geert Wilders, die hiermee in de Nederlandse politiek het verst gaat, twitterde laatst een plaatje waarop Trump direct met de kiezer praatte via social media over de hoofden van journalisten heen. Daar schreef hij bij: vertrouw de pers nooit. Wilders en Washington zijn geestverwanten.

Zie hier de ironie: deze generalisaties, ook onder zogenaamd weldenkenden modieus, creëren juist het vacuüm waarin kwaadaardige agitprop gedijt. Dus ga je gang, vervang serieuze mediakritiek met dit soort gratuit gebabbel. Wat je zult terugkrijgen is een miljoen keer erger dan matige journalistiek.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De schutterige presentatie van lijsttrekker Jan Dijkgraaf.

Zijn geloofwaardigheidsprobleem door eerst te solliciteren bij 50PLUS.

De drievoudige narcistenclash met Jan Roos en Thierry Baudet, voormalige bondgenoten in de campagne tijdens het Oekraïnereferendum.

Persoonlijk kende ik Dijkgraaf alleen vaag van naam uit de journalistiek, toen hij over me begon te twitteren. Dat twitteren duurde een paar jaar en gebeurde zonder overdrijven vrijwel dag in dag uit, soms een dag lang. Ik was geloof ik niet de enige. Dus het is mooi te zien dat hij inmiddels wat meer om handen heeft.

Maar het gaat niet om GeenPeil en Dijkgraaf. Zij zijn symptomen van iets groters. Ze reageren direct op het Oekraïnereferendum. Dat formeel raadgevende referendum is tevoren door de regering zon beetje bindend verklaard maar toen de uitkomst niet beviel - het Oekraïneverdrag werd afgewezen - besloot Rutte om te gaan rekken en marchanderen.

Dat is onverantwoord. Óf hij had een vent moeten zijn en vanaf het begin zijn eigen koers moeten varen, of hij had zich moeten voegen naar het resultaat.

Het is een reprise van het referendum over de Europese grondwet in 2005. Nee, zei de meerderheid. De regering ging alsnog akkoord, noemde de grondwet alleen een verdrag.

Dit gedrag is een groter probleem en het komt van mensen van wie meer mag worden verwacht.

Het nog grotere probleem: politieke partijen zijn in crisis. Een miniem percentage van de Nederlanders is lid. Een record aantal kiezers zweeft. Grote partijen zijn verpulverd. Die versplintering, de ongelijke verhoudingen in Eerste en Tweede Kamer, decentralisatie, privatisering en Europese eenwording maken dat geen relatie meer te zien is tussen je stem en het beleid. Intussen worden belangrijke banen rustig verdeeld onder de weinige leden van oude partijen.

Het beste dat je kunt zeggen van dit systeem is dat het een dempende werking heeft: een griezelige beweging als de PVV krijgt het hier niet snel voor het zeggen. Want niemand krijgt het voor het zeggen. Tegelijk dringt de vraag zich op in hoeverre de partijcrisis die beweging mede groot heeft gemaakt. Want als democratische controle alle tastbaarheid heeft verloren, worden bewegingen die zeggen het volk rechtstreeks te vertegenwoordigen dan niet aantrekkelijker? Of het nu de PVV is met haar klassiek xenofobe idee van de volkswil of de stemkastvertegenwoordiging van GeenPeil. Ja, kraak ze maar af. Maar welk beter alternatief staat er tegenover?

Voor welke politieke partij is de staat van de democratie zelf een serieuze kwestie?

Welke politicus stelt meer tegenover deze uitdagers dan focusgroepjes en voorgekookte media-optredens? Ik zie er geen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ze vertelden dat ze zelf vaak iets opzoeken op internet, maar dat soms op de ene website het een staat en op de andere het ander. En dat ze dan maar de versie kiezen die het vaakst voorkomt.

Ik zei dat ze later hopelijk zouden leren om zich af te vragen van wie een site is en of ze die kunnen vertrouwen. En ik besefte weer hoe ongewapend onze kinderen opgroeien in een jungle van desinformatie.

Van de week waren PVV-sympathisanten te gast bij Jeroen Pauw. Hij gaf ze wat feitelijk tegengas: asielzoekers en radicalen kwamen heus niet zonder meer het land binnen. Het bleef krachteloos en zonder effect.

Zomaar wat roepen, je afsluiten voor andere informatie, is uiteraard niet voorbehouden aan PVV-stemmers. Daar doet net zo goed de bakfietsmoeder uit de Amsterdamse Watergraafsmeer aan mee die luidkeels onbewezen gevaren verkondigt van medische voorzieningen of voedseltechnologie.

Journalisten moeten in deze tijd, de tijd van Trump en zijn hetze tegen een vrije pers, gewoon stug hun werk blijven doen, zegt Marty Baron, hoofdredacteur van de Washington Post en held in de onderzoeksjournalistiek. We moeten de waarheid zo dicht benaderen als mogelijk, zegt hij, en de machtigen ter verantwoording roepen.

Daar heeft hij wel gelijk in. Maar in een wereld waarin de pers door velen zelf als onbetrouwbare macht wordt gezien, waarin dat benaderen van de waarheid wordt opgevat als ook maar een mening of zelfs als bedrog, is dat lang niet genoeg.

We moeten onze kinderen van jongs af aan opvoeden met een begrip van de werking van media. Laten zien wat het onderscheid is tussen aan de ene kant feitelijke onjuistheden, interpretaties en troebele belangen - want ja, die zijn er - en aan de andere kant bewuste propaganda en laster. Doen we dat niet, dan zullen de gescheiden werkelijkheden waarin we nu al leven nooit meer bij elkaar komen. Dat is op den duur een recept voor haat en geweld.

Het is misschien al te laat. Zoals iemand laatst schreef: in 1996 zeiden je ouders nog dat je niemand moest vertrouwen op internet, in 2016 laten ze je zelf een Facebook-post zien van iemand die zeker weet dat Hillary AIDS heeft uitgevonden.

Kritisch denken, informatieverwerking, ze worden mondjesmaat op scholen behandeld. Terwijl ze nodig zijn tegen een van de grootste bedreigingen van deze tijd.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ik las gisteravond het stuk dat ik twee jaar geleden schreef tegen de vervolging van Wilders. Dat het proces doorging, is sindsdien niet de enige teleurstelling. Ik vreesde toen dat de harde taal die even tegen Wilders werd uitgeslagen door laffe politici als Mark Rutte, en door een vaak vergoelijkende pers, zou wegsterven. Ik heb de indruk dat het zo ook is gegaan. De fluwelen handschoentjes zijn weer aan.

Ik schreef toen dat de angst moest worden afgeschud om in het linkse, politiek correcte hoekje te worden gedrukt. De angst voor het verzinsel van de 'gewone man'. Dat je flagrante onjuistheden niet hoeft te behandelen als 'ook een mening. En kijk waar we nu zijn: geen dag gaat voorbij zonder dat iemand zich aan de voeten van die mythische gewone man werpt. En de leugens worden alleen maar harder rondgepompt.

Ik opperde dat je prima kritisch kunt zijn over immigratie of islam, dat je onverbloemd over culturele problemen kunt spreken of oververtegenwoordiging in de misdaad, zonder dat je iets te maken wilt hebben met Wilders' ranzige haatpolitiek. Wat is daarvan geworden? De agitprop van de PVV is volledig dominant in het gesprek over die onderwerpen - als je het al een gesprek kunt noemen. De rest is puur reactief.

Ik heb zelf ook het hoofd een beetje in de schoot gelegd trouwens. Zo zeg ik anders dan vroeger zelden iets 'kritisch meer over de islam, ook al vind ik er genoeg van. Omdat het me tegenstaat dat ik dan munitie lever voor een hetze tegen een bevolkingsgroep zoals Nederland die de laatste zeventig jaar niet heeft gezien. Een hetze waar doorgaans schouderophalend aan voorbij wordt gegaan. Alle moskeeën dicht, alle islamitische scholen sluiten, makkelijker islamitische uitingen verbieden, preventieve opsluiting van moslims die als radicaal worden bestempeld: de partij met deze voorstellen is de grootste in de peilingen. Dus is iedereen in opperste staat van paraatheid? Welnee. Business as usual. Geen wonder, Wilders had gister alweer gelijk toen hij zei dat hij namens miljoenen mensen spreekt. Dit zijn mainstream-opvattingen geworden.

Er is kortom niks uitgekomen van wat ik twee jaar geleden hoopte. Toen waren mijn meninkjes al net zo irrelevant als nu, dat wist ik natuurlijk ook wel. De rechters in het Wildersproces zullen vast ook weer niet naar me luisteren. Het zal wel een veroordeling worden. Misschien kan ik beter iets nuttigs gaan doen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat Tekir nog steeds zegt zijn exit niet te snappen toont de juistheid van die beslissing.

Hij noemt het hypocriet dat GroenLinks zich druk maakt om wat Turken in Turkije wordt aangedaan en zelf Turkse minderheden de mond snoert. Waarmee hij illustreert het verschil niet te kennen tussen met geweld afgedwongen staatscensuur en politieke meningsverschillen in een vrije samenleving.

Partijleider Klaver is gelukkig duidelijk: aanhangers van Erdogan óf zijn opponent Gülen kunnen geen actieve rol hebben binnen GroenLinks. Op papier ligt dat voor de hand: hoe kan iemand zoiets nu verenigen met werk voor een linkse, seculiere, vrijzinnige partij? Maar in de praktijk is zon statement best lastig om af te geven. Je verliest potentieel electoraat en roept de onheuse kritiek over jezelf af zoals door Tekir verwoord en door velen onderschreven.

Het mag nog wel wat duidelijker. Tegen gewone leden met Erdogan-sympathieën zegt GroenLinks geen maatregelen te kunnen nemen. Maar je kunt wel degelijk uitspreken dat die een keuze hebben te maken: voor rechtsstatelijkheid of voor loyaliteit aan een autocraat.

Dat was het prettige aan de lezing van VVD-minister Edith Schippers. Ze hamerde niet op maatregelen. Ze wil geen hoofddoekjes verbieden of fundamentalistische organisaties, ze wil geen grenzen sluiten. Maar wel assertiever uitdragen waarom persvrijheid hier wordt gewaarborgd, net als rechten voor vrouwen, homos en transgenders.

Jammer genoeg was het mogelijk een liberale zwanenzang, want Schippers is niet verkiesbaar. In de VVD domineert de barbecue- en biertjespraat van Zijlstra en Rutte.

Toch was het een week waarin twee prominente politici iets ferms durfden te zeggen op het terrein van immigratie en integratie zonder dat zij dat opzichtig eerst langs de PVV-meetlat hadden gelegd. Een hoopvol mens zou denken dat Geert Wilders greep op zijn collegas iets verslapt.

Schippers verklaarde onze cultuur tot de beste. Dat klinkt statisch en exclusief: uit onze cultuur vloeit vanzelf een mensenrechtenlijk walhalla voort - zo is het niet gegaan - en de anderen, met hun slechtere cultuur, zullen zo ver nooit komen.

Terwijl ik zou hopen dat de vrijheid die wij hier pas kort genieten op een dag voor veel grotere delen van de wereld is weggelegd. Want dat het in Nederland beter is dan in Turkije, dat staat voor mij ook wel vast.

Dat een Erdogan stemmende ex-GroenLinkser vrijelijk kan klagen in de krant is daarvoor sterk bewijs.

See omnystudio.com/listener for privacy information.